นิเทศฯ DPU ดึงศิษย์เก่า บก.ข่าวออนไลน์ ‘ประชาชาติธุรกิจ’ แบ่งปันประสบการณ์ “ศิลปะการสัมภาษณ์” เตรียมความพร้อมนักสื่อสารรุ่นใหม่รับมือสื่อยุคดิจิทัลด้วยเทคนิค Mirroring และโครงสร้าง PREI
หลักสูตรการสื่อสารการแสดงดิจิทัล คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) จัดบรรยายพิเศษในรายวิชา PC312 ทักษะภาษาสำหรับการสื่อสารการแสดงดิจิทัล โดยได้รับเกียรติจาก คุณวรรณโชค ไชยสะอาด บรรณาธิการข่าวออนไลน์ ประชาชาติธุรกิจ ศิษย์เก่าผู้คร่ำหวอดบนเส้นทางสื่อมวลชนระดับประเทศ ตั้งแต่บทบาทผู้สื่อข่าวหนังสือพิมพ์มติชนและ PostToday ไปจนถึงพิธีกรดำเนินรายการสดสถานีโทรทัศน์ Voice TV ก่อนขึ้นแท่นบรรณาธิการข่าว เป็นวิทยากรในหัวข้อ “ศิลปะการสัมภาษณ์และการตั้งคำถาม” เมื่อวันที่ 3 เมษายน 2569 ที่ผ่านมา
โดยมี ผศ.ชาติณรงค์ วิสุตกุล อาจารย์ประจำรายวิชาเป็นผู้ดำเนินรายการและร่วมแลกเปลี่ยนประเด็นสำคัญ เพื่อให้นักศึกษาได้รับประสบการณ์ตรงด้านการสัมภาษณ์และการตอบคำถามสื่อมวลชน พร้อมเตรียมความพร้อมสู่การทำงานในอุตสาหกรรมบันเทิงและสื่อสารมวลชนยุคดิจิทัลได้อย่างมืออาชีพ
สำหรับบรรยากาศการเรียนรู้เริ่มต้นด้วยการปูพื้นฐานนิยามของการสัมภาษณ์ โดยคุณวรรณโชคให้มุมมองว่า หัวใจสำคัญไม่ใช่เพียงการพูดคุยทั่วไป แต่คือ “การสนทนาอย่างมีจุดหมาย” เพื่อค้นหาสิ่งที่มองไม่เห็นเป็นรูปธรรม ทั้งแนวคิด ทัศนคติ และข้อเท็จจริงที่ซ่อนอยู่ในตัวบุคคล ซึ่งในโลกของการทำงานจริงสามารถแบ่งประเภทการสัมภาษณ์ออกเป็น 3 มิติหลัก
คือ 1. การสัมภาษณ์เพื่อคัดเลือกบุคลากรเข้าทำงาน 2. การสัมภาษณ์เพื่อสร้างสรรค์เนื้อหาในงานวารสารศาสตร์ และ 3. การสัมภาษณ์เชิงลึกเพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงในงานสืบสวนสอบสวน
นอกจากนิยามข้างต้น หัวใจหลักสำคัญอีกประการคือ “ข้อมูล” ที่ผู้สัมภาษณ์ต้องเตรียมให้พร้อมก่อนเริ่มปฏิบัติงานเสมอ โดยการค้นหาข้อมูลพื้นฐานอย่างละเอียดจะช่วยให้ผู้สัมภาษณ์เข้าใจภูมิหลังและความสนใจของแหล่งข่าวได้ตามข้อเท็จจริง ซึ่งการเตรียมตัวในลักษณะนี้ไม่เพียงทำให้ผู้สัมภาษณ์ไม่ต้องยึดติดอยู่กับสคริปต์หรือลำดับคำถามที่เตรียมไว้เพียงอย่างเดียว แต่ยังสามารถใช้ทักษะการฟังเพื่อพิจารณาและขยายผลประเด็นใหม่ที่เกิดขึ้นได้ทันทีในระหว่างการสนทนา
ขณะที่ส่วนประกอบสำคัญที่เปลี่ยนการสนทนาให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น คือการนำหลักจิตวิทยามาใช้เพื่อสร้างความไว้วางใจระหว่างผู้สัมภาษณ์และแหล่งข่าว โดยคุณวรรณโชค อธิบายถึงเทคนิค Mirroring หรือการเลียนแบบท่าทางของผู้สนทนาอย่างเป็นธรรมชาติ เช่น การขยับท่าทางหรือการพยักหน้าตามหลังจากที่คู่สนทนาปฏิบัติไปแล้วประมาณ 4-5 วินาที ซึ่งในทางจิตวิทยาระบุว่าพฤติกรรมนี้จะช่วยให้สมองของคู่สนทนาแปลผลว่าผู้สัมภาษณ์ “เป็นพวกเดียวกัน” ส่งผลให้แหล่งข่าวมีความผ่อนคลาย และให้ข้อมูลสำคัญได้แม่นยำยิ่งขึ้น
