ทำความรู้จัก ‘ยุง’ พาหะโรคร้าย มาลาเรีย คร่าชีวิตคนทั่วโลก เผย คนกลุ่มไหนเสี่ยงมากสุด แนะ แนวทางรับมือฆาตกรจิ๋วตัวร้าย!

ยุง (Mosquito) เป็นสัตว์ตระกูลแมลงชนิดหนึ่ง จัดอยู่ในวงศ์ Culicidae มีขนาดตัวที่เล็ก แต่ลักษณะเด่นคือ อวัยวะหนึ่งคล้ายงวงที่ยื่นออกมาจากส่วนหัวใช้ในการดูดเอาของเหลวเข้าร่างกาย ยุงกระจายตัวอยู่ทั่วโลกทุกประเทศ โดยเฉพาะบริเวณที่มีน้ำขังหรือบริเวณที่มีความชื้น

หลายคนเข้าใจว่ายุงกินแต่เลือดเป็นอาหาร ไม่ว่าจะเลือดสัตว์หรือคนก็ตาม แต่ความจริงแล้วยุงไม่ว่าจะเพศผู้หรือเพศเมียสามารถกินน้ำหวานจากพืชหรือของเหลวที่มีน้ำตาล ซึ่งใช้เป็นพลังงาน แต่มียุงเพศเมียหลายชนิดที่จะต้องดูดเลือดจากคนหรือสัตว์มาใช้เป็นโปรตีนและสารอาหารเลี้ยงไข่ของตัวเอง

ทำไมยุงถึงอันตราย

นอกจากการดูดเลือดแล้ว ยุงยังเป็นพาหะนำโรค พาเชื้อโรคจากสัตว์ตัวหนึ่งไปอีกตัวหรือแม้แต่จากสัตว์ตัวหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งก็ได้ โดยเชื้อบางชนิดจะอาศัยร่างกายของยุงเป็นที่พัฒนาเชื้อ เพิ่มจำนวน เพื่อให้แพร่กระจายในคน และก่อให้เกิดโรคได้ อย่างเช่น

• ไข้เลือดออก ยุงลายเป็นพาหะ
• โรคไข้สมองอักเสบเจอี ยุงรำคาญบางชนิดเป็นพาหะ
• โรคชิคุนกุนยา ยุงลายเป็นพาหะ
• โรคติดเชื้อไวรัสซิกา ยุงลายเป็นพาหะสำคัญ

ที่สำคัญ คือ โรคมาลาเรีย ยุงก้นปล่องเพศเมียเป็นพาหะ ถือเป็นโรคอันตรายมาก ซึ่งอาจมีอาการตั้งแต่เล็กน้อย ไปจนถึงขั้นเสียชีวิตได้ อาการเล็กน้อย ได้แก่ ไข้ หนาวสั่น ปวดหัว แต่ถ้าในระดับที่รุนแรงขึ้นอีก อาจนำไปสู่อาการ อ่อนเพลีย สับสน ชัก และหายใจลำบาก

กลุ่มคนที่เสี่ยงต่ออาการที่รุนแรง คือ กลุ่มเด็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบ หญิงสาวตั้งครรภ์ ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ที่มีเชื้อเอชไอวีหรือเอดส์อยู่ในร่างกาย

ข้อมูลล่าสุดเกี่ยวกับโรคนี้ พบว่า ปี 2024 ทั่วโลกมีผู้ป่วยโรคมาลาเรียประมาณ 282 ล้านราย เพิ่มขึ้นจากปี 2023 ประมาณ 9 ล้านราย และมีผู้เสียชีวิตประมาณ 610,000 ราย

แนวทางการป้องกัน

โรคมาลาเรียสามารถป้องกันได้ด้วยการหลีกเลี่ยงการถูกยุงกัดและการกินยา สามารถปรึกษาแพทย์เพื่อขอรับยาได้ ซึ่งปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันโรคมาลาเรียอยู่ 2 ชนิด ได้แก่ RTS,S/AS01 และ R21/Matrix-M แต่ก็ไม่ได้แปลว่าจะใช้ได้กับทุกคน โดยหลักแล้ว WHO แนะนำให้ใช้วัคซีนในกลุ่มคนที่สุ่มเสี่ยงหรืออยู่ใกล้กับพื้นที่โรคระบาด

แต่ในกลุ่มคนทั่วไป สามารถป้องกันได้ง่ายๆ เช่น

• ควรใช้มุ้งป้องกันยุงขณะนอนหลับ โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยงต่อโรคมาลาเรีย
• เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ป้องกันยุงที่มีสารออกฤทธิ์ เช่น DEET หรือ picaridin
• หากต้องอยู่ในพื้นที่เสี่ยงควรสวมเสื้อแขนยาว กางเกงขายาว และถุงเท้า เพื่อลดการถูกกัด
• ควบคุมยุงในชุมชนตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข
• หากจำเป็นต้องไปในพื้นที่โรค ควรตรวจสอบความเสี่ยงหรือปรึกษาแพทย์ก่อน
• หากมีไข้หลังกลับจากพื้นที่เสี่ยง ควรรีบพบแพทย์

ที่มาข้อมูล : who.int