ฉัตรมงคลก่อนรัชกาลที่ 4
คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
โดย…น้าชาติ ประชาชื่น
ฉัตรมงคลก่อนรัชกาลที่ 4 – อยากทราบที่มาของ คำเรียกวันฉัตรมงคล
ญาดา
ตอบ ญาดา
ฉัตรมงคล (ฉัด-ตระ-มง-คล) มีความหมายตามพจนานุกรมว่า พระราชพิธีฉลองพระเศวตฉัตร ทำในวันซึ่งตรงกับวันบรมราชา ภิเษก
วันฉัตรมงคล เป็นวันรำลึกถึงพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 9 แห่งราชวงศ์จักรี และราชอาณาจักรไทย ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
หลังจากที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชเสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติต่อจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล เมื่อวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ.2489 และดำรงพระอิสริยยศเป็น สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เนื่องจากยังมิได้ทรงผ่านพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงศึกษา ณ ทวีปยุโรป จนกระทั่งทรงบรรลุนิติภาวะ จึงเสด็จนิวัติประเทศไทย
ดังนั้นรัฐบาลไทยและพสกนิกรจึงได้น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมจัดงานพระราชพิธีฉลองพระเศวตฉัตร หรือ รัฐพิธีฉัตรมงคล หรืออาจเรียกว่าพระราชพิธีฉัตรมงคล ซึ่งกระทำในวันบรมราชาภิเษก ถวายเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ.2493
ทั้งนี้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชได้มีพระปฐมบรมราชโองการในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกนั้นว่า “เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม”
ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาจึงถือเอาวันที่ 5 พฤษภาคม ของทุกปีเป็นวันฉัตรมงคล เพื่อน้อมรำลึกถึงวันสำคัญนี้
ทั้งนี้ การจัดพระราชพิธีบรมราชาภิเษก มีหลักฐานปรากฏในหลักศิลาจารึกวัดศรีชุมของพญาลิไทว่า เริ่มต้นมาตั้งแต่ครั้งพ่อขุนผาเมืองได้อภิเษกพ่อขุนบางกลางหาว หรือพ่อขุนบางกลางท่าว ให้เป็นผู้ปกครองเมืองสุโขทัย
ล่วงถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 ได้ทรงฟื้นฟูพระราชพิธีบรมราชาภิเษกให้ถูกต้องสมบูรณ์ โดยพระมหากษัตริย์ที่ยังมิได้ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก จะไม่ใช้คำว่า พระบาท นำหน้าสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และคำสั่งของพระองค์ก็ไม่เรียกว่า พระบรมราชโองการ และอีกประการหนึ่งคือยังไม่มีการใช้ นพปฎลเศวตฉัตร หรือฉัตร 9 ชั้น
สำหรับพระราชพิธีฉัตรมงคล ก่อนหน้ารัชสมัยของรัชกาลที่ 4 พระราชพิธีฉัตรมงคลถือเป็นพิธีของเจ้าพนักงานในพระราชฐานที่มีหน้าที่รักษาเครื่องราชูปโภคและพระทวารประตูวัง โดยจัดการสมโภชสังเวยเครื่องราชูปโภคที่ตนรักษาทุกปีในเดือนหก และเป็นงานส่วนตัว ไม่ถือเป็นงานหลวง
วันพรุ่งนี้ (5 พ.ค.) อ่านจุดเริ่มต้นพระราชพิธีฉัตรมงคล
