ในช่วงสถานการณ์แพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ที่ผ่านมา หลายคนอาจได้ยินชื่อโรคปอดอักเสบ (Pneumonitis) บ่อยไม่แพ้กัน โดยเป็นโรคที่ติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่าง เกิดได้จาก 2 สาเหตุ คือ การติดเชื้อ ทั้งเชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา และอีกสาเหตุหนึ่งที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ แต่มาจากการหายใจเอาฝุ่น ควัน หรือสารเคมีเข้าสู่ร่างกาย โรคปอดอักเสบนี้เป็นโรคที่ไม่ควรชะล่าใจ เพราะอาจจะเป็นอันตรายถึงชีวิตในรายละเอียดนั้นร่วมค้นหาคำตอบไปกับ ด็อกเตอร์ นายแพทย์นิรุตติ์ ประดับญาติ ผู้อำนวยการฝ่ายการแพทย์ บริษัท ไฟเซอร์ (ประเทศไทย) จำกัด
ปอดอักเสบ อุบัติการณ์โรคทางเดินหายใจที่อันตรายไม่แพ้โควิด-19
จากสถิติของการเกิดปอดอักเสบของประชากรทั่วโลกอยู่ในระดับที่ค่อนข้างสูง อีกทั้งยังเป็นสาเหตุของของการเจ็บป่วยอันดับต้น ๆ ใน พ.ศ. 2562 พบว่าโรคปอดอักเสบเป็นสาเหตุหลักในการเสียชีวิตของคนทั่วโลกกว่า 2.5 ล้านคน สำหรับสถานการณ์ในประเทศไทยในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา โรคปอดอักเสบเป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่ติด 1 ใน 5 ของโรคที่เสียชีวิตมากที่สุด อยู่ที่โดยประมาณ 250 คนต่อประชากรหนึ่งแสนคนโดยกลุ่มที่มีความเสี่ยงคือเด็กและผู้สูงวัย
สำหรับกลุ่มเด็กแรกเกิดจนถึง 3 เดือน ส่วนใหญ่จะเกิดโรคปอดอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย เมื่อเด็กโตขึ้นอายุเกิน 3 เดือนจนถึง 5 ปี มีแนวโน้มจะติดเชื้อจากไวรัส และเมื่ออายุเกิน 5 ปีขึ้นไปก็มีโอกาสกลับมาเสี่ยงติดเชื้อจากแบคทีเรียอีกครั้ง โดยช่วงอายุที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและเสียชีวิตมากที่สุดคือตั้งแต่แรกเกิดจนถึง 5 ปี
ขณะเดียวกัน อีกกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงคือผู้สูงวัยที่อายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป ส่วนหนึ่งเป็นกลุ่มที่มีโรคประจำตัวร่วมด้วยไม่ว่าจะเป็น ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคเบาหวาน โรคระบบทางเดินหายใจ ฯลฯ จึงทำให้มีโอกาสเกิดการติดเชื้อปอดอักเสบแทรกซ้อนได้ง่าย และที่สำคัญในตลอดชีวิตที่ผ่านมาผู้สูงอายุอาจจะได้รับยาที่หลากหลายประเภท อาจพัฒนาให้กลายเป็นเชื้อดื้อยาโดยที่ไม่รู้ตัว ทำให้การรักษาไม่ได้ผล นอกจากนี้ภายใต้การระบาดของโควิด-19 ไม่เพียงแต่ก่อให้เกิดปอดอักเสบได้จากตัวเชื้อเอง แต่ยังอาจทำให้เกิดปอดอักเสบจากเชื้ออื่นเป็นโรคแทรกซ้อนได้ ทำให้สถานการณ์ปอดอักเสบรุนแรงขึ้น ประชาชนจึงควรตระหนักถึงความรุนแรงของโรคปอดอักเสบไม่แพ้กับโควิด-19
ไข้ ไอ หอบ สัญญาณบ่งชี้ปอดอักเสบ
ไข้ ไอ หอบ คือลักษณะสำคัญ 3 ประการที่จะบ่งชี้ถึงอาการของโรคปอดอักเสบ ซึ่งปอดอักเสบในทั่วไปและปอดอักเสบจากการติดเชื้อโควิด-19 ในระยะแรกอาจแสดงอาการไม่ได้แตกต่างกันมากนัก ความแตกต่างอาจจะเห็นได้ในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการที่จำเพาะเจาะจงกับโควิด-19 เช่น การสูญเสียได้รับกลิ่นและรส
หรือผู้ป่วยปอดอักเสบจากโควิด-19 ในระยะหลังที่เกิดจากการอักเสบจากการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย ที่อาจมีความรุนแรงมากกว่า ซึ่งหากมีบ่งชี้เช่นนี้อย่าชะล่าใจ ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยสาเหตุและรักษาอาการอย่างถูกต้องและเหมาะสม เพราะอาการป่วยเพียงเล็กน้อยอย่างไข้หวัด อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการเกิดโรคที่ร้ายแรงอย่างโรคปอดอักเสบได้
เมื่อได้รับคำแนะนำในการรับประทานยาจากแพทย์ผู้ดูแลก็ควรปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัดให้ครบโดสแม้ว่าอาการจะดีขึ้น เพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะเชื้อดื้อยา มีหลายเคสที่ผู้ป่วยไปซื้อยามารับประทานเองหรือรับประทานยาที่เหลือจากครั้งก่อน ๆ อาจจะเป็นยาที่ไม่ตรงกับเชื้อที่เป็นอยู่ ทำให้เชื้อไม่ถูกกำจัดจนทำให้เกิดภาวะเชื้อดื้อยาได้เช่นกัน
