สถาบันปิโตรเลียมและพลังงานแห่งประเทศไทย เตือนเปิดเสรี PE-PP กับ UAE เสี่ยงกระทบปิโตรเคมีไทย ชี้กำลังผลิตล้นจ่อทะลักตลาด เสนอคงภาษี 3-5% อีก 5-7 ปี
นายคุรุจิต นาครทรรพ ผู้อำนวยการสถาบันปิโตรเลียมและพลังงานแห่งประเทศไทย (PEIT) เตือนว่า การเจรจาความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจ (CEPA) ระหว่างไทยกับสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ต้องพิจารณาผลกระทบต่ออุตสาหกรรมปิโตรเคมีในประเทศอย่างรอบด้าน โดยเฉพาะเม็ดพลาสติก Polyethylene (PE) และ Polypropylene (PP) ซึ่งเป็นวัตถุดิบยุทธศาสตร์ที่เชื่อมโยงกับภาคการผลิตหลายอุตสาหกรรม
ปัจจุบันอุตสาหกรรมปิโตรเคมีและการแปรรูปพลาสติกเป็นหนึ่งในฐานเศรษฐกิจสำคัญของไทย มีมูลค่ารายได้รวม 1.6 ล้านล้านบาทต่อปี หรือคิดเป็น 8.5% ของ GDP สร้างงานกว่า 414,000 คน เพิ่มมูลค่าผลผลิตได้มากกว่า 20 เท่า และมีมูลค่าส่งออก 486,000 ล้านบาท หรือ 5.7% ของการส่งออกทั้งหมด
ข้อมูลปี 2568 ระบุว่า ไทยมีกำลังการผลิตเม็ดพลาสติก PE และ PP รวม 6.196 ล้านตันต่อปี แบ่งเป็นจำหน่ายในประเทศ 2.511 ล้านตัน และส่งออก 3.685 ล้านตัน ขณะที่ความต้องการใช้ภายในประเทศอยู่ที่ 3.575 ล้านตันต่อปี สะท้อนถึงศักยภาพการผลิตที่สามารถรองรับตลาดในประเทศได้ อย่างไรก็ตาม ไทยยังเปิดเสรีนำเข้าเม็ดพลาสติกอยู่แล้ว โดยมีสินค้านำเข้ามากกว่า 1 ล้านตันต่อปี ทำให้ผู้ผลิตไทยต้องพึ่งพาตลาดส่งออกมากกว่า 50% เพื่อรักษาระดับการผลิตและความสามารถในการแข่งขัน
ความเสี่ยงสำคัญที่ต้องจับตาคือการขยายกำลังผลิตของ UAE และประเทศสมาชิกคณะมนตรีความร่วมมือรัฐอ่าวอาหรับ (GCC) โดยเฉพาะ UAE ที่เตรียมเพิ่มกำลังผลิต PE และ PP อีกประมาณ 1.8 ล้านตันภายในปี 2572 ขณะที่ความต้องการใช้ในประเทศมีแนวโน้มทรงตัว ส่งผลให้คาดว่าจะมีกำลังผลิตส่วนเกิน 20-30% ไหลเข้าสู่ตลาดส่งออก รวมถึงประเทศไทยและอาเซียน
PEIT ประเมินว่า หากไทยเปิดตลาดโดยไม่มีมาตรการรองรับ ผู้ผลิตในประเทศอาจเผชิญแรงกดดันจากสินค้านำเข้าที่เพิ่มขึ้น โดยทุกการนำเข้าเม็ดพลาสติกเพิ่มขึ้น 10,000 ตัน อาจทำให้ไทยขาดดุลการค้าเพิ่มประมาณ 4,800 ล้านบาท และผลกระทบอาจไม่ได้หยุดอยู่ที่ผู้ผลิตเม็ดพลาสติก แต่จะส่งต่อไปยังอุตสาหกรรมปลายน้ำ ทั้งบรรจุภัณฑ์ ยานยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และวัสดุก่อสร้าง กระทบต่อการลงทุน การจ้างงาน และความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน
