ลิงลพบุรี ถอดบทเรียนความขัดแย้ง ‘คน กับ ลิง’ พลิกเสน่ห์เมืองลพบุรีให้กลับมาน่าเที่ยว
เป็นความขัดแย้งที่มีมานานอย่างต่อเนื่อง ระหว่าง ‘คน กับ ลิง’ และเป็นคำถามที่ยังไม่ตกผลึกว่าสุดท้ายแล้ว คนรุกรานลิงหรือลิงรุกรานคนกันแน่
ปัจจุบันพื้นที่ที่มีปัญหาความขัดแย้งระหว่างลิงกับคนมีจำนวน 292 แห่ง ครอบคลุมพื้นที่ 52 จังหวัด และคาดว่ามีประชากรลิงที่สร้างปัญหาทั่วประเทศทั้งสิ้น 68,960 ตัว โดยทำหมันไปแล้ว 25,602 ตัว (ข้อมูลจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช เม.ย.2567)
โดยจังหวัดที่สถานการณ์ค่อนข้างรุนแรง คือ จ.ลพบุรี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชลบุรี เฉพาะแค่ในส่วนของลิงลพบุรีใน 6 อำเภอ มีลิง 8,584 ตัว
ล่าสุดช่วงพ.ค. 67 ที่ผ่านมา กรมอุทยานฯลุยปฏิบัติการจับลิงลพบุรีใส่ 3 กรงยักษ์ ณ สถานอนุบาลสัตว์เทศบาลเมืองลพบุรี ต.โพธิ์เก้าต้น อ.เมืองลพบุรี ไปแล้วกว่า 1,000 ตัว กรมอุทยานฯ และเทศบาลเมืองลพบุรี ยังต้องเดินหน้าในเฟสที่ 2 รองบประมาณจากรัฐบาลกว่า 26 ล้านบาท เพื่อสร้างกรงขนาดใหญ่เพิ่มเติมรองรับการจับลิงลพบุรีให้มากขึ้น คาดว่าจะแล้วเสร็จในปี 2568
กรมอุทยานฯ ยังเพิ่มหลักเกณฑ์และวิธีการช่วยเหลือเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากสัตว์ป่า จากเดิมกำหนดเพียงช้างป่า กระทิงและหมี เพิ่ม ‘ลิง’ เข้าไปในหลักเกณฑ์การช่วยเหลือเยียวยา
ปัญหา ลิงล้นเมือง ดูเหมือนจะเริ่มคลี่คลายอย่างเป็นรูปธรรม ขณะเดียวกัน สมาคมป้องกันการทารุณสัตว์แห่งประเทศไทย (TSPCA) และองค์กรเครือข่าย ให้ความสำคัญเกี่ยวกับการแก้ปัญหาความขัดแย้งของคนและสัตว์ และกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน ได้จัดเวทีร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนในประเด็นลิงลพบุรีขึ้น ณ โรงแรมแคนทารี เฮ้าส์ รามคำแหง กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 19 มิ.ย.ที่ผ่านมา
รศ.ดร.วรากรณ์ สามโกเศศ อุปนายกสมาคมป้องกันการทารุณสัตว์แห่งประเทศไทย (TSPCA) กล่าวถึงวัตถุประสงค์ของการจัดงานว่า TSPCA ห่วงใยในสถานการณ์ปัญหาความขัดแย้งของคนและสัตว์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น ปัญหาเรื่องลิงก่อเหตุเดือดร้อนรำคาญอาจมีมากว่า 10 จังหวัดที่ได้รับผลกระทบ
เรื่อง ลิงลพบุรี ในสถานการณ์ปัจจุบันมีการสื่อสารในแง่มุมต่างๆ หลากหลายช่องทางไปทั่วโลก ถ้ามีการบริหารจัดการที่ดีก็จะสร้างภาพลักษณ์ได้รับการชื่นชมจากประชาชนในลพบุรี และทั่วโลกเช่นกัน
นายเผด็จ ลายทอง ผอ.สำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช เผยว่า ปัญหาสัตว์ป่าที่ส่งผลกระทบต่อคนเป็นสิ่งที่มองข้ามไม่ได้ แต่เราคงไม่ต้องมองย้อนกลับไปว่าใคร คนหรือสัตว์ที่รุกพื้นที่ก่อนกัน ตอนนี้ต้องมาร่วมมือกันในการแก้ปัญหา
เนื่องจากลิงเป็นสัตว์ป่า กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) จึงมีประกาศให้อำนาจแก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) ด้านการป้องกันและควบคุมไฟป่า และด้านการแก้ไขปัญหาสัตว์ป่าที่ก่อให้เกิดผลกระทบหรือสร้างความเดือดร้อนต่อประชาชน ซึ่งหากมีเหตุลิงทำร้ายร่างกาย อปท.ก็สามารถเข้าไปช่วยจับ หรือระงับเหตุได้
