วิกฤตสารพิษปนเปื้อนแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย รวมถึงลุ่มน้ำโขง ยืดเยื้อมาตั้งแต่ปลายปี 2567 จนเกือบ 2 ปี แต่ยังแก้ปัญหาที่ต้นเหตุไม่ได้ ขณะที่สารหนู ตะกั่ว และแคดเมียม ยังคุกคามสุขภาพ อาชีพ และชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน
ล่าสุด นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรมว.ต่างประเทศ เดินทางเยือนเมียนมา เข้าหารือกับพล.อ.อาวุโส มิน ออง ไลง์ ประธานาธิบดีเมียนมา และรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้อง เพื่อเร่งแก้ปัญหาสารพิษข้ามแดน ทั้งสองฝ่ายตกลงประชุมคณะทำงานร่วมวันที่ 25-26 พ.ย. พร้อมส่งรัฐมนตรีทรัพยากรธรรมชาติฯ ลงพื้นที่ตรวจสอบ
ด้านนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เตรียมหารือระดับหัวหน้าหน่วยงานของทั้งสองประเทศ และขอความร่วมมือจากนายกรัฐมนตรีจีน ทั้งด้านวิชาการและการประสานงานกับพื้นที่รัฐฉาน ซึ่งเป็นแหล่งทำเหมืองต้นเหตุ
ต้นตอสำคัญของสารพิษมาจากเหมืองทองและเหมืองแร่หายากในรัฐฉาน ที่มีกลุ่มทุนและกองกำลังท้องถิ่นเกี่ยวข้อง การขุดแร่โดยขาดระบบบำบัดของเสียทำให้โลหะหนักไหลลงสู่แม่น้ำข้ามพรมแดน ขณะที่รัฐบาลเมียนมามีข้อจำกัดในการควบคุมพื้นที่
ภาคประชาชนและนักวิชาการจึงเรียกร้องให้ไทยระงับนำเข้าแร่กลุ่มเสี่ยงชั่วคราว ตรวจสอบแหล่งกำเนิด เปิดเผยรายชื่อบริษัทที่เกี่ยวข้อง เพราะไทยไม่ควรเป็นทางผ่านของแร่ที่สร้างมลพิษ แต่รัฐบาลยังไม่มีมาตรการระงับนำเข้าที่ชัดเจน โดยให้น้ำหนักกับการเจรจาเป็นหลัก
ขณะที่ผลกระทบขยายวงถึง 7 จังหวัด เชียงราย เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เลย หนองคาย บึงกาฬ และนครพนม กระทบแหล่งน้ำ เกษตรกรรม ประมง และสุขภาพประชาชน
แม้ไทยกับเมียนมาจะวางกรอบร่วมมือระยะ 3 ปี แต่การควบคุมเหมืองในพื้นที่อิทธิพลกองกำลังท้องถิ่น และการฟื้นฟูแม่น้ำ ต้องใช้เวลาอีกนาน การเจรจาจึงเป็นทางออกระยะยาว ไม่อาจแก้ความเดือดร้อนเฉพาะหน้าได้
ดังนั้น สิ่งที่รัฐบาลต้องเร่งทำควบคู่ คือ ตั้งศูนย์บัญชาการส่วนหน้า บูรณาการทุกกระทรวง จัดหาน้ำสะอาด ตรวจสารพิษในน้ำ อาหารและสุขภาพประชาชนอย่างทั่วถึง เยียวยาเกษตรกรและชาวประมงที่สูญเสียรายได้ และควบคุมการนำเข้าแร่ด้วยระบบตรวจสอบที่เข้มงวด
ทุกมาตรการต้องมีงบประมาณ ผู้รับผิดชอบและกรอบเวลาชัดเจน เพราะประชาชนไม่ควรต้องต่อสู้กับสารพิษตามลำพัง ขณะที่รัฐบาลได้แต่รอผลเจรจา รัฐบาลต้องไม่ปล่อยให้ประชาชน 7 จังหวัดรับเคราะห์ไปอีกอย่างน้อย 3 ปี
การเจรจากับเมียนมาและจีนต้องเดินหน้าควบคู่กับการแก้ปัญหาในประเทศอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งน้ำสะอาด การรักษาสุขภาพ การเยียวยาอาชีพและรายได้ ตลอดจนการควบคุมแร่ปนเปื้อนอย่างเข้มงวดจริงจังอีกด้วย
