‘กรมศิลป์’ รุดตรวจกำแพงดินเมืองโบราณพิชัย อายุกว่า 256 ปี พบชาวบ้านบุกรุกขุดเจาะทำลายกำแพงดินสมบัติของชาติเป็นช่องโหว่ 8 แห่ง เพื่อนำอุปกรณ์ทำนา-เครื่องสูบน้ำเข้านาไม่ต้องเดินอ้อมไกล โดยไม่รู้ถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ พบอีกซากอาคารโบราณสถานพร้อมเจดีย์ และเนินป้อมปืนใหญ่ เชื่อเป็นยุคสมัยเดียวกับกำแพงดิน ดึงท้องถิ่นเข้าร่วมบูรณะพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวจังหวัด
เมื่อวันที่ 16 พ.ย. ที่ห้องประชุมอบต.ในเมือง อ.พิชัย จ.อุตรดิตถ์ นายปรัชญา เสริฐลือชา ปลัดอาวุโสอำเภอพิชัย รักษาการนายอำเภอพิชัย เป็นประธานในการประชุมอนุรักษ์ปรับปรุงภูมิทัศน์และพัฒนาโบราณสถานเมืองเก่าพิชัย หมู่ 2 บ้านหน้าพระธาตุ ซึ่งประกอบไปด้วย กำแพงดินเมืองโบราณและพื้นที่โดยรอบของโบราณสถานเมืองเก่าพิชัย เพื่อการอนุรักษ์และพัฒนาท่องเที่ยวอำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์
โดยมี นายศิลปชัย ถาวรพัฒนาสกุล นายก อบต.ในเมือง นายสมรักษ์ ศรีอุทัย สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด (ส.อบจ.) อุตรดิตถ์ นายประสิทธิ์วิศว์วิสุทธิ์ ผู้ใหญ่บ้าน หมู่ 2 พร้อมด้วย น.ส.ดวงกมล ยุทธเสรี ผู้อำนวยการสำนักศิลปากรที่ 6 กรมศิลปากร นำคณะนายช่างสำรวจและนักโบราณคดี เข้าร่วมรับฟังถึงแนวทางการปรับปรุงภูมิทัศน์และพัฒนาโบราณสถานเมืองเก่าพิชัย โดยเฉพาะกำแพงดินเมืองโบราณพิชัยที่มีฐานความกว้างประมาณ 20 เมตร มีขนาดความสูงตั้งแต่ 4-5 เมตร มีความยาวจากทิศตะวันตกถึงตะวันออกประมาณกว่า 3,000 เมตร มีอายุประมาณ 256 ปี ก่อสร้างเมื่อ พ.ศ.2033 สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ เพื่อป้องกันอริราชศัตรู และขึ้นทะเบียนเป็นสมบัติของชาติ
โดยกรมศิลปากรที่ 6 มีการขุดค้นพบเศษวัตถุโบราณและเครื่องถ้วยเคลือบเชลียง เครื่องถ้วยจีนเคลือบเขียวสมัยราชวงศ์หยวน ซึ่งเป็นวัตถุโบราณชนิดเครื่องถ้วยมีอายุอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 17-19 และพระพุทธรูปศิลปะสุโขทัยหมวดใหญ่ อายุราวพุทธศตวรรษที่ 19-20 เชื่อมวิถีชีวิตของมนุษย์ชุมชนหมู่บ้านยุคสมัยโบราณ ทั้งจากพื้นที่กำแพงเมืองโบราณและพื้นที่เมืองโบราณพิชัย ซึ่งถูกกำแพงเมืองล้อมรอบตั้งแต่ฝั่งตะวันตกจรดถึงฝั่งตะวันออก ปัจจุบันทรุดโทรมมากแล้ว
ที่ประชุมพูดถึงแนวทางการอนุรักษ์พัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ พร้อมการจัดทำป้ายกำแพงเมืองขึ้นมาใหม่ เพื่อแจ้งบอกนักท่องเที่ยวให้รับรู้ว่าพื้นที่ตรงนี้เคยเป็นกำแพงดินเมืองโบราณมาก่อน รวมถึงชี้ให้เห็นว่าอาณาบริเวณโดยรอบแห่งนี้เคยเป็นเมืองเก่าพิชัยมาก่อน ให้มีการตั้งคณะทำงานร่วมกัน 2 ฝ่าย ระหว่างกองช่าง อบต.ในเมืองและกองช่างจากสำนักศิลปากรที่ 6 เพื่อให้เป็นไปตามรูปแบบของกรมศิลปากร และเพื่อให้การพัฒนาเป็นไปอย่างรวดเร็ว เนื่องจากโบราณสถานแห่งนี้ถูกปล่อยทิ้งร้างขาดการพัฒนามานานนับ 100 ปี ที่ผ่านมามีเพียงแต่การสำรวจศึกษาหาร่องรอยทางประวัติศาสตร์ เพื่อความชัดเจนเพียงอย่างเดียว
