คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
เรียนถามน้าชาติมาด้วยความสงสัย ประโคมย่ำยาม จะเป็นมรดกโลกได้อย่างไรครับ
หมู่เอียด
ตอบ หมู่เอียด
คำอธิบายมาจากนายวีระ โรจน์พจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) ซึ่งเปิดเผยภายหลังการประชุมคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ครั้งที่ 3/2559 เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2559 ว่า ที่ประชุมเห็นชอบให้นำการสวดทำนองหลวงและการประโคมย่ำยามเข้าสู่กระบวน การขึ้นบัญชีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติเป็นการเร่งด่วน เพื่อปกป้องและรักษามรดกภูมิปัญญาของไทยที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยโบราณ
รมว.วธ.กล่าวว่า การประโคมย่ำยามเป็นราชประเพณีโบราณในพระบรมมหาราชวัง จัดเป็นเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์อย่างหนึ่ง เพื่อเป็นสัญญาณให้ข้าราชการรู้กำหนดเวลาในการปฏิบัติหน้าที่ในพระราชพิธีพระบรมศพ หรือพระศพพระราชวงศ์ ตลอดจนขุนนางผู้ใหญ่ ทั้งนี้ จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์เป็นพิธีที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาแผ่นดินสมเด็จพระเพทราชา แต่มีการจดบันทึกชัดเจนในสมัยรัชกาลที่ 4 สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน ถือเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่สำคัญของชาติที่ควรได้รับการอนุรักษ์และสืบสานอย่างต่อเนื่อง
วธ.จึงได้เตรียมนำการ “ประโคมย่ำยาม” ขึ้นบัญชีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเป็นการเร่งด่วน เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการนำเสนอขึ้นบัญชีรายการมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้กับองค์การการศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก ต่อไป เพื่อปกป้องรักษามรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรมที่เป็นอัตลักษณ์และเป็นทรัพย์สินทางปัญญาของชาติ
นายวีระกล่าวว่า กระบวนการนำการสวดและการประโคมย่ำยามขึ้นบัญชีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ได้มอบหมายให้กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) ศึกษาและรวบรวมข้อมูลองค์ความรู้ให้ชัดเจน รวมทั้งศึกษาเปรียบเทียบกับประเทศต่างๆ ที่เคยเสนอและได้ขึ้นทะเบียนกับยูเนสโกแล้วในประเภทการบรรเลงดนตรีลักษณะเดียวกับประโคมย่ำยาม เช่น เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และเวียดนาม ก่อนนำเสนอเรื่องเข้าสู่กระบวนการขึ้นบัญชีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในเขตกรุงเทพมหานคร โดยมีขั้นตอนดังนี้
1.ชุมชนผู้ปฏิบัติ (สำนักพระราชวัง/สำนักการสังคีต/สภาวัฒนธรรม กรุงเทพมหานคร) ร่วมกับคณะกรรมการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร จัดทำข้อมูลตามเกณฑ์การจัดทำรายการเบื้องต้นของกรุงเทพมหานคร 2.คณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมกรุงเทพมหานครเสนอรายการประโคมย่ำยามเพื่อขอขึ้นบัญชีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมต่อ สวธ. 3.สวธ.นำเรื่องเข้าสู่คณะกรรมการกลั่นกรองพิจารณาเสนอความเห็นให้สวธ. และ 4.สวธ.นำความเห็นของคณะกรรมการกลั่นกรองเสนอต่อคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเพื่อพิจารณาประกาศขึ้นบัญชีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ทั้งนี้ ในการดำเนินงานทุกขั้นตอน วธ.จะขอพระบรมราชานุญาตจากสำนักพระราชวังก่อน คาดว่าจะนำเสนอให้ยูเนสโกพิจารณาได้อย่างเร็วที่สุดในปี 2561
รมว.วธ.กล่าวด้วยว่า ในปัจจุบันกรมส่งเสริมวัฒนธรรมได้ขึ้นบัญชีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมไปแล้วตั้งแต่ปี 2552-2558 จำนวน 318 รายการ ครอบคลุม 6 เรื่อง ได้แก่ 1.แนวทางปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม ประเพณี และเทศกาล เช่น มารยาท ขนบธรรมเนียมประเพณีต่างๆ 2.วรรณกรรมพื้นบ้านและภาษา เช่น นิทาน ตำนาน สุภาษิต ปริศนาคำทาย ภาษาไทย ภาษาถิ่น 3.ศิลปะการแสดง เช่น ดนตรีและเพลงร้อง นาฏศิลป์ ละคร การแสดงพื้นบ้าน
4.ความรู้และการปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล เช่น อาหารและโภชนาการ โหราศาสตร์ 5.งานช่างฝีมือดั้งเดิม เช่น จักสาน งานผ้า เครื่องปั้นดินเผา งานไม้ โลหะ เครื่องหนัง 6.การเล่นพื้นบ้าน กีฬาพื้นบ้านและศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว เช่น มวยไทย ว่าวไทย ส่วนการเตรียมความพร้อมเพื่อนำเสนอขึ้นบัญชีรายการมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้กับยูเนสโกขณะนี้มี 5 รายการ ได้แก่ โขน นวดไทย โนรา มวยไทย และสำรับอาหารไทย
