คอลัมน์ สดจากเยาวชน
บุรีรัมย์ ได้ชื่อว่า “ถิ่นภูเขาไฟ” เป็นจังหวัดที่สำรวจพบภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้วมากที่สุดในประเทศไทย โดยมีจำนวนภูเขาไฟทั้งสิ้น 6 ลูก เรียงรายอยู่ทางตอนเหนือและใต้ของทิวเขาพนมดงรัก ปากปล่องภูเขาไฟบริเวณยอดเขาสูงสุดมักเป็นหลุมขนาดใหญ่ เป็นแหล่งเก็บกักน้ำที่อุดมไปด้วยแร่ธาตุสำคัญ สร้างความอุดมสมบูรณ์ครอบคลุมอาณาบริเวณ
คนยุคก่อนนิยมสร้างศาสนสถาน ณ บริเวณปากปล่องภูเขาไฟ ดินแดนภูเขา ไฟที่บุรีรัมย์จึงค้นพบซากปราสาทหินสมัยอาณาจักรขอมโบราณอันรุ่งเรืองในอดีตกาลอยู่หลายแห่ง ดังเช่น “ภูเขาไฟพนมรุ้ง” ที่ตั้งของปราสาทเขาพนมรุ้ง ภายในอุทยานประวัติ ศาสตร์พนมรุ้ง ตำบลตาเป๊ก อำเภอเฉลิมพระ เกียรติ สถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมของบุรีรัมย์
พนมรุ้ง หรือ วนํรุง เป็นภาษาเขมร แปลว่าภูเขาใหญ่ มีการบูรณะก่อสร้างต่อเนื่องหลายยุคหลายสมัย ตั้งแต่ประมาณพุทธศตวรรษที่ 15 ถึงพุทธศตวรรษที่ 17 เพื่อเป็นเทวสถานในศาสนาฮินดู ลัทธิไศว นิกาย ในพุทธศตวรรษที่ 18 พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 แห่งอาณาจักรขอมหันมานับถือศาสนาพุทธนิกายมหายาน เทวสถานแห่งนี้จึงได้รับการดัดแปลงเป็นพุทธศาสนสถานในช่วงนั้น
อีกหนึ่งภูเขาไฟที่ไม่ควรพลาดชมเมื่อมาเยือนบุรีรัมย์คือ “ภูเขาไฟเขาอังคาร” ตั้งอยู่ที่ตำบลเจริญสุข อำเภอเฉลิมพระเกียรติ เป็นภูเขาไฟที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในจังหวัดบุรีรัมย์ ครอบคลุมพื้นที่กว่า 90 ตารางกิโลเมตร สูงราว 331 เมตรจากระดับน้ำทะเล
เบื้องบนยอดเขาเป็นที่ตั้งของวัดเขาพระอังคาร สถาปัตยกรรมแบบผสมผสานสวยงามแปลกตา ภายในบริเวณวัดค้นพบโบราณสถานเก่าแก่ ใบเสมาหินทรายสลักภาพบุคคล สถูป ดอกบัว สมัยทวารวดีหลายชิ้น สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 13 ถึงพุทธศตวรรษที่ 14 มีอายุประมาณ 1,300 ปี บ่งบอกว่าพื้นที่แห่งนี้เคยเป็นพุทธสถานมาแต่โบราณ ปัจจุบันมีการก่อสร้างโบสถ์ ศาลาและอาคารต่างๆ เลียนแบบสถาปัตยกรรมสมัยต่างๆ หลายรูปแบบ
ความโดดเด่นของภูเขาไฟเขาอังคาร นอกจากจะมีประวัติ ศาสตร์และแหล่งทางธรรมชาติที่สมบูรณ์สวยงามแล้ว ยังมีการนำทรัพยากรจากผืนป่ามาใช้ประโยชน์อย่างคุ้มค่า อีกทั้งเป็นบทเรียนให้เด็กๆ เรียนรู้เรื่องราวในชุมชนตนเองอย่างน่าอัศจรรย์