“ในส่วนที่จับลิงมาอนุบาลไว้ในกรงใหญ่เพราะเราต้องการปรับพฤติกรรมที่ก้าวร้าวและอาหารการกิน ที่แต่เดิมกินอาหารของมนุษย์ ปรับเปลี่ยนมาให้กินพืชใบ ผลไม้ต่างๆ ตอนนี้พวกลิงชอบใบมะละกอมาก เป็นอย่างแรกที่พวเขากินหมด รวมทั้งดูแลสวัสดิภาพต่างๆ ความเป็นอยู่ ไม่ให้เกิดอาการเครียดเมื่ออยู่ในกรง ลิงทุกตัวที่จับมาจะถูกจับทำหมันเพื่อควบคุมประชากรลิง
ส่วนในอนาคตหากปรับพฤติกรรมของลิงได้แล้ว ซึ่งต้องใช้เวลาเป็นหลักปีอาจปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ และได้มองไว้ที่เขาสมโภชน์ ลพบุรี อาจเป็นลักษณะคอกล้อมเขา แต่สิ่งสำคัญต้องไปทำความเข้าใจกับประชาชนในพื้นที่ก่อน” ผอ.สำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า ระบุ
ด้าน รศ.น.สพ.ปานเทพ รัตนากร อุปนายก TSPCA กล่าวว่า การวางแผนการดำเนินการรองรับปัญหาเป็นเรื่องสำคัญ โดยเฉพาะการจัดสวัสดิภาพลิง ไม่ว่าจะเป็นคุณภาพความเหมาะสมขนาดของกรงเลี้ยง การได้แสดงออกตามพฤติกรรมตามธรรมชาติ การดูแลด้านอาหารและน้ำดื่มเป็นเรื่องสำคัญ เพราะอาจส่งผลระยะยาวของลิงได้
ถ้าไม่รองรับปัญหาให้ดีการแก้ไขปัญหาหนึ่งก็อาจกระทบปัญหาอื่นตามมา พื้นฐานของลิงป่ากลายเป็นลิงเมือง อาหารที่มาจากคนแทบทั้งสิ้น ผู้ดูแลต้องมีองค์ความรู้ด้านอาหารให้ดี อย่าให้ลิงเกิดโรคใหม่
ด้าน สัตวแพทย์หญิง จุฑามาศ สุพะนาม สัตวแพทย์แห่งเมืองลพบุรี เสริมว่า เดิมที ลิงลพุบรี มีอยู่แค่หลักร้อยตัว ขณะนั้นเริ่มมีลิงที่บาดเจ็บแต่ไม่มีที่รักษา ตนได้รับมอบหมายจากผวจ.ลพบุรี ในขณะนั้นให้เริ่มทำหมันลิงตัวไป 250 ตัว
และพบว่าลิงบางตัวมีปัญหาสุขภาพ เช่น เป็นไส้เลื่อนถุงอัณฑะ (Scrotal hernia) เนื่องจากการใช้ชีวิตบนตึกและเวลาลงจากตึกต้องสไลด์ตัวเองลงมาตามเหลี่ยมของเสาตึกทำให้เกิดไส้เลื่อนถุงอัณฑะในลิงเพศผู้ได้ง่าย จึงมีการผ่าตัดแก้ไขให้เกือบ 100 ตัว
“ความขัดแย้งระหว่างคนกับลิงมีมาตลอด แต่เดิมยังไม่มีหน่วยงานไหนเข้ามาดูแลทำให้ลิงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ลิงเป็นสัตว์เอกลักษณ์ของลพบุรี ตนเป็นสัตวแพทย์จึงนิ่งดูดายไม่ได้ ต้องช่วยกันรักษาลิงที่บาดเจ็บหรือเป็นโรค
แม้จะสร้างความเดือดร้อนให้ประชาชนแต่ลิงก็ต้องการอาหารและความเป็นอยู่ที่ดี การที่กรมอุทยานฯ เข้ามาสำรวจและย้ายลิงไปยังสถานอนุบาลลิง จึงเป็นความหวังในการแก้ไขปัญหาลิงลพบุรีให้ดีขึ้น” สัตวแพทย์หญิงจุฑามาศ ระบุ
ส่วนคนพื้นที่ลพบุรี น.ส.บุญชู เป้าบ้านเช่า เสนอว่า สถานที่อีกแห่งหนึ่งที่จังหวัดน่าจะพิจารณาให้เป็นที่อยู่ของลิง คือ พื้นที่สระมโนรา ซึ่งกรมศิลปากรส่งมอบคืนให้แก่จังหวัดลพบุรี โควรนำมาออกแบบเป็นกรงเหล็กขนาดใหญ่ ปลูกต้นไม้ภายในให้ร่มรื่น ทำเป็นสวนสาธารณะที่ใช้ประโยชน์ได้ทั้งคนและลิง สามารถเป็นจุดแวะชมของนักท่องเที่ยวได้
“ส่วนตัวแล้วคิดว่าตำนานเมืองลพบุรีมีลิงเป็นสัตว์สัญลักษณ์มาช้านาน ดังนั้นในพื้นที่ก็ควรมีลิงในปริมาณที่เหมาะสม ไม่สร้างปัญหาแก่ประชาชนและนักท่องเที่ยว และควรมีการบริหารจัดการที่ดี เพื่อมิให้เกิดปัญหาเหมือนอดีตที่ผ่านมา หากสามารถทำได้แล้วก็จะแสดงให้เห็นถึงการอยู่ร่วมกันของคนและสัตว์ที่มีความเอื้ออาทรต่อกัน” คนลพบุรี กล่าวทิ้งท้าย
สุดท้ายแล้วการแก้ไขปัญหา ‘ลิงล้นเมือง’ คงต้องทำอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เมืองลพบุรีกลับกลายมาเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่เมื่อนึกถึงลพบุรีก็ต้องคิดถึงลิงตามมาด้วยเสมอ และให้ลิงกลายเป็นเสน่ห์ของเมืองลพบุรีเหมือนแต่เดิมมา
