คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
เก๋งจีนที่อยู่ในวัดเมืองไทย มีประวัติเป็นมาไหม
มินนี่
ตอบ มินนี่
คำตอบนำมาจากข้อมูลเผยแพร่ของสถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เขียนถึง เก๋งจีน ไว้ว่า เก๋ง คืออาคารรูปทรงจีนที่ปะปนอยู่ในงานสถาปัตยกรรมไทยมาตั้งแต่โบราณ ตามพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถานหมายถึง เรือนหรือตึกที่มีรูปหลังคาแบบศาลาจีน ก่อด้วยอิฐหรือปูน ไม่ได้สร้างด้วยไม้ทั้งหมด
อาจสันนิษฐานได้ว่า เก๋งมีรากศัพท์มาจากภาษาจีนฮกเกี้ยนซึ่งแปลว่าบ้านหรือเรือน ลักษณะของเก๋งแบ่งได้ตามวัตถุประสงค์หลักของการสร้างเพื่อประโยชน์ใช้สอย ได้แก่ เก๋งที่มีลักษณะเป็นห้องที่มีรั้วรอบขอบชิด มีทางเปิดปิดสําหรับเข้าออก ใช้เป็นศาสนสถาน เช่น อุโบสถ วิหาร หรือหอสําหรับประดิษฐานปูชนียวัตถุหรือพระพุทธรูป เป็นต้น
อีกลักษณะหนึ่งเป็นเก๋งทรงศาลาปล่อยโล่ง ไม่กั้นฝา ใช้เป็นที่พัก หรือใช้ประโยชน์ เช่น ศาลารายที่อยู่รอบพระอุโบสถ วิหารหรือพระสถูปเจดีย์ในสถาปัตยกรรมไทย นิยมสร้างเก๋งทั้งในเขตพระราชฐานที่ประทับและในวัด เก๋งในเขตพระราชฐานมีทั้งลักษณะอาคารรโหฐาน หรือศาลา
เช่น พระตําหนักสวนกุหลาบ ที่สร้างขึ้นสมัยรัชกาลที่ 3 เพื่อใช้เป็นที่ประทับ ส่วนเก๋งที่สร้างในบริเวณวัดมักสร้างเพื่อใช้เป็นวิหาร ศาลาการเปรียญ กุฏิ หอไตร หอระฆัง หรือศาลาท่าน้ำ เช่น เก๋งรอบพระอุโบสถวัดโปรดเกศเชษฐารามที่สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 กุฏิหลังคาทรงเก๋งจํานวน 9 หลังที่วัดบพิตรพิมุข ศาลาท่านํ้าหลังคาเก๋งจํานวน 6 หลังที่วัดอรุณราชวราราม ศาลาท่าน้ำเก๋งจีนวัดราชโอรสาราม เก๋งจีนหน้าพระวิหารหลวงของวัดสุทัศนเทพวราราม เป็นต้น
วิวัฒนาการของเก๋งในสถาปัตยกรรมไทย สันนิษฐานว่ามีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ซึ่งเริ่มติดต่อการค้าสําเภากับจีน แต่ทุกวันนี้ไม่สามารถพบร่องรอยของเก๋งที่สร้างในสมัยอยุธยาได้อีก เพราะถูกทําลายไปเมื่อคราวศึกสงครามในสมัยธนบุรี นอกจากที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงโปรดให้สร้างไว้ เป็นพระตําหนักเก๋งคู่ สร้างที่ริมประตูทางเข้าด้านทิศตะวันออกของพระราชวังหลวง ซึ่งปัจจุบันเรียกว่าพระราช วังเดิม ทรงใช้เป็นพระวิหารที่บรรทม
ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ พระมหากษัตริย์ทรงมีพระราชนิยมในศิลปะจีน โปรดให้สร้างเก๋งจีนขึ้นเป็น จํานวนมาก ในสมัยรัชกาลที่ 2 ทรงสร้างเก๋งนารายณ์เพื่อใช้เป็นที่ทรงงานช่าง และโปรดให้สร้างประตูทางเข้าออกในเขตพระราชฐานชั้นในเป็นหลังคาทรงเก๋งอีก 3 ประตู คือ ประตูมังกรเล่นลม ประตูกลมเกลาตรู และประตูชมพู่ไพที
ถึงแผ่นดินรัชกาลที่ 3 ทรงโปรดให้สร้างเก๋งบอกพระปริยัติธรรมบริเวณด้านทิศตะวันออกของวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เพื่อเป็นสถานที่สําหรับพระสงฆ์เรียนพระปริยัติธรรม (ถูกรื้อไปในสมัยรัชกาลที่ 7 เมื่อปฏิสังขรณ์วัดในโอกาสสมโภชพระนคร 150 ปี) และโปรดให้สร้างเก๋งจีนหลังใหญ่ 2 หลังที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม หลังแรกสร้างด้านทิศตะวันตก มีภาพจิตรกรรมฝาผนังเกี่ยวกับการติดต่อค้าขายสําเภาระหว่างจีนกับสยาม หลังที่สองสร้างด้านทิศใต้ ใช้สําหรับให้พระราชโอรสเรียนหนังสือในวัยพระเยาว์ และสมัยรัชกาลที่ 5 ทรงโปรดให้ช่างฝีมือชาวจีนสร้างพระที่นั่งเวหาศน์จํารูญในพระราชวังบางปะอินเป็นพระที่นั่งทรงเก๋ง
แม้ว่าเก๋งจะเป็นอาคารก่อตึกที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปกรรมของจีน แต่จะพบว่าอาคารทรงเก๋งได้เป็นส่วนหนึ่งของสถาปัตย กรรมของไทยอย่างกลมกลืน แสดงถึงการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมระหว่างไทยและจีนที่มีอย่างยาวนานจนเกิดเป็นงานศิลปะที่ผสมผสานระหว่างศิลปะจีนกับงานศิลปะประเพณีไทยได้อย่างลงตัว โดยเฉพาะงานสถาปัตยกรรมแบบพระราชนิยม