นายคุรุจิตระบุว่า การใช้ยุทธศาสตร์เพิ่มการส่งออกสินค้าอื่นเพื่อแลกกับการนำเข้าเม็ดพลาสติกจาก UAE ในมูลค่าเท่ากัน อาจไม่สะท้อนผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่แท้จริง เพราะ PE และ PP เป็นวัตถุดิบต้นน้ำที่สร้างมูลค่าเพิ่มต่อเนื่องในหลายอุตสาหกรรม จึงต้องประเมินผลกระทบตลอดห่วงโซ่การผลิต ไม่ใช่พิจารณาเพียงตัวเลขการค้าระหว่างสองประเทศ
สำหรับแนวทางเจรจา PEIT เสนอให้ไทยใช้มาตรการคุ้มครองอุตสาหกรรมภายในประเทศควบคู่กับการเปิดตลาด ได้แก่
– คงภาษีนำเข้า PE และ PP ที่ 3-5% ในช่วงแรก เป็นเวลา 5-7 ปี ก่อนทยอยปรับลดภาษีเป็นขั้นบันได เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ผลิตไทยปรับปรุงประสิทธิภาพและเตรียมรับการแข่งขัน โดยใช้แนวทางเดียวกับที่อินเดียและอินโดนีเซียดำเนินการในการเจรจากับ UAE
– กำหนดโควตานำเข้า โดยอาจอ้างอิงปริมาณการค้าในอดีตที่ระดับ 50,000-60,000 ตันต่อปี พร้อมติดตามและทบทวนผลกระทบอย่างต่อเนื่อง
– ป้องกันการทุ่มตลาด และกำหนดมาตรการรองรับผลกระทบจากสินค้านำเข้า เพื่อไม่ให้ผู้ผลิตในประเทศเสียเปรียบจากการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม
– เจรจาเชื่อมโยงการค้าเข้ากับการลงทุน โดยส่งเสริมให้ UAE ร่วมลงทุนเชิงยุทธศาสตร์กับผู้ผลิตปิโตรเคมีไทย ตลอดจนแลกเปลี่ยนเทคโนโลยีและยกระดับขีดความสามารถของอุตสาหกรรมในประเทศ
นอกจากนี้ ไทยควรเปลี่ยนมุมมองการเจรจาจากการแลกเปลี่ยนมูลค่าสินค้าเพียงอย่างเดียว มาเป็นการสร้างประโยชน์ร่วมกันจากจุดแข็งของทั้งสองประเทศ โดยไทยสามารถสนับสนุนความมั่นคงทางอาหารให้ UAE ขณะที่ UAE สนับสนุนความมั่นคงด้านพลังงานและวัตถุดิบปิโตรเคมีแก่ไทย ผ่านการส่งออกน้ำมันดิบและแนฟทามาแปรรูปในประเทศไทย เพื่อใช้ไทยเป็นฐานการผลิตและส่งออกไปยังตลาดอาเซียน แทนการนำเข้าสินค้าสำเร็จรูปที่ไทยมีกำลังผลิตเพียงพออยู่แล้ว
“การทำ CEPA ไม่ควรพิจารณาเฉพาะมูลค่าการนำเข้าและส่งออกในระยะสั้น แต่ต้องคำนึงถึงผลกระทบระยะยาวต่ออุตสาหกรรมในประเทศ ห่วงโซ่อุปทาน และความสัมพันธ์ทางการค้ากับประเทศคู่ค้าอื่น ๆ จึงจำเป็นต้องประเมินผลกระทบอย่างรอบด้าน พร้อมกำหนดมาตรการคุ้มครองที่เหมาะสม เพื่อให้ภาคอุตสาหกรรมไทยมีเวลาปรับตัว และทำให้ความตกลงทางการค้าเกิดประโยชน์ร่วมกันอย่างสมดุลและยั่งยืน” นายคุรุจิตกล่าว
