วันที่ 19 พฤศจิกายน 2559 จากการติดตามบรรยากาศการเก็บเกี่ยวผลผลิตข้าวของชาวนาที่จังหวัดกาฬสินธุ์ แม้ราคาข้าวยังอยู่ในช่วงวิกฤติราคาตกต่ำ แต่ชาวนาในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์จำนวนมากยังเก็บเกี่ยวผลผลิต โดยหันมาฟื้นภูมิปัญญาการเก็บเกี่ยวผลผลิตแบบดั้งเดิมแทนการจ้างเครื่องจักรที่มีราคาสูงและต้องรอคิวอีกนาน จึงได้มีการรวมตัวกันของชาวนาแลกเปลี่ยนแรงงานมัดและเก็บฟ่อนข้าว เพื่อตัดภาระค่าจ้างแรงงาน โดยข้าวที่จะมัดเป็นฟ่อนจะตากไว้ในนาข้าวเป็นเวลา 2-3 วันจึงเริ่มดำเนินการ
นายพิชัย ภูบุตรตะ อายุ 50 ปี ชาวนาบ้านตูม หมู่ 19 ต.บัวบาน อ.ยางตลาด จ.กาฬสินธุ์ กล่าวว่า อาชีพทำนาในทุกวันนี้นิยมจ้างแรงงาน และใช้เครื่องจักรกลทุกขั้นตอน รวมทั้งต้องซื้อปุ๋ยเคมีเพื่อเร่งการเจริญเติบโต หรือแม้แต่ตอกที่ใช้มัดฟ่อนข้าวก็ยังต้องซื้อ ทำให้ต้นทุนการทำนาสูงขึ้น ผลสุดท้ายขาดทุน เพราะผลผลิตตกต่ำ นำข้าวไปขายได้ราคาต่ำ โดยเฉพาะในช่วงนี้ที่ชาวนาต่างประสบปัญหาเดียวกันคือขายข้าวราคาตก โดยเฉพาะข้าวหอมมะลิ
นายพิชัยกล่าวอีกว่า ตนมีที่นา 10 ไร่ จ้างแรงงานและเครื่องจักรกลทุกขั้นตอน ทั้งไถ คราด หยอดเมล็ดพันธุ์ ถึงฤดูกาลเก็บเกี่ยวก็จ้างคนเกี่ยวทั้งหมด ถึงวันนี้รวมเงินลงทุนไปแล้วกว่า 2 หมื่นบาท หากมีการจ้างแรงงานในขั้นตอนการมัดและเก็บฟ่อนข้าว รวมทั้งค่ารถสีข้าวและบวกค่าขนส่งด้วยอีก คงขาดทุนยับเยิน ประกอบกับเมื่อประเมินสถานการณ์ราคารับซื้อข้าวในช่วงนี้ ที่ยังอยู่ในขั้นต่ำสุด เห็นเพื่อนชาวนานำไปขายแล้วขาดทุนก็ตกใจ จึงคิดหาวิธีการประหยัดทุน โดยชักชวนเพื่อนชาวนา ที่เก็บเกี่ยวในช่วงเดียวกันมาช่วยแรงงาน ทั้งจ้างวาน และแลกเปลี่ยนแรงงานกันตามความเหมาะสม ด้วยความเห็นอกเห็นใจกัน
“ข้าวที่ร่วมแรงกันมัดเป็นฟ่อนนี้ คือส่วนของฟางและรวงข้าวที่ได้จากใช้แรงงานคนเกี่ยว ผึ่งแดดให้แห้ง 3 แดดแล้วใช้ตอกมัดเป็นฟ่อน ทั้งนี้ในการมัดฟ่อนข้าว นอกจากจะมีการแลกเปลี่ยนแรงงานกันแล้ว ยังมีบางคนที่รับจ้างมัดฟ่อนข้าวเป็นอาชีพเสริม ทั้งรับเหมาและรับจ้างรายวัน วันละ 300 บาท อย่างไรก็ตาม ที่ประหยัดเงินคือการแลกเปลี่ยนแรงงาน โดยช่วยเจ้าหนึ่งเสร็จก็ไปช่วยอีกเจ้าหนึ่ง ก่อนขนไปรวมกันเป็นกองที่ลาน เพื่อเตรียมสีเป็นข้าวเปลือก บรรจุใส่ถุงนำไปเก็บไว้ในยุ้งฉาง โดยแบ่งข้าวเปลือกเป็น 2 ส่วน ทั้งแบ่งขาย ส่วนหนึ่งเก็บไว้กิน ช่วงนี้เห็นว่าราคาไม่ดีนัก ก็จะกักตุนไว้ก่อน” นายพิชัยกล่าว
