สถานการณ์การแพร่ระบาดของบุหรี่ไฟฟ้านับวันยิ่งรุนแรงและน่าวิตก โดยเฉพาะการระบาดในกลุ่มเด็กและเยาวชน เพราะหากดูรายงานการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในเยาวชนไทยตั้งแต่ปี 2558 – 2565 ของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข พบว่า เพิ่มสัดส่วนเป็น 17.6% หรือเพิ่มขึ้นถึง 5.3 เท่า ด้วยผู้ผลิตบุหรี่ไฟฟ้าหลายยี่ห้อ พัฒนาผลิตภัณฑ์และทำตลาดอย่างหนัก เช่น ออกแบบเคสเป็นรูปกล่องนม การ์ตูน ฯลฯ ทำให้พ่อแม่และคุณครูไม่รู้เลยว่า ที่เห็นของกินของเล่นในกระเป๋าของลูกนั้น แท้จริงคือบุหรี่ไฟฟ้าซุกซ่อนอยู่ แม้รัฐบาลได้ออกมาตรการควบคุมการแพร่ระบาด ทั้งปราบปรามด้วยการจับกุมผู้นำเข้า – จำหน่าย ป้องกันการเข้าถึง เผยแพร่ความรู้ รณรงค์ถึงโทษและพิษภัย ตรวจตราอย่างเข้มงวดเพื่อไม่ให้มี ใช้ และจำหน่าย แต่กลับดูเหมือนจะยิ่งมีการซื้อขายมากขึ้น การสร้างความตระหนักรู้และป้องกันอนาคตของชาติให้ห่างไกลจากบุหรี่ไฟฟ้า จึงไม่ใช่หน้าที่ของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่จำเป็นอย่างยิ่งที่ทุกภาคส่วนและสังคมไทยจะต้องร่วมกันแก้ไขปัญหานี้อย่างจริงจังและจริงใจ หนึ่งในตัวอย่างความร่วมมือที่น่าสนใจ ก็คือโครงการ ‘Design Hero 2024’ ส่งเสริมเยาวชนร่วมผลิตสื่อต้านบุหรี่ไฟฟ้า ภายใต้โครงการรู้เท่าทันสื่อ รู้เท่าทันสุขภาวะ โดย แผนงานสื่อศิลปวัฒนธรรมสร้างเสริมสุขภาพ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ นิตยสาร อาร์ตโฟร์ดี (art4d) เปิดโอกาสให้เยาวชนอายุ 15 – 25 ปี สมัครเข้าร่วม เพื่อออกแบบแนวคิดและต่อยอดไปผลิตเป็นสื่อรณรงค์ในการสร้างความเข้าใจและการให้ความรู้เรื่องโทษของบุหรี่ไฟฟ้าทันทีที่โครงการเปิดรับสมัคร ก็มีน้องๆ ที่สนใจส่งผลงานเข้าประกวดถึง 472 ทีม มีทั้งสื่อประเภทคลิปวิดีโอ กราฟิกดีไซน์ อาร์ตทอย ศิลปะหรือของตกแต่ง คณะกรรมการพิจารณาคัดเลือกจนได้ 35 ทีมผ่านเข้าร่วมการอบรมเชิงปฏิบัติการ ‘โครงการ Design Hero 2024 : OK (E) CIGARETTES? Wake Up and Understand the Hazards of Vaping and E – Cigarettes’ ระหว่างวันที่ 29 – 31 ตุลาคม 2567 ณ อาคารฟินิกซ์ ประตูน้ำเป็นการอบรมเชิงปฏิบัติการอย่างเข้มข้น เริ่มจากเสวนาชวนคิด ‘กลยุทธ์การตีโจทย์และพัฒนาสื่อสร้างสรรค์ให้ได้ผลและตรงกลุ่มเป้าหมาย’ และเวิร์กชอปกับศิลปินดีไซน์เนอร์คนดัง เป็นต้นว่า ประพัฒน์ สมบูรณ์สิทธิ์
จากแบรนด์ Q DESIGN & PLAY วิชชุลดา ปัณฑรานุวงศ์ แบรนด์ WISHULADA ชญานิน อ่อนมา จากแบรนด์ TOYLAXY สมชาติ ศรีมารัตน์ จากช่อง บิ๊กกี้ แครี่ ตยาคี พร้อมโกมล ผู้กำกับภาพยนตร์ บั้งไฟสไลเดอร์ และ สวนีย์ อุทุมมา เจ้าของรางวัลสุพรรณหงส์จากภาพยนตร์เรื่องร่างทรง ฯลฯ สำหรับความมุ่งหวังของโครงการ Design Hero 2024 ญาณี รัชต์บริรักษ์ ผู้อำนวยการสำนักสร้างเสริมระบบสื่อและสุขภาวะทางปัญญา สสส. ย้ำว่า ดูจากตัวเลขผู้สูบบุหรี่ไฟฟ้าในปี 2564 