จากนั้น นายปรัชญา ปลัดอาวุโสอำเภอพิชัย รักษาการนายอำเภอพิชัย พร้อมคณะผู้นำท้องถิ่นและคณะเจ้าหน้าที่ศิลปากรที่ 6 ลงพื้นที่ตรวจสอบกำแพงดินเมืองโบราณพิชัย พบว่าแนวกำแพงดินทั้งด้านในและด้านนอกกำแพง ถูกชาวบ้านบุกรุกเจาะทำลายกำแพงดินเมืองโบราณทะลุถึงกันจนกลายเป็นช่องโหว่ สามารถเดินไปมาถึงกันได้ เพื่อใช้เป็นเส้นทางเดินลัดและสูบน้ำเข้าพื้นที่นาของตนเอง กลายเป็นเรื่องน่าเศร้าใจอย่างยิ่งที่กำแพงดินเมืองพิชัย ซึ่งเป็นโบราณสถาน ถูกชาวบ้านขุดเจาะทำลายโดยไม่รู้ถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของกำแพงดินโบราณแห่งนี้ โดยขุดทำลายไปทั้งสิ้น 8 ช่อง เพื่อให้สามารถเดินทะลุถึงกันได้อย่างสะดวก นำเครื่องมือการทำนาและเครื่องสูบน้ำ ที่อยู่นอกกำแพงดินเดินทะลุช่องเข้าในกำแพงดินเพื่อทำนาปลูกข้าว โดยไม่ต้องเดินลัดเลาะอ้อมกำแพงดินที่มีระยะทางไกล
ระหว่างสำรวจพื้นที่ทางคณะได้ตรวจพบโบราณสถาน ซึ่งเป็นตัวอาคารและองค์เจดีย์พังทรุดโทรม อยู่ทางด้านทิศตะวันตกของในกำแพงดิน คงเหลือไว้ให้เห็นเพียงแค่เศษซากกระเบื้องและเสาของตัวอาคารโบราณสถาน รวมไปถึงเศษซากก้อนอิฐองค์เจดีย์ที่พังทลายลงมาพบอยู่หลายแห่ง ยังไม่สามารถบ่งบอกได้ว่าโบราณสถานที่พบนี้ ก่อสร้างขึ้นมาตั้งแต่ยุคสมัยใด และสร้างขึ้นมาเพื่ออะไร รวมถึงป้อมกลางน้ำคาดว่าเป็นจุดตั้งป้อมปืนโบราณ คงต้องรอเจ้าหน้าที่ช่างศิลปากรที่ 6 ขุดสำรวจเพื่อสืบหาข้อมูลทางประวัติศาสตร์อีกครั้งหนึ่ง เนื่องจากบริเวณแห่งนี้ ทางเจ้าหน้าที่เพิ่งพบเห็นเป็นครั้งแรก เพราะมีต้นไม้ใหญ่และพงหญ้าปกคลุมหนาแน่นเต็มพื้นที่ โบราณสถานที่พบคาดเป็นยุคสมัยเดียวกัน
ผู้สื่อข่าวรายงานว่า เดิมกำแพงดินเมืองโบราณพิชัย มีความยาวตั้งแต่ทิศตะวันออกจรดทิศตะวันตกเป็นแนวยาวประมาณกว่า 3,000 เมตร ด้วยความเจริญเข้ามาในพื้นที่อำเภอพิชัยจึงมีการตัดถนนสายบ้านแก่ง-พิชัย เข้าสู่ตัวอำเภอพิชัย จึงทำให้พื้นที่เมืองพิชัยโบราณและกำแพงถูกตัดออกเป็น 2 ฝั่ง เป็นฝั่งทิศตะวันออกมีประชากรบุกรุกอยู่อาศัยอย่างหนาแน่นกำแพงถูกทำลายหายไป ส่วนฝั่งตะวันตกคงเหลือแนวกำแพงดินเมืองโบราณให้เห็น ซึ่งมีความยาวประมาณ 1,800 เมตร มีพื้นที่ดินลักษณะสี่เหลี่ยมคางหมู ยาวประมาณ 100 เมตร กว้าง 900 เมตร หรือ 900,000 ตารางเมตร หรือ 562 ไร่ ที่คงเหลืออยู่ให้เห็น โดยมีชาวบ้านส่วนหนึ่งจับจองที่ดินเพื่อทำนาโดยเฉพาะ
