ชนชั้นสัตว์โลก
คอลัมน์ : คติ สัญลักษณ์สถาปัตยกรรม
ชนชั้นสัตว์โลก – สังคมไทยทุกวันนี้ดูมีความขัดแย้งกันอยู่หลายระดับ ที่ชัดเจนก็เรื่องของความขัดแย้งดูเหมือนจะมาจากความเห็นว่า สังคมไทยแบ่งผู้คนในสังคมเป็นชนชั้นต่างๆ
เป็นชนชั้นทางเศรษฐกิจ เมื่อแบ่งแยกผู้คนออกตามฐานะของการครอบครองทุน การครอบครองทรัพยากรของประเทศ เป็นเศรษฐี มหาเศรษฐี ผู้มีเงิน ผู้ยากไร้
เป็นชนชั้นทางการศึกษา แบ่งแยกผู้คนออกตามระดับวุฒิการศึกษา เป็น ปวช. ปวส. ปริญญาตรี ปริญญาโท ปริญญาเอก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์ ศาสตราจารย์
เป็นชนชั้นทางสังคม มียศ มีศักดิ์ เป็นอภิสิทธิ์ชน เป็นชนชั้นสูง ชั้นต่ำ เป็นนักการเมืองระดับพื้นบ้านถึงนักการเมืองระดับชาติ เป็นรัฐมนตรี เป็นประชาชน เป็นราษฎร ผู้ถูกปกครอง
จึงมีคำถามว่า ศาสนาโดยเฉพาะในพุทธศาสนามีการแบ่งชนชั้นหรือไม่
คำตอบในที่นี้ก็คือ พุทธศาสนามีการแบ่งชั้นของสิ่งมีชีวิตที่เรียกว่าสัตว์โลก เป็นระดับต่างๆ โดยกำหนดระดับของชั้นสัตว์โลกตามภูมิ ภาวะ ชาติ (แปลว่าการก้าวลงสู่ชีวิตในระดับต่างๆ) เช่นกัน
แต่ชั้นของสัตว์โลกตามพุทธศาสนานั้นแบ่งตามภูมิธรรม ตามสติปัญญา (ที่แปลว่าความรู้ตามความเป็นจริงในระดับโลกุตระ) และตามพฤติกรรมที่แสดงออก มิใช่เพื่อการกดขี่ การควบคุม การใช้สิทธิ หรือหน้าที่ใดๆ หรือ อำนาจใดๆ
ด้วยความถี่ของชั้นของสัตว์โลกค่อนข้างละเอียดประณีต ก็จะอธิบายระดับชั้นของสัตว์โลกไปตามลำดับ ตั้งแต่ชั้นล่างสุด ที่หมายถึงความรู้สึก ความคิดพฤติกรรมของชีวิตที่ยังขาดสติปัญญา ไปจนถึงชั้นสุดของความคิดที่จะพ้นไปจากการเป็นสัตว์โลกตามลำดับในฉบับต่อไป
ประเด็นนี้แสดงและแฝงอยู่ในคติ สัญลักษณ์ของรูปทรงทางสถาปัตยกรรม ประติมากรรม และจิตรกรรม ที่เรียกว่า สถูปหรือเจดีย์
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
