คอลัมน์ สดจากเยาวชน
ปฤษณา กองวงค์
โรงครัวไม้เก่าที่เคยปรับปรุงเป็นพิพิธภัณฑ์คัวตองเมื่อ 5 ปีที่แล้ว ปัจจุบันโครงสร้างไม้ทรุดโทรม เสาไม้แตกหักเพราะแบกรับน้ำหนักหลังคากระเบื้อง ผนังและพื้นไม้บางส่วนมีร่องรอยปลวกกัดกิน
ใกล้กันเป็นหอไตร หีบธรรมใบใหญ่ ค่อยๆ ถูกขนย้ายจากชั้นบนลงล่าง พร้อมนำออกมาเรียงรายอยู่หน้าวิหารทีละใบๆ แม้ภายในจะมีกลิ่น อับชื้น ฝุ่นผง ทว่าไม่มีใครปริปากบ่น
ภายในมีคัมภีร์โบราณมัดรวมกันไว้จำนวนมาก ต้องเร่งมือช่วยกันคัดแยก นำไปผึ่งแดดผึ่งลม และทำความสะอาดพื้นที่โดยรอบ แข่งกับสภาพอากาศของฟ้าฝนที่ไม่แน่นอน
ส่วนหนึ่งในกิจกรรม “สืบซ่อม ฮอมแฮง แป๋งสร้าง” จัดโดยคณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัย เชียงใหม่ ฟื้นบ้านย่านเวียงเชียงใหม่ และชุมชนพวกแต้ม จ.เชียงใหม่ เพื่อร่วมกันทำความสะอาดพื้นที่โดยรอบวัดพวกแต้ม จัดทำทะเบียนวัตถุโบราณ บูรณะหอไตร และสร้างพิพิธภัณฑ์พวกแต้มคัวตอง โดยมี พระครูวิทิตศาสนาทร รองเจ้าคณะอำเภอเมืองเชียงใหม่ พระครูปฏิภาณธรรม พิศิษฏ์ เจ้าอาวาสวัดพวกแต้ม ผศ.ดร.วรลัญจก์ บุณยสุรัตน์ คณบดีคณะวิจิตรศิลป์ ผศ.ดร.ชาญณรงค์ ศรีสุวรรณ คณบดีคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ นักศึกษาและชาวบ้านในชุมชนร่วมงาน ที่วัดพวกแต้ม อ.เมือง จ.เชียงใหม่
“เชียงใหม่เป็นวนานครมาก่อน เป็นเมืองที่มีพื้นที่สีเขียว วัดพวกแต้มมีประวัติศาสตร์ที่ยาวนานและมีงานช่างคัวตอง คืองานเครื่องทองเหลืองที่ตีขึ้นรูป ฉลุ ซึ่งมีรูปแบบที่สืบทอดกันมา สิ่งที่เกิดขึ้นในโครงการออกแบบการพัฒนาตัวอาคารพิพิธ ภัณฑ์พวกแต้มคัวตอง อาคารทางศาสนา และพื้นที่โดยรอบภายในวัดนี้ เป็นงบฯเร่งด่วนของรัฐบาล โดยมีระยะเวลาทำงาน 6 เดือน ขณะเดียวกันเราก็ใส่เรื่องราวของพื้นที่สีเขียวเข้าไป” ผศ.ดร.วรลัญจก์บอกเล่า
ด้าน ผศ.ดร.ชาญณรงค์ กล่าวว่างานหลักเป็นการปรับปรุงภูมิทัศน์ ซ่อมแซมและสร้างอาคารใหม่ ทั้งหอไตร โรงครัวเก่า อาคารแม่คำแปงซึ่งจะปรับปรุงเป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชน ดูแลโดยชุมชน พร้อมออกแบบให้มีที่ทำการชุมชนเพื่อจำหน่ายของระลึก