ทั้งนี้ ทางกรมศิลปากรต้องการอนุรักษ์รักษาเฉพาะพื้นที่แนวกำแพงดินเมืองโบราณ ระยะห่าง 20 เมตรตลอดแนว รวมถึงโบราณสถานที่พบเห็นเท่านั้น ส่วนพื้นที่เหลือเป็นที่ดินของกรมธนารักษ์ให้ชาวบ้านเช่าพื้นที่เพื่อทำนาปลูกข้าว
น.ส.ดวงกมล กล่าวว่า ทางสำนักศิลปากรที่ 6 กรมศิลปากร ลงพื้นที่ตรวจสอบเพื่อออกแบบเตรียมการบูรณะพื้นที่กำแพงดินเมืองโบราณและโบราณสถานที่พบเห็น โดยท้องถิ่นจะต้องเข้ามามีส่วนร่วมในการบูรณะสถานที่แห่งนี้เพื่อการอนุรักษ์มรดกของชาติ ซึ่งกำแพงดินแห่งนี้ทางสำนักศิลปากร จะต้องสืบเสาะหาข้อมูลต่อไปว่าแท้จริงแล้ว ประโยชน์ของกำแพงดินเมืองโบราณแห่งนี้มีอะไรบ้างนอกจากป้องกันศัตรู
“ส่วนที่ชาวบ้านรู้เท่าไม่ถึงการณ์เจาะขุดกำแพงดินจนได้รับความเสียหาย เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นคงต้องทำความเข้าใจกับชาวบ้าน ให้รับรู้ถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์บริเวณนี้ ส่วนกรณีเจ้าหน้าที่ของสำนักศิลปากรขุดหาวัตุโบราณ และหาสภาพดินและยังไม่ได้ถมกลับเหมือนเดิมนั้น อยู่ระหว่างการศึกษาค้นคว้าและจะต้องมีการขุดเพิ่ม เนื่องจากสภาพกำแพงดินแต่ละแห่งไม่เหมือนกัน หลังเสร็จภาระกิจแล้วจะดำเนินการกลบให้คงสภาพเดิม รวมถึงดินที่ชาวบ้านขุดเจาะเป็นช่องด้วย คงต้องนำดินกลับใส่เอาไว้ให้คงสภาพเดิมไปพร้อมกัน” น.ส.ดวงกมล กล่าว
ผอ.สำนักศิลปากรที่ 6 กล่าวต่อว่า การบูรณะพัฒนาโบราณสถานแห่งนี้ ท้องถิ่นจะต้องเข้ามามีส่วนร่วมอย่างเต็มที่ โดยเฉพาะด้านการพัฒนาบริเวณโดยรอบให้เกิดความสะอาด ไม่ให้หญ้าขึ้นรกสกปรก รวมถึงสอดส่องในเรื่องของการบุกรุกทำลาย ท้องถิ่นต้องสร้างความเข้าใจกับชาวบ้าน และให้ชาวบ้านรู้จักหวงแหนอนุรักษ์รักษาโบราณสถานแห่งนี้เอาไว้ ให้อยู่คู่กับประเทศชาติและลูกหลานคนเมืองพิชัย หากโบราณสถานแห่งนี้ถูกทำลาย จะฟื้นกลับคืนมาใหม่คงเป็นไปได้ยาก หากเราช่วยกันดูแลรักษาตอนนี้ ถือเป็นการดูแลมรดกของชาติต่อไปด้วย
ด้าน นายปรัชญา กล่าวว่า นายพิพัฒน์ เอกภาพันธ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดอุตรดิตถ์ สั่งการมายังอำเภอพิชัยให้เร่งปรับปรุงภูมิทัศน์ร่วมกับกรมศิลปากร เพื่ออนุรักษ์และพัฒนากำแพงดินเมืองโบราณพิชัย ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์เชื่อมโยงกับวัดหน้าพระธาตุ วัดเก่าแก่อายุใกล้เคียงกัน มีองค์หลวงพ่อโต สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านเมืองพิชัยมาแต่โบราณ มีพระยาพิชัยดาบหักบวชจำพรรษาและขึ้นชกมวยที่นี่เชื่อมโยงกับพิพิธภัณฑ์บ้านเกิดพระยาพิชัยดาบหัก ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของอำเภอพิชัย และจังหวัดอุตรดิตถ์ให้ได้ด้านงบประมาณทางจังหวัดพร้อมให้การสนับสนุน