มีถึงเกือบ 80,000 คน และมีอัตราเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยที่กลุ่มบริษัทผู้ผลิตบุหรี่ไฟฟ้าพุ่งเป้าไปที่กลุ่มเป้าหมายเด็กและเยาวชน คิดหากลยุทธ์มากมายเข้ามาทำการตลาด ไม่ว่าจะเป็นการใช้คนดังและอินฟลูเอนเซอร์มาสร้างกระแสการใช้หรือสูบบุหรี่ไฟฟ้า สร้างความเข้าใจผิดให้เด็กและเยาวชน รวมถึงพ่อแม่ผู้ปกครองและคุณครูว่าการสูบบุหรี่ไฟฟ้าไม่เป็นอันตราย ซึ่งเป็นความเข้าใจผิด ดังนั้นทุกภาคส่วนจึงต้องเข้ามาร่วมกันรณรงค์ เพื่อช่วยกันปกป้องเด็กและเยาวชน“ในการริเริ่มโครงการ Design Hero 2024 แผนงานสื่อศิลปวัฒนธรรมสร้างเสริมสุขภาพ สสส. มองเห็นถึงความสามารถของเด็กและเยาวชนที่จะแปลงเป็นพลังในการช่วยสร้างการรณรงค์และการตระหนักในพิษภัยของบุหรี่ไฟฟ้าได้ ด้วยการพัฒนานักสื่อสารสุขภาวะที่เป็นเด็กและเยาวชนด้วยกัน พูดภาษาเดียวกัน มีทักษะที่เท่าทันและรอบรู้ มีความสามารถใช้สื่อในการสร้างสรรค์เพื่อให้เกิดประโยชน์ และเชื่อว่าจะสร้างการเปลี่ยนแปลงให้สังคม”“
ตัวอย่างของการอบรมเชิงปฏิบัติการ เช่น สร้างประเด็นโดยใช้ความคิดสร้างสรรค์มาผนวกกับบุหรี่ไฟฟ้าในแง่มุมต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของพิษภัย การรู้เท่าทันกลยุทธ์การตลาดของบริษัทผู้ผลิต หรือการตั้งคำถามกับสิ่งที่เป็นความเข้าใจผิดในหลายๆ เรื่องของบุหรี่ไฟฟ้า เหล่านี้จะอยู่ในคอนเทนต์การออกแบบสร้างสรรค์ ขณะเดียวกัน น้องๆ ก็จะได้รับความรู้ทางวิชาการเรื่องของบุหรี่ไฟฟ้าจากทีมวิทยากรไปด้วย”ดร.ดนัย หวังบุญชัย ผู้จัดการแผนงานสื่อศิลปวัฒนธรรมสร้างเสริมสุขภาพ สสส. เสริมถึงกฎเกณฑ์ในการคัดเลือกว่า พิจารณาจากความคิดสร้างสรรค์แปลกใหม่เป็นอันดับแรก ต่อมาจะต้องมีความเป็นไปได้ในการผลิตหรือใช้รณรงค์ ทีมมีความเข้มแข็ง และพร้อมในการทำงานอย่างต่อเนื่อง ซึ่งการทำงานเป็นทีมนั้นมีความสำคัญอย่างมาก“จำนวนทีมที่เข้ารอบสุดท้ายจะมีพี่เลี้ยงทางด้านสื่อและวิชาการดูแลอย่างใกล้ชิดเป็นเวลา 1 เดือนครึ่ง เป็นระยะเวลาที่จะทำให้เกิดการพัฒนาความคิด สามารถให้คำตอบได้ว่าจะนำไปใช้จริงได้อย่างไร จะมีพลังในการเป็นนักสื่อสารและออกแบบได้จริงหรือไม่ โดยจะมีกิจกรรมให้พวกเขานำเสนอผลงานจริงต่อสาธารณะ แล้วคัดเลือกเพื่อนำไปไช้รณรงค์ในเด็กนักเรียนและนักศึกษา ซึ่ง สสส. เชื่อมั่นว่า ผลงานการออกแบบและผลิตสื่อต่างๆ จากโครงการ Design Hero 2024 จะไปกระตุ้นในเรื่องของการตระหนักรู้ถึงพิษภัยของบุหรี่ไฟฟ้าได้” หลังจากเสร็จสิ้นการอบรม ทุกทีมที่เข้าร่วมโครงการต้องนำเสนอผลงานต่อคณะกรรมการเพื่อคัดเลือกไอเดียที่โดดเด่นเข้ารอบ 12 ทีมสุดท้าย ผลิตเป็นชิ้นงานต้นแบบ ก่อนจะมีการคัดเลือกผลงานที่โดดเด่นที่สุดอีกครั้ง เพื่อชิงถ้วยพระราชทานสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และนำไปโรดโชว์ในโรงเรียนทั่วประเทศ เพื่อสื่อสารรณรงค์ให้เด็กและเยาวชนเห็นถึงโทษที่จะเกิดขึ้นจากบุหรี่ไฟฟ้าต่อไป