“ในส่วนของหอไตรใช้หลักการบูรณะที่ถูกต้อง มีเจ้าหน้าที่กรมศิลป์เข้ามาดู หีบธรรมเหล่านี้จะทำความสะอาดเก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์คัวตองหรือใต้หอไตร ส่วนการซ่อมจะดูทั้งหลังคา พื้น เพดาน ลวดลายทอง ไม้แกะ ระบบไฟฟ้า ป้ายอาคาร ส่วนศาลาแม่คำแปง เดิมเป็นอาคารที่ทำการชุมชนจะดีไซน์แยกออกมาอีกหลังเป็นจุดขายของที่ระลึก โดยปรับให้เป็นล้านนามากขึ้น หลังคากระเบื้องลอนคู่เปลี่ยนเป็นกระเบื้องดินขอให้เข้ากับสภาพแวดล้อม ทั้งหมดจะสง่างามมากยิ่งขึ้น งบประมาณ 7.2 ล้านบาท ซ่อมได้เพียงหอไตร พิพิธภัณฑ์ ศาลาบาตร สิ่งที่ต้องหางบฯ มาเพิ่มคือที่ทำการชุมชน”
สองนักศึกษาปริญญาโท คณะวิจิตรศิลป์ สาขาการจัดการศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ร่วมบอกเล่า โดย น.ส.วัชราภรณ์ ช่าง เหล็ก หรือ มีน เผยว่าที่ผ่านมาตามอาจารย์ไปทัศน ศึกษาดูวัดวาต่างๆ ทำพิพิธภัณฑ์ชุมชน เอาของออกจากหอไตรมาจัดทำทะเบียน อ่านตัวเมืองหรืออักษรล้านนา ทำให้พบประวัติศาสตร์ เชียงใหม่ เช่น สมัยเชียงใหม่เป็นเมืองร้างแต่วัดทรายมูลเมืองไม่ร้าง หรือช่างฝีมือที่คิดว่าอยู่บ่อสร้าง แต่ไม่ใช่ หลายอย่างที่สืบค้นพบเป็นเรื่องน่าสนใจ
“สิ่งที่เราเห็นในวัดพวกแต้มคือความเข้มแข็งของคนในชุมชน เป็นชุมชนช่างทำคัวตอง ทำฉัตร อันเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดมายาวนาน ฉัตรแต่ละวัดล้วนมาจากชุมชนแห่งนี้ เราอยากให้คนในแต่ละชุมชนเห็นคุณค่าและหวงแหนสิ่งที่มีอยู่” มีนกล่าว
ด้าน นายณัฐพงศ์ สมยะนะ หรือ ก๊อต บอกเล่าถึงการทำงานด้านอนุรักษ์ว่า ทำมาตั้งแต่สมัยเรียนปริญญาตรี อาจารย์พาไปบูรณะศิลปกรรมบนหอไตร เพราะหอไตรเป็นส่วนหนึ่งที่ถูกละเลยมากที่สุดในวัด วัดต่างๆ มักจะบูรณะวิหารแต่ลืมหอไตร
ก๊อตเคยไปทำงานที่วัดทรายมูลเมือง วัดทราย มูลสันกำแพง จ.เชียงใหม่ วัดพระหลวง จ.แพร่ และวัดพระแก้วดอนเต้าสุชาดาราม จ.ลำปาง บอกอีกว่า การทำงานด้านนี้ช่วยเติมเต็มรากเหง้าชาติพันธุ์ของตนเอง เกิดความรักและหวงแหนมรดกทางวัฒนธรรม ไม่ใช่แค่พื้นที่ที่เราทำงาน แต่บางอย่างสืบข้อมูลย้อนกลับได้ ทำให้เรารู้สึกหวงแหนยิ่งขึ้น
“จากที่ได้เรียนตามรายวิชา ได้ลงมือทำ ก็ค่อยๆ ซึมซับสะสมไปเรื่อยๆ เชื่อว่าถ้าละอ่อนได้มาลงมือทำตั้งแต่ยังเล็กจะมีประสบการณ์ รับรู้ สืบทอด การบูรณะ การอนุรักษ์งานเหล่านี้ให้คงอยู่ต่อไป”
