คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
น้าชาติ พระบรมมหา ราชวังมีหลายประตู ชื่อเพราะๆ ทั้งนั้น รบกวนช่วยรวบรวมไว้ทั้งหมดนะคะ
ป้าดา
ตอบ ป้าดา
คำตอบนำมาจากหอมรดกไทย สำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม เรื่องประตูรอบกำแพงพระบรมมหาราชวัง ว่า ประตูที่สร้างในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก เป็นประตูเครื่องยอดไม้ทรงมณฑปซ้อนสามชั้น ทาดินแดง เช่นเดียวกับประตูพระราชวังที่กรุงศรีอยุธยา ต่อมาในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประตูและป้อมจึงสร้างแบบหอรบ มีคฤห์อยู่ส่วนบน จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เปลี่ยนแปลงยอดเครื่องไม้เป็นก่ออิฐถือปูน เป็นแบบซุ้มทรงฝรั่ง ปัจจุบันประตูดังกล่าวเหลืออยู่เพียงบางแห่ง เช่น ที่ประตูรัตนพิศาล
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เปลี่ยนประตูจากทรงฝรั่งเป็นทรงปรางค์ เช่น ประตูวิมานเทเวศร์ ประตูวิเศษไชยศรี ประตูมณีนพรัตน์ ประตูสวัสดิโสภา ประตูเทวาพิทักษ์ ประตูศักดิ์ไชยสิทธิ์ ประตูดังกล่าวแม้จะเป็นทรงปรางค์แบบไทย แต่ประกอบด้วยซุ้มบันแถลง โดยเลียนเครื่องยอดทรงมณฑป ลดชั้นองค์ระฆังยอดใส่ปรางค์แทนที่จะใส่เหมและบัวกลุ่ม นับว่าเป็นทรงปรางค์อีกแบบหนึ่งที่แปลกออกไป
ส่วน ประตูศรีสุนทร ทำเป็นทรงปรางค์ มีบัณนแถลงใหญ่ ที่สันบันแถลงใส่บราลีแบบบราลีปักยอดปราสาท เป็นบราลีแบบปรางค์ นับว่าเป็นประตูที่แปลกอีกประตูหนึ่ง และรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประตูวังได้เปลี่ยนเป็นประตูยอดแบบใหม่เพียงประตูเดียว คือประตูเทวาภิรมย์ ซึ่งอยู่ทางด้านตะวันตก ยอดประตูแห่งนี้ได้เปลี่ยนจากประตูหอรบเป็นประตูยอดในคราวเดียวกันกับประตูสามยอด
ประตูชั้นนอกของพระบรมมหาราชวังมีทั้งหมด 13 ประตู เรียงลำดับจากด้านตะวันตกของกำแพงพระบรมมหาราชวัง เวียนขวา (ทักษิณาวรรต) ดังนี้
ประตูรัตนพิศาล อยู่ทางด้านตะวันตก (เรียกชื่อสามัญว่า ประตูยี่สาน), ประตูวิมานเทเวศน์ อยู่ทางด้านทิศเหนือ, ประตูวิเศษไชยศรี อยู่ทางด้านทิศเหนือ, ประตูมณีนพรัตน์ อยู่ทางด้านทิศเหนือ ตรงกับวัดพระศรีรัตนศาสดารามด้านเหนือ (เรียกชื่ออีกอย่างหนึ่งว่าประตูฉนวนวัดพระแก้วมรกต เพื่อออกไปทุ่งพระเมรุ), ประตูสวัสดิโสภา อยู่ด้านทิศตะวันออก ตรงกับวัดพระศรีรัตนศาสดารามด้านตะวันออก ตรงกับศาลาว่าการกลาโหม (มีชื่อเรียกเป็นสามัญว่า ประตูทอง เพราะมีผู้เอาแผ่นทองคำเปลวไปปิดบูชาพระแก้วมรกตอยู่เสมอ), ประตูเทวาพิทักษ์ อยู่ทางด้านทิศตะวันออก ทางเหนือพระที่นั่งพุทไธสวรรย์ ใต้ป้อมสิงขรขันธ์
ประตูศักดิ์ไชยสิทธิ์ อยู่ทางด้านทิศตะวันออก ทางใต้พระที่นั่งพุทไธสวรรย์, ประตูวิจิตรบรรจง อยู่ทางด้านทิศใต้ ตรงข้ามกับวัดพระเชตุพนทางด้านเหนือ และข้างในตรงกับพระตำหนักเดิมสวนกุหลาบ (ประตูฉนวนชั้นนอกออกไปวัดโพธิ์), ประตูอนงคารักษ์ อยู่ทางด้านทิศใต้ ตรงข้ามกับวัดพระเชตุพนทางด้านเหนือ (มีชื่อเป็นสามัญว่า ประตูผีชั้นนอก), ประตูพิทักษ์บวร อยู่ทางด้านทิศใต้ เป็นประตูด้านสกัดทางใต้ ตรงกับถนนมหาราช ข้างในตรงกับถนนสกัดกำแพง พระบรมมหาราชวัง (มีชื่ออย่างหนึ่งว่าประตูแดงท้ายสนม เพราะทาสีแดง ตั้งอยู่ริมตลาดชื่อท้ายสนม)
ประตูสุนทรทิศา อยู่ทางด้านทิศตะวันตก เป็นประตูด้านสกัดทางเหนือตรงกับถนนแปดตำรวจเดิม, ประตูเทวาภิรมย์ อยู่ทางด้านทิศตะวันตก ตรงข้ามท่าราชวรดิฐ (เรียกชื่อเป็นสามัญว่า ประตูท่าขุนนางหน้าโรงทาน) และประตูอุดมสุดารักษ์ อยู่ทางด้านทิศใต้ เป็นประตูฉนวนออกทางตรงพระที่นั่งที่ท่าราชวรดิฐ
ฉบับพรุ่งนี้ (12 ก.ค.) นำเสนอประตูชั้นกลางและชั้นในพระบรมมหาราชวัง
