เมื่อเข้าสู่ช่วงปลายฝนต้นหนาว ถึงเวลาที่หลายคนรอคอย เทศกาลรื่นเริงที่เกี่ยวโยงกับสายน้ำโดยเฉพาะ นั่นคือประเพณีวันลอยกระทง
ลอยกระทงต้นน้ำ 2537
หากพูดถึงที่มาที่ไปของประเพณีนี้ อาจกล่าวได้ว่าเป็นประเพณีที่เกิดขึ้นจากความรู้สึกขอบคุณแม่น้ำ ทรัพยากรที่มนุษย์ใช้อุปโภคบริโภคในการดำรงชีวิต หรือในบางการสันนิษฐานว่าการลอยกระทงนั้นเกี่ยวข้องกับพุทธศาสนาด้วยเช่นกัน
ขอบคุณสายน้ำ
เมื่อวันเพ็ญเดือน 12 หรือ 15 ค่ำ เดือน 12 มาถึง นับเป็นวันลอยกระทงที่จะสว่างไปด้วยแสงจันทร์กลมเต็มดวง แสงเทียนจากกระทงและโคมประดับต่างๆ เป็นค่ำคืนที่ครื้นเครงคึกคัก เมื่อก่อนการลอยกระทงคงมักจัดขึ้นบริเวณวัดที่อยู่ริมแม่น้ำลำคลอง แต่ทุกวันนี้วันลอยกระทงพัฒนามาจนกลายเป็นงานครื้นเครงที่เต็มไปด้วยแสง สี เสียง การแสดง มหรสพต่างๆ จนบดบังความสำคัญของประเพณีไป
ปัญหาสิ่งแวดล้อม
ในปี 2537 ทุ่งแสงตะวันเคยบันทึกเรื่องราวของเด็กๆ และชาวบ้านที่ชุมชนพุทธเกษตร อ.ขุนยวม จ.แม่ฮ่องสอน ซึ่งจัดประเพณีลอยกระทงด้วยการให้เด็กๆ เป็นหัวเรือใหญ่ ทั้งคิดและลงมือทำจัดงานด้วยตัวเอง นำประเพณีลอยกระทงมาใช้เป็นโอกาสให้เด็กๆ ฝึกจินตนาการและกล้าแสดงออก
ความคึกคักในวันลอยกระทง
โดยมีข้อกำหนดในการทำกระทงคือใช้วัสดุธรรมชาติร้อยเปอร์เซ็นต์ ห้ามตัดต้นกล้วย ใช้กาบกล้วยได้ และใบตองจำกัดให้ใช้คนละ 3 ใบเท่านั้น ที่สำคัญเช้าวันหลังลอยกระทงจะช่วยกันเก็บกระทงในสระเพื่อไม่ให้น้ำเน่าเสีย
เด็กๆ จัดงานลอยกระทง
นอกจากนี้ยังปลูกฝังให้เด็กๆ เข้าใจความหมายของการลอยกระทงที่ต้องการขอบคุณและบูชาต้นน้ำที่พวกเขาใช้ดำรงชีวิตด้วย
พี่นก นิรมล สังเกตการณ์เด็กๆ ปี 2537
เรื่องราวในอดีตนั้นทำให้เราตระหนักว่าในปัจจุบันเมื่อน้ำหาง่าย ราคาไม่สูง ผู้คนไม่ได้บริโภคน้ำโดยตรงจากแหล่งน้ำธรรมชาติเช่นเมื่อก่อน มนุษย์จึงละเลยและไม่ทันฉุกคิดถึงความสำคัญของน้ำ แต่หากนึกให้ดี น้ำคือตัวแปรสำคัญของชีวิต เพราะน้ำเกี่ยวโยงกับสรรพสิ่งในโลก ไม่ว่าจะเป็นต้นไม้ สิ่งมีชีวิต รวมไปถึงทรัพยากรอื่นๆ
พระจันทร์เต็มดวง
ในปีนี้ วันลอยกระทงตรงกับวันที่ 15 พฤศจิกายน หลายพื้นที่เริ่มประชาสัมพันธ์การจัดงานประเพณีลอยกระทงกันแล้ว ทุ่งแสงตะวันจึงอยากขอให้การลอยกระทงของทุกคนเป็นการลอยพร้อมความรู้สึกขอบคุณ และนึกถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นจากฝีมือเรา อยากให้ทุกคนคิดอีกสักนิดว่าการลอยกระทงด้วยวัสดุ บางอย่างลงในแหล่งน้ำนั้นเป็นการตอบแทนสายน้ำได้จริงหรือไม่ หรือแท้จริงแล้วเราควรอนุรักษ์ประเพณีไว้ด้วยการรู้สึกสำนึกรักษ์ทรัพยากร ช่วยกันรักษาความสะอาด รับผิดชอบต่อตนเองและสังคม อยากให้ทุกคนลองฉุกคิด
ขยะจากโฟม ปัญหาใหญ่
มีเรื่องราววันลอยกระทงจากทุ่งแสงตะวันมาบอกเล่า ในตอน เรื่องราวที่ล่องลอย วันเสาร์ที่ 9 พฤศจิกายน 2567 เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 กด 33 และทางเพจทุ่งแสงตะวัน YouTube : PAYAI TV ในเวลา 07.30 น.
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ
