หลาก&หลายเกษตร - ‘บางท่าข้าม’ปลูกผักผสมผสาน พลิกฟื้นความเป็นอยู่เกษตรแบบยั่งยืน

บางท่าข้าม อ.พุนพิน จ.สุราษฎร์ธานี เป็นที่ราบลุ่มที่ แม่นํ้าตาปี และแม่นํ้าพุมดวงไหลมาบรรจบกันก่อนออกสู่ทะเล มีสภาพเป็นป่าชายเลน เป็นพื้นที่ราบลุ่มนํ้าท่วมขังเป็นเวลานาน ชาวบ้านในชุมชนแห่งนี้ ถูกเรียกว่า “คนเมืองใน” เพราะอพยพย้ายถิ่นฐานมาจากทางภาคกลางตอนใต้ ได้แก่ จ.เพชรบุรี ราชบุรี และนครปฐม เข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณนี้เมื่อปี พ.ศ.2505

พื้นที่ที่จับจองอยู่ในทําเลที่ขาดความอุดมสมบูรณ์ มีศักยภาพในการทํามาหากินตํ่า ตลอดระยะเวลากว่า 60 ปี จึงประสบกับปัญหาในการประกอบอาชีพ จาก ภัยธรรมชาติ ต้นทุนการผลิตสูง ราคาผลผลิตตกตํ่า

เจ้าหน้าที่ของสํานักงานเกษตรอําเภอพุนพิน และสำนักงานเกษตรจังหวัดสุราษฎร์ธานี จึงเข้ามาส่งเสริมให้ชาวบ้านผลิตพืชผักปลอดภัยแบบผสมผสาน เพื่อการบริโภคและจำหน่ายสร้างรายได้ ทำให้มีคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เป็นต้นแบบชุมชนที่เข้มแข็งให้เกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียง

วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรทำสวนผสมผสานแบบยั่งยืนบางท่าข้าม ได้จดทะเบียนวิสาหกิจชุมชนในปี 2558 โดยมี นายสิทธิพล โตประศรี เป็นประธานวิสาหกิจชุมชน ต่อจากนั้นปี 2560 ได้จัดตั้งเป็น “แปลงใหญ่ผักบางท่าข้าม” ตามนโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยมี นายสมพนธ์ ไทยบุญรอด เป็นประธานแปลงใหญ่

มีสมาชิก 58 ราย พื้นที่เพาะปลูกรวม 643 ไร่ และได้เข้าร่วมโครงการยกระดับแปลงใหญ่ด้วยเกษตรสมัยใหม่และ เชื่อมโยงตลาด ในปี 2564 ได้รับการสนับสนุนเครื่องจักรกลการเกษตรและเทคโนโลยีในการผลิต อาทิ รถไถ สำหรับใช้ในการเตรียมแปลง และโรงเรือนปลูกผัก สามารถปลูกผักที่ไม่ทนต่อสภาพอากาศของภาคใต้ได้

แปลงใหญ่ผักบ้านบางท่าข้ามบริหารจัดการกลุ่มอย่างเป็นระบบ สมาชิกมีความรู้ ความเข้าใจ และมีทักษะในการผลิตพืชผักให้ปลอดภัยในทุกขั้นตอน ภายใต้มาตรฐาน GAP และที่คู่ค้ากำหนด สามารถยึดการปลูกผักเป็นอาชีพหลักที่สร้างความยั่งยืนและมีรายได้ครัวเรือนที่มั่นคง มีมาตรฐานในการควบคุมคุณภาพความสะอาด และความปลอดภัย

นอกจากนี้ เกษตรกรสมาชิกยังประยุกต์ใช้ระบบรดน้ำอัตโนมัติ ควบคุมด้วยระบบ IoT ช่วยให้ลดต้นทุนเรื่องแรงงานและเวลาในการบริหารจัดการน้ำ ช่วยเพิ่มคุณภาพและปริมาณของผลผลิตต่อไร่ มีการผลิตสารชีวภัณฑ์โดยใช้ตู้เขี่ยเชื้อ ช่วยให้กลุ่มสามารถผลิตสารชีวภัณฑ์ที่มีคุณภาพไว้จำหน่ายให้กับสมาชิก และช่วยให้สมาชิก ลดการใช้สารเคมีในแปลงปลูกได้ ตลอดจนการบริหารจัดการผลผลิตแบบครบวงจร