เด็กๆ ส่งเสียงถามไถ่เจื้อยแจ้วระหว่างพากันมาเก็บก้อนดินบนเขาดินแดง หนึ่งในเขาบริวารของเขาอังคารกับ ป้าสำรวย ศรีมะเรือง ประธานกลุ่มสตรีทอผ้าฝ้าย ผ้าไหมบ้านเจริญสุข
“ดินภูเขาไฟตรงนี้มีสีแดงเข้มค่ะ พวกหนูมาเก็บดินไปย้อมผ้า เป็นเอกลักษณ์ของหมู่บ้านเรา เพราะว่าที่นี่มีภูเขาไฟเรียกว่าผ้าภูอัคนีค่ะ” น้องกวาง ด.ญ.ณัฐชยา ถุนนอก เล่าพลางบรรจงเก็บก้อนดิน
นอกจากจะพาเด็กๆ มาเรียนรู้ที่มาของงานหัตถกรรมขึ้นชื่อของชุมชน ป้าสำรวยยังใจดีถ่ายทอดความรู้เรื่องพืชพรรณสมุนไพรในผืนป่าชุมชน การอนุรักษ์ดูแลทรัพยากรของชาวบ้านให้เด็กๆ เรียนรู้
ก่อนที่ทรัพยากรธรรมชาติจะสมบูรณ์ ชาวบ้านเคยประสบปัญหาเรื่องทรัพยากร ต้นไม้ในป่าลดจำนวนลงอย่างน่าใจหาย ผืนป่าอันอุดมกลับกลายเป็นป่าเสื่อมโทรมอย่างเห็นได้ชัด ส่งผลกระทบถึงวิถีชีวิตดั้งเดิม จากวิกฤตแปรเปลี่ยนเป็นพลัง หล่อหลอมให้ชุมชนเข้มแข็งขึ้น
“ตั้งแต่ปี 2536 ชาวบ้านเริ่มดูแลผืนป่าชุมชน ปล่อยป่าให้ฟื้นฟูตามธรรมชาติ รวมกลุ่มกันเป็นราษฎรอาสาสมัครพิทักษ์ป่า จัดเวรยามลาดตระเวน มีกฎระเบียบต่างๆ เช่น ห้ามตัดไม้ ห้ามเผาไม้ ห้ามทำลายป่า ห้ามนำจอบหรือเสียมไปขุดต้นไม้ให้เสียหาย ทุกวันนี้ป่าชุมชนของเราเป็นเหมือนซูเปอร์มาร์เก็ต เป็นแหล่งอาหารของหมู่บ้าน ต่อ ยอดมาถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นการทอผ้าภูอัคนีและที่สำคัญคือการส่งต่อให้เด็กๆ รุ่นใหม่รู้คุณค่า” ป้าสำรวยกล่าว
เรื่องราวใกล้ตัวนำมาสู่จุดเริ่มต้นของการเรียนรู้สิ่งเล็กๆ ที่มีคุณค่า การผลิตผ้าภูอัคนีบรรจุอยู่ในหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียนบ้านเจริญสุข สืบค้นองค์ความรู้จากครูภูมิปัญญาที่มีอยู่มากมายในชุมชน เด็กๆ ได้ซึมซับว่าสิ่งที่มีอยู่ในชุมชนนั้นมีค่ายิ่งนักเมื่อได้ลงมือทำและศึกษาเรื่องราวสะสมเรียนรู้
“ป่าชุมชนของเรามีอาหาร มีดินสีสวยให้เราเก็บไปย้อมผ้าค่ะ หนูมีความฝันอยากจะทอผ้าภูอัคนีเองสักผืน ถึงไม่สวยก็ไม่เป็นไรเพราะเป็นฝีมือของหนูเอง” น้องกวางกล่าว
ชื่นชมการอนุรักษ์ผืนป่าชุมชนรวมถึงภูมิปัญญาท้องถิ่น ผ้าภูอัคนีแห่งบ้านเจริญสุข อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.บุรีรัมย์ ในทุ่งแสงตะวัน ตอน สีสันจากก้อนดิน วันเสาร์ที่ 28 ม.ค. เวลา 06.25 น. ทางช่อง 3 ช่อง 33 และช่อง 3 แฟมิลี่ ช่อง 13 (ข้อมูล www.payai.com และ FB ทุ่งแสงตะวัน)
