คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
โดย…น้าชาติ ประชาชื่น www.khaosod.co.th/rupaimode [email protected]
เรียนถามน้าชาติ ในการพระราชพิธีสรงน้ำพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ณ พระที่นั่งพิมาน รัตยา ในพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ขอทราบประวัติความเป็นมาของพระที่นั่งทั้งสองนะคะ
ครูมุก
ตอบ ครูมุก
พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท เป็นพระที่นั่งองค์ประธานของหมู่พระมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง ตั้งอยู่ในเขตพระราช ฐานชั้นกลางทางทิศตะวันตกของพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท มีพระที่นั่งพิมานรัตยา พระปรัศว์ซ้าย พระปรัศว์ขวา และเรือนบริวาร หรือเรือนจันทร์ ต่อเนื่องทางด้านหลังในเขตพระราชฐานชั้นใน พระที่นั่งองค์นี้ได้รับยกย่องว่าเป็นสถาปัตยกรรมชั้นเอกของกรุงรัตนโกสินทร์ และเป็นพระที่นั่งทรงไทยแท้องค์เดียว ในพระบรมมหาราชวัง โดยเฉพาะเรือนยอดพระมหาปราสาท (กุฎาคาร) มีรูปทรงต้องด้วยศิลปะลักษณะอันวิจิตรงดงาม
พระบาทสมเด็จ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯให้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ.2332 บนพื้นที่อันเคยเป็น ที่ตั้งของพระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท ซึ่งถูกฟ้าผ่าและเพลิงไหม้ จนหมด พระที่นั่งดุสิต มหาปราสาทเป็นพระที่นั่ง 1 ชั้น สถาปัตยกรรมทรงปราสาทแบบจตุรมุข ด้านเหนือมีมุขเด็ดยื่นออกมา เป็นพระที่นั่งก่ออิฐถือปูนฐานสูง 2.85 เมตร ชั้นล่างเป็นเชิงฐาน ถัดไปเป็นฐานสิงห์และฐานเชิงบาตรสองชั้น
หลังคาเป็นยอด ทรงปราสาทประดับช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ นาคสะดุ้ง คันทวยมีลักษณะเป็นพญานาค 3 หัว หน้าบันจำหลักรูปพระนารายณ์ทรงสุบรรณ ล้อมด้วยลายกนกเทพนม มุมยอดปราสาท 4 มุม เป็นรูปลายพญาครุฑ หน้าบันจำหลักรูปพระนารายณ์ทรงครุฑ ไขรารอบปราสาทเป็นรูปครุฑยุดนาครองรับ และจุดเด่นก็อยู่ที่ชั้นหลังคานี้เอง ซึ่งแบ่งเป็น 7 ชั้น มียอดสี่เหลี่ยมไม้สิบสองยื่นรับบานแถลงทุกชั้น มีครุฑแบบชายคาทั้งสี่ด้านแทนคันทวย ดังกล่าว
อาณาเขตของพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทมีกำแพงแก้วล้อมรอบ 3 ด้าน มีประตูยอดมณฑปประดับกระเบื้องเคลือบสีเป็นทางเข้าออกทั้ง 3 ด้านคือ ด้านตะวันออก 2 ประตู ด้านตะวันตก 1 ประตู และด้านเหนือ 3 ประตู
ด้านหน้าพระที่นั่ง มีทิมคด 2 หลัง ที่แนวกำแพงแก้วด้านตะวันตก มีหอเปลื้องเครื่อง 1 หลัง มีสะพานเชื่อมต่อกับมุขด้านตะวันตกของพระมหาปราสาท ด้านหลังพระมหาปราสาทมีเขื่อนเพชรกั้นเขตระหว่างพระราชฐานชั้นกลางและชั้นใน
ส่วนพระที่นั่งในหมู่กำแพงแก้วมี 2 องค์คือ 1.พระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท อยู่บนกำแพงแก้วด้านตะวันออก พระบาท สมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นสำหรับเป็นพลับพลาประทับพระราชยาน ตรงหน้ามุขมีอัฒจันทร์ 4 ด้าน
ด้านตะวันออกเป็นทางลงสู่เกยประทับพระราชยานนอกกำแพงแก้ว ด้านตะวันตกเป็นทางลงสู่เกยประทับพระราชยานภายในกำแพงแก้ว ด้านเหนือลงสู่ท้องพระลานด้านหน้าพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ด้านใต้ลงสู่ชานเชื่อมกับชานพระมหาปราสาท และ 2.พระที่นั่งราชกรัณยสภา อยู่ทางใต้ของพระที่นั่งอาภรณ์ ภิโมกข์ปราสาท เป็นพระที่นั่งสองชั้น พระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างสำหรับเป็นที่ประชุมปรึกษาราชการแผ่นดิน
ภายในพระที่นั่งยังประดิษฐานพระแท่นต่างๆ ประกอบด้วย พระที่นั่งบุษบกมาลา ตั้งอยู่ที่มุขด้านหน้า สำหรับพระมหากษัตริย์ประทับยามเสด็จออกในงานพระราชพิธีอันเป็นมหาสมาคม หรือให้ประชาชนเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท, พระแท่นราชบัลลังก์ประดับมุก สำหรับประดิษฐานพระพุทธรูปต่างๆ และพระแท่นราชบรรจถรณ์ประดับมุก ภายในประดิษฐานปูชนียวัตถุในพระราช พิธีสำคัญๆ ส่วนด้านหลังพระมหาปราสาทมีมุขกระสันเชื่อมต่อกับพระที่นั่งพิมานรัตยา
มุขกระสันเป็นอาคารทรงไทยรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ก่ออิฐถือปูนทาสีขาว หลังคามุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสี ประดับด้วยช่อฟ้า ใบระกาหางหงส์ นาคสะดุ้ง ปิดทองประดับกระจก
มุขกระสันนี้ เป็นโถงยาว มีฝากั้นแบ่งเป็น 2 ตอน ตอนหนึ่งต่อกับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท อีกตอนหนึ่งติดต่อกับพระที่นั่งพิมานรัตยา มีพระทวารเป็นทางเชื่อมถึงกัน มุขกระสันตอนที่ต่อกับ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาททางด้านทิศเหนือ มีบันไดทางขึ้นพระที่นั่งบุษบกมาลาสองข้าง
พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทเป็นสถานที่ประกอบพระราชพิธีสำคัญ และเป็นที่ประดิษฐานพระบรมศพนับแต่ใช้ประดิษฐานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช จนกระทั่งกลายเป็นธรรมเนียมสืบต่อมา ที่ต้องประดิษฐานพระบรมศพสมเด็จพระมหากษัตราธิราชเจ้า สมเด็จพระอัครมเหสี และพระบรมวงศ์องค์สำคัญๆ ไว้บนพระที่นั่งองค์นี้