แปลงใหญ่ผักบางท่าข้าม มุ่งส่งเสริมสมาชิกผลิตผักปลอดภัยมาตรฐาน GAP รวมทั้งสิ้น 19 ชนิด (ปลูกเฉลี่ย 9 ชนิดต่อครัวเรือน) ได้แก่ ผักบุ้งจีน คะน้า กวางตุ้ง กวางตุ้งไต้หวัน มะระจีน ผักกาดหอม ผักชีไทย บวบเหลี่ยม พริกขี้หนูยอดสน ฟักทอง มะนาว ถั่วฝักยาว ผักชีฝรั่ง แตงกวา แตงร้าน ตะไคร้ โหระพา ฟักเขียว และคะน้ายอด มีรายได้เฉลี่ย 15,000-60,000 บาทต่อเดือน สร้างรายได้ให้กับชุมชนไม่ต่ำกว่าปีละ 4,000,000 บาท

เมื่อจำแนกต้นทุนการผลิตและผลตอบแทนของผักที่สร้างรายได้สูงสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ ถั่วฝักยาว ใน 1 ปี ปลูกได้ 2 รอบการผลิต ต้นทุนการผลิตเฉลี่ย 43,200 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต ให้ผลผลิต 4,000 กิโลกรัมต่อไร่ต่อรอบการผลิต ผลตอบแทนเฉลี่ย 108,000 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต ผลตอบแทนเฉลี่ยสุทธิ (กำไร) 64,800 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต

พริกขี้หนูยอดสน ใน 1 ปี ปลูกได้ 1 รอบการผลิต ต้นทุนการผลิตเฉลี่ย 21,000 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต ให้ผลผลิต 1,500 กิโลกรัมต่อไร่ต่อรอบการผลิต ผลตอบแทนเฉลี่ย 52,500 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต ผลตอบแทนเฉลี่ยสุทธิ (กำไร) 31,500 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต และกวางตุ้ง ใน 1 ปี ปลูกได้ 5 รอบการผลิต ต้นทุนการผลิตเฉลี่ย 3,600 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต ให้ผลผลิต 1,000 กิโลกรัมต่อไร่ต่อรอบการผลิต ผลตอบแทนเฉลี่ย 12,000 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต ผลตอบแทนเฉลี่ยสุทธิ (กำไร) 8,400 บาทต่อไร่ต่อรอบการผลิต

ผลผลิตส่วนใหญ่ร้อยละ 70 จำหน่ายให้พ่อค้าในพื้นที่ และผลผลิตร้อยละ 30 ส่งจำหน่ายห้างโลตัส แม็คโคร และบริษัท คิงส์ วิช จำกัด กลุ่มได้มีการวางแผนการผลิตร่วมกันเพื่อให้เป็นไปตามความต้องการของตลาด ป้องกันไม่ให้ผลผลิตมีมากเกินความต้องการอันจะนำไปสู่ปัญหาราคาผลผลิตของสมาชิกตกต่ำ มีการผลิตพืชผัก ภายใต้มาตรฐานคุณภาพและความปลอดภัยของโลตัส และคู่ค้าทางธุรกิจ (บริษัท คิงส์ วิช จำกัด) อย่างเคร่งครัด สมาชิกปฏิบัติตามมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี GAP อย่างต่อเนื่อง ทำให้คู่ค้าภาคเอกชนอื่นๆ และตลาดในท้องถิ่น ได้รับพืชผักที่มีมาตรฐานเดียวกันกับที่จำหน่ายในห้างโลตัส ทำให้ผู้บริโภคมีความเชื่อมั่นในความปลอดภัยมากขึ้น

วิสาหกิจชุมชนแห่งนี้ นับเป็นหนึ่งในวิสาหกิจชุมชนต้นแบบที่รวมกลุ่มผลิตผักปลอดภัยมาตรฐาน GAP จนประสบผลสำเร็จ ผ่านการรับรองมาตรฐาน GAP มีการบริหารจัดการโดยเน้นการตลาดนำการผลิต มุ่งเน้นความปลอดภัยของผู้บริโภค ซึ่งได้รับรางวัลเป็นเครื่องการันตีคุณภาพของสินค้า ได้แก่ รางวัลชนะเลิศกลุ่มวิสาหกิจชุมชนดีเด่นระดับจังหวัด ปี 2564 และรางวัล อย.ควอลิตี้ อวอร์ดปี 2566 ผลิตภัณฑ์สุขภาพดีเด่น ประเภท ส่งเสริมเศรษฐกิจฐานราก ผลิตภัณฑ์ถั่วฝักยาว จากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)

สนใจข้อมูลการผลิตและผลการดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรทำสวนผสมผสานแบบยั่งยืน บางท่าข้าม สุราษฎร์ธานี

สอบถามได้ที่ นายสิทธิพล โตประศรี โทร.08-3637-0938 และนายสมพนธ์ ไทยบุญรอด โทร. 08-3914-5064

เทคโนโลยีชาวบ้าน

https://www.khaosod.co.th/technologychaoban/