คอลัมน์ สดจากเยาวชน
ชาวชุมชนบ้านแต้พัฒนา ต.โพธิ์กระสัง อ.ขุนหาญ จ.ศรีสะเกษ ส่วนใหญ่เป็นชาวกวย โดยมีกลุ่มผู้สูงอายุสืบทอดวัฒนธรรมการแต่งกายด้วยผ้าไหมโซดละเว กลุ่มเยาวชนเห็นว่าหากไม่เร่งสานต่อวัฒนธรรมการทอผ้าไหมโซดละเวไว้ ความรู้ภูมิปัญญาในการทอผ้าไหมโซดละเวอาจสูญหายไปจากชุมชน
“ผมจึงต่อยอดการทำโครงการขึ้นเป็นปีที่ 2 ชื่อโครงการว่า เส้นสายลายไหมมัดหมี่มัดใจ สานสายใยกอนกวยโซดละเว” คำกล่าวแสดงความมุ่งมั่นตั้งใจในการสืบสานภูมิปัญญาชาวบ้านของ น้องเต๋า นายอภิชาต วันอุบล อายุ 17 ปี กำลังศึกษาชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนร่มโพธิ์วิทยา แกนนำหลักตัวแทนเยาวชนของโครงการนี้
น้องเต๋าเล่าต่อว่า “ผมทำโครงการนี้เพื่อศึกษาและรวบรวมข้อมูลความรู้เกี่ยวกับผ้าไหมมัดหมี่ให้เป็นระบบและเพิ่มมูลค่าให้กับผ้าไหมโซดละเว ซึ่งจะเป็นช่องทางการสร้างรายได้ระหว่างเรียนให้กับตัวเองและน้องๆ ในชุมชนที่เข้าร่วมโครงการนี้ โดยสร้างกระบวนการฟื้นฟูผ้าไหมโซดละเวขึ้นมาใหม่ด้วยกระบวนการ 3 ก เก็บ-แกะ-เกิด”
เต๋าอธิบายขยายรายละเอียดว่า เก็บ คือ รวบรวมข้อมูล เก็บเรื่องราวของผืนผ้าจากการสอบถามผู้รู้หรือปราชญ์ชาวบ้านทั้งในชุมชนและนอกชุมชน เพื่อให้ได้ข้อมูลเกี่ยวกับผ้าไหมโซดละเวให้ครบถ้วนสมบูรณ์ที่สุด ขณะเดียวกันยังศึกษาการใช้ผ้าในพิธีกรรมต่างๆ ไปพร้อมกับการสอบถามเรื่องลายผ้าไหมจากปราชญ์ชาวบ้าน จากการเก็บข้อมูลพบว่ามีการใช้ผ้าไหมโซดละเวในพิธีกรรมต่างๆ อาทิ ใช้ประกอบเครื่องบูชาพระแม่โพสพในงานบุญข้าวเปลือก งานโกนผมไฟ งานบวช งานแต่ง งานศพ อาจกล่าวได้ว่าชุมชนของเราใช้ผ้าไหมโซดละเวในการดำรงชีวิตตั้งแต่เกิดจนตาย
แกะ คือ เข้าไปเก็บข้อมูลลายผ้าโบราณจากผู้รู้หรือปราชญ์ชาวบ้าน ทั้งที่บ้านซำและผู้รู้ในหมู่บ้าน วิธีการคือ ให้ชาวบ้านวาดรูปลายผ้าไหมให้ดู และบางครั้งก็เอาลายผ้าไหมมาให้เขาดูว่าเป็นลายอะไรบ้าง แล้วจึงนำมาถอดแกะลายผ้าไหมรวบรวมไว้ จากนั้นสอนน้องๆ ให้มัดตามลายที่แกะ การมัดจะมีกลวิธีขั้นตอนหลายอย่างและต้องมัดให้แน่น ตอนนี้แกะลายผ้าไหมได้หลายรูปแบบแล้ว เช่น ลายขอใหญ่ ลายขอเล็ก ลายกากะใหญ่ ฯลฯ รวม 14 ลาย ตั้งใจจะแกะให้ครบทุกลาย และรวบรวมไว้เป็นเอกสารภูมิปัญญาการทำมัดหมี่
เกิด คือการทุ่มเทใส่ใจเรียนรู้เรื่องราวของผ้าไหมโซดละเวมาตั้งแต่เด็กๆ ทำให้เห็นแนวทางในการพัฒนาลวดลายของผ้าไหมให้สวยงามมากยิ่งขึ้น
“ช่วงเวลาที่ผมทอผ้าไหม ความคิดสร้างสรรค์เกิดขึ้นมาอยู่เรื่อยๆ ทำให้อดใจไม่ไหว จึงคิดแกะลายผ้าไหมเพิ่มคือลาย เฟซบุ๊ก ในอนาคตกำลังคิดว่าจะแกะผ้าไหมรูปไลน์เพิ่มอีก”
น้องเต๋ากล่าวเพิ่มว่า เมื่อชื่อเสียงของ ผ้าไหมโซดละเวเริ่มเป็นที่รู้จัก เริ่มมีออร์เดอร์สั่งเข้ามาจากที่ไกลๆ มากขึ้นเรื่อยๆ ไม่ว่าจะเป็นการออกจำหน่ายตามบูธงานต่างๆ ผู้คนที่สนใจจะขอเบอร์โทรศัพท์เพื่อติดต่อนำไปขาย
“แต่ผมและน้องๆ ที่ร่วมกิจกรรมด้วยกันยังไม่คิดทอผ้าเพื่อขายเป็นอาชีพ เพราะพวกเรายังมีหน้าที่เรียนหนังสือเป็นหลัก งานทอผ้าไหมโซดละเวจึงเป็นกิจกรรมยามว่างของพวกเรา และจะผลิตผ้าไหมให้พอเพียงกับแรงที่มีโดยไม่ให้ส่งผลกระทบกับการเรียนเด็ดขาด ส่วนผ้าไหมที่กลุ่มเยาวชนทอเสร็จแล้วจะรวบรวมไว้กับสมาชิกในชุมชนเพื่อนำไปฝากขายผ่านเฟซบุ๊กเพจ กอนกวยโซดละเว เป็นหน้าร้านให้คนนอกชุมชนสั่งสินค้า
สำหรับผ้าไหมของกลุ่มเยาวชนเมื่อหักต้นทุนไว้แล้วก็จะเป็นรายได้ของผู้ทอ หากคิดเป็นรายวันจะไม่คุ้มค่าแรง แต่สิ่งที่น้องๆ ได้คือความภาคภูมิใจที่สามารถทอผ้าไหมได้มีคุณภาพ” เต๋ากล่าวในท้ายที่สุด
