อินไซด์ต่างประเทศ: ช้างกับการท่องเที่ยว

อินไซด์ต่างประเทศ

วิจักขณ์ ชิตรัตน์

เมื่อ 3-4 วันที่แล้ว สำนักข่าวลงข่าวการท่องเที่ยวที่ใช้ช้างเป็นจุดดึงดูดว่าการท่องเที่ยวแบบนี้มีแต่จะเป็นเหตุให้ช้างถูกทารุณมากขึ้น

แม้ว่าข่าวนี้จะยกกรณีของไทยเป็นตัวอย่างเพียงชาติเดียว แต่จริงๆ แล้วข้อมูลที่เขาสำรวจมาก็ดูเป็นกลางพอควร คนไทยจึง น่าจะรับรู้กันบ้างว่าเราถูกผู้อื่นมองอย่างไร

การคุ้มครองสัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์นั้น มีองค์กรทั้งเอกชน และระหว่างประเทศทำมานาน ผลที่เกิดขึ้นมาในหลายสิบปีที่แล้วคือ ทั่วโลกเริ่มตระหนักว่าช้างเป็นสัตว์ที่สูญพันธุ์ได้แน่นอนหากเราไม่ร่วมมือจริงจังกว่านี้ แต่ที่ทำกันมายังไม่ได้ผลตามที่ต้องการ

ในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ช้างป่าเฉพาะในแอฟริกามีอยู่ราว 10 ล้านตัวแต่ลดลงเหลือแค่ราว 1 ล้านตัวในปี 1979 และล่าสุดเหลือเพียง 350,000 ตัวในปี 2016 โดยสถานการณ์ที่ถือว่าร้ายแรง สุดเกิดขึ้นในช่วงปี 2007-2014 ที่ช้างล้มตายลงถึง 30%

ในเอเชีย มีช้างน้อยกว่าแอฟริกา มีเพียง 30,000-50,000 ตัว หากรวมทั่วโลกคาดว่าช้างป่ามีแค่ 470,000-690,000 ตัวเท่านั้น

นักท่องเที่ยวจำนวนมากชอบที่จะลองขี่ช้างหรืออาบน้ำ เพราะช้างนั้นเป็นเสมือนไดโนเสาร์ที่ยังมีชีวิตอยู่ หลายประเทศในเอเชียจึงมักนำช้างมาเป็นตัวดึงดูดการท่องเที่ยว เช่น ไทย พม่า ลาว กัมพูชา ศรีลังกา และอินเดีย โดยไทยถูกยกเป็นตัวอย่างว่าการส่งเสริมท่องเที่ยวที่อาศัยช้างเป็นตัวชูโรงนั้นจะนำไปสู่การทารุณสัตว์

เช่น กรณีที่ควาญช้างพาช้างออกมาหากินตามถนนในป่าคอนกรีต เรื่องนี้คงไม่ใช่นโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวของรัฐบาลแน่ และผมว่าคนไทยส่วนใหญ่ก็ต่อต้านเรื่องนี้อยู่แล้ว

แต่เรื่องที่น่าคิดหนักคือการนำช้างเข้ามาในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวโดยตรง เช่น การแสดงละครสัตว์ วาดรูป เตะบอล ฯลฯ เราอาจจะเห็นกันจนชินตา แต่เคยคิดบ้างหรือไม่ว่าทำไม “ช้างบ้าน” เหล่านี้ถึงมีจำนวนมากมายนัก คำถามคือ มันเป็นการขโมยช้างป่าเข้ามาแปลงเป็นช้างบ้านเพื่อการหารายได้หรือไม่?

ทั้งรัฐบาล และคนที่เกี่ยวข้องรู้คำถาม-คำตอบอยู่แล้ว แต่วันนี้ต่างประเทศมองเห็นสิ่งที่เราพยายามมองข้าม คือ มีการซื้อขายช้างป่าผ่านชายแดนพม่า และบางตัวได้ราคาสูงเกือบ 2 ล้านบาท

ประเด็นของคนที่คุ้มครองสัตว์ป่าพวกนี้ไม่ได้อยู่แค่เรื่องหยุดฆ่ามันเท่านั้น แต่รวมถึงการมีความเมตตาด้วยการสร้างสภาพแวดล้อมที่ดี เช่น การฟื้นฟูป่า การไม่พรากลูกช้าง หากเป็นช้างบ้านก็ต้องมีปางช้างที่ดี ไม่ใช้งานหนัก ไม่ทารุณ

ช้างนั้นสื่อถึงสัตว์ยุคโบราณ และยังเป็นสัตว์บกที่เลี้ยงลูกด้วยนมที่ใหญ่ที่สุดในโลก จึงไม่แปลกที่ฝรั่งต่างต้องการมาสัมผัสและถ่ายรูปเป็นที่ระลึก แต่สิ่งที่ทำให้ไทยโดนตำหนิ คือ ไทยใช้ช้างส่งเสริมการท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นกว่า 30% ในช่วงเวลา 5 ปีที่ผ่านมา

ฟังคนตำหนิแล้ว ลองทำใจให้เป็นกลาง และปรับตัวให้ดีขึ้น เพื่อให้ช้าง 3,000 ตัวในบ้านเราได้อยู่ไปให้ลูกหลานได้เห็นบ้าง