ทุ่งแสงตะวัน สารคดีสำหรับเด็กและครอบครัว ดำเนินรายการมายาวนาน เรียกว่าในวัยเด็กหลายคนโตมากับรายการนี้ ทุกวันนี้ภูมิทัศน์สื่อเปลี่ยนไป บทบาทของสื่อใหม่ นิวมีเดีย มีหลากหลายขึ้น แต่ทุ่งแสงตะวันยังคงยืนหยัดผ่านยุคสมัยและการเปลี่ยนแปลง เช่น นอกจากเผยแพร่ผ่านสถานีโทรทัศน์ ยังเผยแพร่ทางเฟซบุ๊กทุ่งแสงตะวัน และยูทูบช่อง PayaiTV
มาถึงวันนี้ทุ่งแสงตะวันซึ่งถ่ายทอดเรื่องราวเกินสามสิบปี เล่าเรื่องในพื้นที่ต่างๆ ไป 1,600 ep. เป็นอย่างน้อย แต่ละพื้นที่มีเรื่องราวและมีเสน่ห์ บางเรื่องนั่งดูแล้วอยากหายตัวไปอยู่ที่นั้นๆ ทั้งความน่าสนใจและหาชมยาก จนสงสัยว่ากว่าจะคัดสรรและมีเรื่องอย่างในทุ่งแสงตะวันนั้นมีเบื้องหลังการทำงานและเรื่องราวเกี่ยวกับเด็กและชุมชนอย่างไรบ้าง
กิจกรรมแลกเปลี่ยน
ปี 2567 ทุ่งแสงตะวันมีกิจกรรมใหม่มานำเสนอ นั่นคือกิจกรรม “ทุ่งแสงตะวันไปมาแล้ว” ตั้งเป้าปักหมุดให้คนที่สนใจไปเที่ยวตามรอยทุ่งแสงตะวันกันทั่วประเทศ
“ทุ่งแสงตะวันไปมาแล้ว” เป็นโครงการที่ได้แรงบันดาลใจจากโครงการสร้างเนื้อหาสื่อดิจิทัลเพื่อการมีส่วนร่วม ซึ่งมีครูบาอาจารย์นักวิชาการด้านนวัตกรรมสื่อสมัยใหม่ให้คำแนะนำหลายมิติ เกิดเป็นแนวคิดว่าจะทำอะไรที่เรียบง่าย เข้าถึงง่าย ใช้งานสะดวก และเปิดให้แหล่งข่าวและชุมชนมีส่วนร่วมสื่อสาร โดยเน้นเนื้อหาเกี่ยวกับชุมชนวิถีชีวิตและวัฒนธรรมที่ทรงคุณค่าน่าสนใจ
กิจกรรมการปักหมุดการันตีชุมชนที่ทุ่งแสงตะวันเคยไปมาแล้วจึงเกิดขึ้นเพื่อแนะนำ ส่งเสริม และทำให้คนที่ชื่นชอบการท่องเที่ยวเรียนรู้ไปถึงชุมชนที่พร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยวได้สะดวก มีข้อมูลมากขึ้น นอกจากนี้ยังเป็นพื้นที่สังคมที่ทำให้ผู้คนมารวมกัน คุยกัน สื่อสารระหว่างกันได้อีกด้วย
การดำเนินโครงการเริ่มต้นที่ศาลาร้อยปีอันงดงามของวัดบ้านไร่ อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี พื้นที่ที่ทุ่งแสงตะวันถ่ายทำรายการมากที่สุดในรอบห้าปีที่ผ่านมา
ศาลาร้อยปีอันงดงาม
มีตัวแทนกลุ่มต่างๆ เช่น คนทำอาหารพื้นถิ่นชาติพันธุ์กะเหรี่ยง คนทำงานด้านสมุนไพรท้องถิ่น เจ้าของลานกางเต็นท์ในบ้านไร่ ตัวแทนพิพิธภัณฑ์ผ้าทอลาวครั่งเรือนผ้าย่ายาย สมาชิกอบต. คนทำงานด้านเด็กและเยาวชนในพื้นที่ ฯลฯ มุ่งเป้าการใช้เทคโนโลยีส่งเสริมการท่องเที่ยวในพื้นที่ที่มีอัตลักษณ์ ประเพณี ความงามของธรรมชาติและความเข้มแข็งของชุมชนโดยมีทีมงานทุ่งแสงตะวันเป็นผู้ดำเนินการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ตลอดทั้งวันในภาควิชาการและปฏิบัติการ
ผศ.ระวีวรรณ ทรัพย์อินทร์ วิทยาลัยนวัตกรรม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นักวิชาการซึ่งสนใจช่องทางการนำนวัตกรรมในโลกยุคดิจิทัลเข้าสู่ชุมชนมองว่าโครงการนี้สนับสนุนการท่องเที่ยวชุมชนให้มีความยั่งยืนมากขึ้นในอนาคต