นอกเหนือจากเรื่องภาษากาย การสร้างบรรยากาศที่เป็นมิตรผ่านการยิ้ม การสบตา และการโน้มตัวเข้าหาแหล่งข่าว เป็นส่วนสำคัญที่เปลี่ยนสถานการณ์จากการซักถามให้เป็นการแลกเปลี่ยนข้อมูลที่มีประสิทธิภาพ รวมถึงการใช้ทักษะการชวนคุยเรื่องทั่วไปหรือเรื่องที่แหล่งข่าวมีความสนใจเป็นส่วนตัวก่อนเริ่มเข้าสู่เนื้อหาหลัก เพื่อลดอาการประหม่าและสนับสนุนให้แหล่งข่าวมีความพร้อมที่จะถ่ายทอดเรื่องราวที่อาจไม่ได้เตรียมตัวมาพูดก่อนหน้านี้
สำหรับการปฏิบัติงานจริง บรรณาธิการข่าวออนไลน์ ประชาชาติธุรกิจ แนะนำเทคนิคการใช้โครงสร้างพื้นฐาน 5W1H โดยเน้นย้ำความสำคัญของคำถามประเภททำไมและอย่างไร เนื่องจากเป็นคำถามปลายเปิดที่เปิดโอกาสให้แหล่งข่าวได้อธิบายเหตุผลและรายละเอียดในเชิงวิเคราะห์ พร้อมทั้งให้คำแนะนำเกี่ยวกับสัดส่วนของการสนทนาว่าผู้สัมภาษณ์ควรเป็นฝ่ายพูดประมาณ 20% และเปิดพื้นที่ให้ผู้ถูกสัมภาษณ์เป็นฝ่ายให้ข้อมูลประมาณ 80% เพื่อให้ได้เนื้อหาครบถ้วนตามเป้าหมาย
ในด้านการรับมือสื่อมวลชนสำหรับผู้ถูกสัมภาษณ์ คุณวรรณโชคเสนอโครงสร้างการตอบคำถามแบบ PREI เพื่อให้การสื่อสารมีความเป็นระบบและมีความน่าเชื่อถือ โดยเริ่มจากการตอบให้ตรงประเด็นหรือ Point ตามด้วยการระบุเหตุผลรองรับหรือ Reason
จากนั้นจึงยกตัวอย่างประกอบเพื่อให้เห็นภาพตามความเป็นจริงหรือ Example และจบด้วยการระบุผลลัพธ์หรือผลกระทบที่เกิดขึ้นหรือ Impact ซึ่งการเรียบเรียงในรูปแบบร้อยแก้วลักษณะนี้จะช่วยให้การสื่อสารมีความกระชับและมีความเป็นมืออาชีพ
บรรณาธิการข่าวออนไลน์ ประชาชาติธุรกิจ ยังระบุถึงความสำคัญของการควบคุมอารมณ์ระหว่างการสื่อสาร โดยเฉพาะเมื่อต้องเผชิญกับคำถามที่ยากหรือสถานการณ์กดดัน เพราะหากผู้พูดแสดงอารมณ์ออกมา สื่อมวลชนอาจเปลี่ยนจุดสนใจจากเนื้อหาสาระไปที่อารมณ์แทน ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถืออย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
นอกจากนี้ จากประสบการณ์ที่เคยร่วมงานกับสื่อชั้นนำทั้ง มติชน, PostToday และ Voice TV คุณวรรณโชคยังได้ฝากแง่คิดเรื่องจริยธรรมว่า แม้การทำงานจะมีความกดดันจากองค์กรหรือธุรกิจ แต่ “ความจริงใจและความตรงไปตรงมา” คือกุญแจสำคัญที่จะรักษาความน่าเชื่อถือในวิชาชีพไว้ได้ในระยะยาว พร้อมแนะนำให้นักศึกษาเลือกทำงานในองค์กรที่มีทัศนคติตรงกับตนเองตั้งแต่ต้น เพื่อให้สามารถรักษาตัวตนควบคู่ไปกับความรับผิดชอบต่อสังคมได้
“คนที่ตอบอย่างตรงไปตรงมาจะได้รับภาพลักษณ์ที่ดีในเกมระยะยาว ส่วนคนที่เลือกตอบแบบโกหกอาจจะเอาตัวรอดได้เพียงในช่วงเวลาสั้นๆ แต่ในเกมยาวจะสูญเสียความน่าเชื่อถือไปเรื่อยๆ ดังนั้นเราจึงต้องรักษาความเป็นตัวของตัวเองควบคู่ไปกับความรับผิดชอบต่อสังคมเพื่อไม่ให้สังคมแย่ลงกว่าเดิม เพื่อให้พวกเราสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการทำงานจริง และพัฒนาตนเองสู่การเป็นนักสื่อสารมืออาชีพที่มีคุณภาพในอนาคต” บรรณาธิการข่าวออนไลน์ ประชาชาติธุรกิจ ทิ้งท้าย
ทางด้าน ผศ.ชาติณรงค์ วิสุตกุล ระบุถึงวัตถุประสงค์ของกิจกรรมว่า มุ่งหมายให้นักศึกษาได้รับฟังประสบการณ์จากผู้ปฏิบัติงานจริงเพื่อให้เห็นภาพรวมวิชาชีพที่ครอบคลุมมากกว่าตำราเรียน ซึ่งจำเป็นอย่างยิ่งต่อนักศึกษาภาคการแสดงฯ ที่จะก้าวไปทำงานทั้งเบื้องหน้าและเบื้องหลัง โดยทักษะการตอบคำถามสื่อถือเป็นเครื่องมือสำคัญในการสื่อสารตัวตนและผลงานสู่สาธารณะ
ซึ่งคำตอบที่สมบูรณ์ต้องมีความถูกต้องและประกอบด้วยเนื้อหาสาระที่กินใจผู้ฟัง เนื่องจากสื่อมวลชนทำหน้าที่เป็นสะพานนำสารไปสู่ภาคประชาชน การฝึกตอบคำถามให้สั้น กระชับ และตรงประเด็น จึงเป็นหัวใจสำคัญที่จะสร้างประสิทธิภาพและความน่าเชื่อถือให้แก่ตัวนักศึกษาเอง
นอกจากนี้ ผศ.ชาติณรงค์ ยังเน้นย้ำถึงความสำคัญของการฟังอย่างตั้งใจหรือ Active Listening เพราะคำถามที่มีคุณภาพมักเกิดจากการจดจ่ออยู่กับสิ่งที่แหล่งข่าวสื่อสารแล้วนำประเด็นนั้นมาพิจารณาเพื่อถามเจาะลึกต่อทันที มากกว่าการพึ่งพาเพียงสคริปต์คำถามในมือ การรับฟังอย่างมีสติจะช่วยให้นักศึกษาสามารถเข้าถึงรายละเอียดเชิงลึกและสร้างความต่อเนื่องในการสนทนาได้อย่างเป็นธรรมชาติ
ในช่วงท้ายของกิจกรรม ผศ.ชาติณรงค์ ได้มอบหมายแบบทดสอบเพื่อทบทวนองค์ความรู้ 4 ประเด็นหลัก ทั้งเรื่องนิยามการสัมภาษณ์, กรอบการตั้งคำถามที่ช่วยให้ได้ข้อมูลครบถ้วนรอบด้าน ครอบคลุมว่าใคร ทำอะไร เมื่อไร ที่ไหน ทำไม และอย่างไร (5W1H – Who, What, When, Where, Why, How), โครงสร้างการตอบคำถามที่เรียบเรียงความคิดอย่างเป็นระบบ
โดยเริ่มจากประเด็นหลัก ตามด้วยเหตุผล ตัวอย่าง และผลลัพธ์ เพื่อให้การสื่อสารชัดเจนและน่าเชื่อถือ (PREI – Point, Reason, Example, Impact) และการถอดบทเรียนเทคนิคเฉพาะทางเพื่อสร้างความเข้าใจในวิชาชีพอย่างถ่องแท้ นอกจากนี้ยังกล่าวขอบคุณวิทยากรที่ได้สละเวลามาถ่ายทอดความรู้และแบ่งปันประสบการณ์วิชาชีพให้กับรุ่นน้อง
โดยระบุว่า “ประสบการณ์ตรงเกี่ยวกับการสัมภาษณ์และการตอบคำถามแหล่งข่าวในวันนี้จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับนักศึกษา เพราะหลายคนก้าวไปทำงานในสายงานนิเทศศาสตร์และการแสดง ทั้งในบทบาทเบื้องหน้าและเบื้องหลัง”
“การสื่อสารและการตอบคำถามสื่อจึงเป็นทักษะที่สำคัญมาก และอยากให้นักศึกษาตั้งใจศึกษาทฤษฎีและจดจำเทคนิคเหล่านี้ไว้ เพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในการทำงานจริงและพัฒนาตนเองสู่การเป็นนักสื่อสารมืออาชีพที่มีคุณภาพในอนาคต”