ป้องกันตัวเอง ลดโรค ลดผลกระทบ
การป้องกันที่ดีที่สุดคือการดูแลสุขลักษณะส่วนบุคคล (Personal Hygiene) ไม่เปิดโอกาสรับเชื้อเข้าสู่ร่างกายโดยง่าย เช่น การหมั่นล้างมือด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์ รักษาระยะห่าง หลีกเลี่ยงการสัมผัสบริเวณปากหรือจมูก ซึ่งเป็นมาตรการที่สามารถใช้ป้องกันโรคติดต่อของระบบทางเดินหายใจได้ทุกกรณี อีกประการที่สำคัญของโรคปอดอักเสบคือสามารถติดได้จากเชื้อหลายชนิด และบางเชื้อนั้นมีวัคซีนป้องกัน ดังนั้นการได้รับวัคซีนจึงเป็นการเข้าถึงวิธีป้องกันที่จะลดโอกาสเสี่ยงของการเกิดปอดอักเสบได้ อย่างวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่และวัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส (Pneumococcal Disease) ที่ได้รับการแนะนำและการรับรองว่าสามารถป้องกันการเกิดปอดอักเสบได้
ทั้งนี้ องค์การอนามัยโลกได้ยืนยันถึงการได้รับวัคซีนเพื่อป้องกันโรคปอดอักเสบเป็นมาตรการที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพสูง เกิดผลในเชิงบวกต่อการควบคุมสถานการณ์การติดเชื้อในประเทศ โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีโอกาสเกิดปอดอักเสบรุนแรงก็จะได้ประโยชน์อย่างยิ่ง รวมถึงทำให้สังคมสามารถลดผลกระทบทางเศรษฐกิจที่ต้องควบคุมการแพร่ระบาดภายในประเทศ
วัคซีนที่ดีไม่มีสูตรสำเร็จ ปรึกษาแพทย์ดีที่สุด
วัคซีนแต่ละชนิดก็ใช้ป้องกันการเกิดปอดอักเสบจากสาเหตุที่แตกต่างกันออกไป วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่จะลดโอกาสเสี่ยงการเกิดปอดอักเสบจากไข้หวัดใหญ่ วัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัสจะลดโอกาสเสี่ยงการเกิดปอดอักเสบจากการติดเชื้อนิวโมคอคคัสเท่านั้น จะไม่สามารถรับวัคซีนเพื่อป้องกันการติดเชื้อจากสาเหตุอื่น ๆ แต่ผู้ที่มีความเสี่ยงสามารถที่จะรับวัคซีนได้ทั้ง 2 ชนิดภายใต้คำแนะนำของแพทย์ว่าควรได้รับวัคซีนแบบใด ในระยะเวลาเท่าไร ส่วนประชาชนทั่วไปก็สามารถขอรับคำปรึกษาจากแพทย์ได้ทันที เพราะวัคซีนไม่ได้มีสูตรสำเร็จแต่ทุกคนสามารถเข้าถึงวัคซีนที่เหมาะสมกับตนเองได้
ไฟเซอร์ (ประเทศไทย) มุ่งมั่นต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตของมนุษยชาติให้ดีขึ้น จึงได้ทุ่มเทค้นคว้าวิจัยและพัฒนายาและวัคซีนที่ครอบคลุมในปัญหาของสุขภาพของแต่ละประเทศให้ได้อย่างทั่วถึง นอกจากนี้ยังได้ริเริ่มกิจกรรมต่าง ๆ ที่มุ่งส่งเสริมสุขภาพที่ดีแก่ประชาชนอย่างต่อเนื่อง รวมถึงการส่งเสริมองค์ความรู้เกี่ยวกับมาตรการป้องกันโรคและการใช้ยาอย่างเหมาะสมเพื่อแก้ปัญหาเชื้อดื้อยาเพื่อรณรงค์ให้คนไทยเห็นความสำคัญในการดูแลสร้างเสริมสุขภาพกายและจิตของตนเอง คนในครอบครัวและคนใกล้ชิด
วิถีใหม่ นิสัยใหม่ ป้องกันได้สารพัดโรค ไม่ใช่แค่โควิด-19
การจะควบคุมการติดเชื้อโดยเฉพาะโรคปอดอักเสบ จะไม่สามารถทำได้เด็ดขาดด้วยวิธีการใดวิธีการหนึ่ง แต่ควรทำหลายสิ่งควบคู่กันไปอย่างต่อเนื่องรวมถึงการส่งเสริมองค์ความรู้เกี่ยวกับมาตรการป้องกันโรค และการใช้ยาอย่างเหมาะสมเพื่อแก้ปัญหาเชื้อดื้อยา ทั้งการป้องกัน การรักษา การสร้างองค์ความรู้ความเข้าใจถึงความรุนแรงของโรค และการร่วมมือกับคนในสังคมในการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตใหม่ เพราะช่วยป้องกันได้สารพัดโรคไม่ใช่แค่โรคปอดอักเสบหรือโควิด-19
ปัจจุบันตัวเลขอุบัติการณ์จากโรคทางเดินหายใจน้อยลงอย่างเห็นได้ชัดเกิดจากที่ประชาชนตระหนักในการดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคลมากขึ้น และเชื่อว่ามนุษย์ทุกคนสามารถเรียนรู้ได้จากประสบการณ์ที่ผ่านมา โดยที่ไม่ต้องรอให้เกิดโรคแพร่ระบาดใหม่ ๆ ที่รุนแรงมาเป็นตัวกระตุ้นให้หันมาใส่ใจและเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม หากทุกคนยึดถือแนวทางการปฏิบัตินี้ก็เป็นสิ่งที่ดีกับทั้งตัวเราเองและผู้อื่นเพื่อป้องกันสุขภาพร่างกายให้แข็งแรงได้อย่างต่อไป