ผศ.ระวีวรรณ
“คิดว่าการส่งเสริมศักยภาพของคนในชุมชน ให้ชุมชนเป็นคนเล่าเรื่องจะช่วยเผยแพร่เรื่องราวและส่งเสริมการท่องเที่ยว ในอีกแง่มุมหนึ่งจะทำให้คนในชุมชนสำรวจเรื่องราวของตน เชื่อมั่นในชุมชนตนเอง รู้สึกรักในอัตลักษณ์และรู้ต้นทุนทางวัฒนธรรม ไม่ว่าจะเป็นทุนด้านอาหาร สมุนไพร สถานที่ท่องเที่ยว หรือธรรมชาติที่สวยงามด้วยค่ะ”
กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัตการ “ทุ่งแสงตะวันไปมาแล้ว” ครั้งแรกที่บ้านไร่ อุทัยธานีสนุกคึกคักมาก หลายคนที่เคยเป็นยูสเซอร์ ใช้งานแผนที่ Google Maps ไปไหนมาไหนอย่างเดียว เริ่มเป็นผู้สร้างสื่อเองบ้าง ด้วยการรีวิวและปักหมุดด้วยตนเอง อัพเดตภาพและเรื่องราวสู่สาธารณะ ที่สำคัญคือร่วมกันสร้างแผนที่ Google My Maps ทุ่งแสงตะวันไปมาแล้ว จากเดิมตั้งใจจะปักหมุดกันสักห้าแห่ง กลายเป็นช่วยกันระดมความเห็น คัดสรร และนำเสนอ เรียกว่าปักกันพราวไปทั้งแผนที่ สะท้อนความกระตือรือร้น มีส่วนร่วมและเห็นคุณค่าของการสื่อสาร
เวิร์กช็อปการใช้เครื่องมือ
แต่ละหมุด ทีมงานทุ่งแสงตะวันไปมาแล้วจะคัดสรรและช่วยรีวิวเพื่อเป็นการรับรองหรือการันตีอีกชั้นหนึ่งฐานะผู้มีประสบการณ์เคยเข้าพื้นที่ ถ่ายทำรายการ สัมผัสเรียนรู้ชุมชนแบบคลุกวงในมาแล้วจริงๆ เงื่อนไขสำคัญของการปักหมุดคือเพื่อก่อให้เกิดประโยชน์แก่ผู้ไปเยือนและชาวบ้านในชุมชนเจ้าของพื้นที่
ปุณพจน์ ศรีเพ็ญจันทร์ หนึ่งในนักขับเคลื่อนกิจกรรมเด็ก เยาวชนและชุมชนในพื้นที่บ้านไร่มายาวนาน มองเห็น เข้าใจปัญหาและต้นทุนของท้องถิ่น มองเห็นความสำคัญของการส่งเสริมและพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนให้ยั่งยืนหากมีการต่อยอดสิ่งใหม่ๆ โดยเฉพาะการสื่อสารที่เหมาะสมกับยุคสมัย
ปุณพจน์
“บ้านไร่มีต้นทุนมาก ทั้งประเพณี วัฒนธรรม อาหาร ธรรมชาติ ที่ผ่านๆ มาแต่ละคนอาจจะยังไม่ค่อยรู้คุณค่าเพราะอยู่จนเคยชิน ผมเชื่อว่าการสื่อสารเรื่องราวคุณค่าท้องถิ่นจะทำให้คนในอุทัยธานีตื่น ที่ผ่านมาก็เห็นอยู่นะว่าเวลาทุ่งแสงตะวันมาถ่ายทำ เวลาเราลุกขึ้นมาจัดกิจกรรมให้คนภายนอกมาร่วมงานด้านภูมิปัญญาด้านชาติพันธุ์ ไม่มีวิธีการอื่นนอกจากการทำให้คนในชุมชนลุกขึ้นมาบอกเรื่องราวของตัวเอง แล้วหน่วยงานอื่นๆ เขาถึงรับรู้ เชื่อมโยงได้ ติดตามมาขยายเรื่อง และหวังว่าจะเกิดเป็นความยั่งยืนต่อไป”
ชุมชนและแหล่งข่าวทุ่งแสงตะวันที่สนใจเข้าร่วมโครงการทุ่งแสงตะวันไปมาแล้ว เข้าแจ้งความประสงค์ที่ Inbox เพจทุ่งแสงตะวัน
เรื่องราวตามรอยทุ่งแสงตะวันไปเยือนพื้นที่ท่องเที่ยวชุมชน อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี ออกอากาศวันเสาร์ที่ 27 มกราคม 2567 เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 กด 33, เพจทุ่งแสงตะวัน และยูทูบ Payai TV
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ
