ไม่ง่ายนักที่หมู่บ้านแห่งหนึ่งต้องพิสูจน์ตัวเองว่าอยู่กับป่าได้และช่วยรักษาป่าต้นน้ำด้วย
ในฐานะกลุ่มชาติพันธุ์ซึ่งมักมีภาพคาใจว่าเป็นผู้ทำลายป่า หลายสิบปีผ่านไป หมู่บ้านห้วยปลาหลดปลดล็อกคำกล่าวนี้ และนำพาสมาชิกไปสู่เศรษฐกิจใหม่ทางการเกษตรที่เป็นมิตรกับดิน น้ำ ป่า รวมทั้งวิถีวัฒนธรรมที่แข็งแรงขึ้นในปัจจุบัน
หมู่บ้านห้วยปลาหลด ต.ด่านแม่ละเมา อ.แม่สอด จ.ตาก คือหมู่บ้านแห่งนั้น มีป่าอย่างเดียวก็เหมือนมีสิ่งจำเป็นทุกสิ่งในชีวิต คือสิ่งที่ชาวมูเซอบ้านห้วยปลาหลดต่างมั่นใจ
ณัฐริดา มงคลคีรี
ฟาง ณัฐริดา มงคลคีรี คนรุ่นใหม่บ้านห้วยปลาหลด ในวัยสามสิบต้นๆ กล่าวว่า “เรื่องปัญหาที่ดินทำกินเป็นเรื่องหลักๆ ที่พูดคุยกันมาตลอดตั้งแต่จำความได้ ทั้งในครอบครัวและชุมชน วันนี้เกิดเป็นรูปธรรมที่มีหวังแล้ว เราสามารถจัดการเรื่องสิทธิทำกิน มีกฎหมายรองรับ มีหลักประกันในความมั่นคง เด็กๆ รุ่นใหม่กลับมาอยู่บ้าน เพราะป่าที่พ่อแม่ปู่ย่าตายายรักษาไว้ ที่ทำกินที่รักษาไว้ กลับมาเป็นต้นทุนชีวิตของคนรุ่นใหม่ สังคม ชุมชนคนกลับมา วัฒนธรรม วิถีก็กลับเข้มแข็ง แข็งแรงขึ้น”
ชุมชนจะแข็งแรงจำเป็นต้องมีผู้นำที่มีวิสัยทัศน์ ชุมชนบ้านห้วยปลาหลดตั้งแต่อดีตแบ่งพื้นที่การใช้ประโยชน์เพื่ออยู่กับป่าอย่างยั่งยืน กำหนดเขตที่อยู่อาศัย เขตป่าอนุรักษ์ ป่าสาธารณะ และพื้นที่ทำกิน ปลูกป่าเพิ่มต่อเนื่องทุกปี จัดเวรยามลาดตระเวนตรวจตราป่า ทำแนวกันไฟ ฝายชะลอน้ำอย่างต่อเนื่อง
เส้นทางสายตาก-แม่สอด
ฟักทองแทรกตัวในไร่ข้าวบนดอย
เราจึงได้เห็นพื้นที่ไร่สวนกลางหุบป่า แหล่งรวมความหลากหลายของพืชพันธุ์อาหารและยารักษาโรคที่เกิดและเติบโตอย่างอิสระ เห็นที่มาของรายได้ทั้งรายวัน รายเดือน รายปี ที่สลับสับเปลี่ยนหมุนเวียนกันตามฤดูกาล รู้จักไร่ข้าวบนดอยที่ไม่เป็นเพียงไร่ข้าวแต่ยังบรรจุพืชไร่ฟักแฟงแตงไทย พริก มะเขือ พืชผักประจำครัว ตั้งแต่ข้าวเริ่มโตจนกระทั่งเก็บเกี่ยว มีป่าอย่างเดียวก็เหมือนมีสิ่งจำเป็นทุกสิ่งในชีวิตดังว่า
จักรพงษ์ มงคลคีรี
จักรพงษ์ มงคลคีรี คุณพ่อของฟาง กล่าวว่า “พื้นที่ของเรา ณ วันนี้ พวกเราชุมชนเองยื่นพิสูจน์สิทธิกับกรมอุทยานเรียบร้อยแล้ว และพิสูจน์ไปแล้ว ปักหมุดไปแล้ว”
พอเรื่องสิทธิทำกินหมดปัญหา เศรษฐกิจก็ดี อะไรๆ ก็ดีตาม ในช่วงโควิดที่ผ่านมา คนรุ่นใหม่ปรับตัวขายออนไลน์ มีเงิน มีงาน มีบ้านมั่นคง
อโวคาโด้ฤดูกาลใหม่
ผักกาดจอ สดจากแปลง
จักรพงษ์กล่าวเสริมว่า “รูปแบบการผลิตเหมือนเดิมแต่เป้าหมายเปลี่ยนไป คนที่ผลิตก็ตั้งใจผลิตเพื่อส่งตลาดออนไลน์ เพราะขายได้มากกว่าที่จะมานั่งขายที่ตลาด เช่น อะโวคาโด้บางวันขายออนไลน์ได้ 3-4 ตัน ถ้านั่งขายตลาดวันหนึ่ง 10 กิโล 20 กิโลยังไม่หมด พอรายได้ดีขึ้น วิถีชีวิตก็เปลี่ยนแปลง บ้านเรือนก็เริ่มพัฒนาดีขึ้น มั่นคงขึ้น มีห้องน้ำในตัว มีห้องครัว เจ็บไข้ได้ป่วยไม่ต้องไปอนามัย ไปโรงพยาบาลได้เลย ถนนหนทางการคมนาคมสะดวก เด็กๆ ได้รับการศึกษาที่ดีกว่าเดิม พ่อแม่ส่งลูกเรียนถึงระดับมหาวิทยาลัย คุณภาพชีวิตดีขึ้น”
ตลาดดอยมูเซอใหม่
ซื้อขายของสดจากไร่
หากใครผ่านปางถนนสายตาก-แม่สอด คงเห็นภาพความเปลี่ยนแปลงของชุมชนผ่านความคึกคักของตลาดดอยมูเซอใหม่ แต่หากอยากรู้จักรู้จริงคงต้องลองไปเยือนหมู่บ้านห้วยปลาหลดสักครั้ง
ชุมชนบ้านห้วยปลาหลด จังหวัดตาก เป็นชุมชนหนึ่งซึ่งทุ่งแสงตะวันไปเยี่ยมเยือนเป็นระยะๆ ถ้าใครอยากรู้ว่าหมู่บ้านเล็กๆ อันห่างไกลมีพัฒนาการมาอย่างนี้ได้อย่างไร และขับเคลื่อนไปตามกระแสร่วมสมัยอย่างไรบ้าง
ติดตามในทุ่งแสงตะวัน เสาร์นี้ 4 ตุลาคม 2568 ตอน ห้วยปลาหลดวันนี้ ทางช่อง 3 HD เวลา 05.05 น. สำหรับแพลตฟอร์มออนไลน์ รับชมได้ตั้งแต่เวลา 07.30 น. เป็นต้นไป ทางเพจเฟซบุ๊กทุ่งแสงตะวัน และยูทูบ Payai TV
วสวัณณ์ รองเดช
