สถาบันอุทยานการเรียนรู้ (TK Park) ร่วมกับ เทศบาลนครลำปาง และ เครือข่ายจากหลากหลาย ภาคส่วน จัดโครงการ “สำรวจลำปาง คิดเปลี่ยนเมือง” โดยมีเป้าหมายเพื่อเสริมสร้างทักษะและบทบาท ของเยาวชนในการร่วมออกแบบอนาคตของเมืองผ่านกระบวนการเรียนรู้เชิงประวัติศาสตร์ การสำรวจชุมชน และการพัฒนาแนวคิดสร้างสรรค์ที่ตอบโจทย์ปัญหาจริงของเมือง ณ ห้องมัลติมีเดีย มิวเซียมลำปาง มีนายปุณณสิน มณีนันทน์ นายกเทศมนตรีนครลำปาง เป็นประธานในพิธีเปิด พร้อมด้วยผู้แทนจากภาควิชาการ ภาคประชาสังคม ภาคธุรกิจ และเยาวชนกว่า 80 คน ที่เข้าร่วมโครงการฯ ระหว่างวันที่ 12–15 มิถุนายน 2568 ที่ผ่านมา
ปรับโฉมยุทธศาสตร์อุทยานการเรียนรู้ตอบโจทย์เมืองอนาคต
นายอิสระ โพธิจันทร์ ผู้อำนวยการฝ่ายพัฒนาเครือข่าย สถาบันอุทยานการเรียนรู้ เผยวิสัยทัศน์การปรับบทบาทเครือข่ายอุทยานการเรียนรู้ให้ก้าวข้ามกรอบความคิดเดิม จากการเป็นเพียงแหล่งเรียนรู้ สู่การเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเมือง โดยมุ่งเน้นการสร้างเครือข่ายการเรียนรู้เพื่อแก้ปัญหาเมืองและชุมชน การพัฒนานวัตกรรมบริการห้องสมุดที่เข้าถึงได้ทุกกลุ่ม การส่งเสริมการเรียนรู้เพื่ออาชีพและการสร้างรายได้ รวมถึงการเรียนรู้เพื่อสร้างความเท่าเทียมและการยอมรับความหลากหลาย การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้สะท้อนถึงการปรับตัวของ TK Park ที่มองเห็นศักยภาพของอุทยานการเรียนรู้นครลำปาง (LK Park) และอุทยานการเรียนรู้มิวเซียมลำปางในการเป็นจุดเชื่อมต่อระหว่างองค์ความรู้กับการปฏิบัติจริง เพื่อสร้างการเรียนรู้ที่มีผลต่อการพัฒนาเมืองอย่างเป็นรูปธรรม
วิทยาศาสตร์การเปลี่ยนแปลงผ่าน “5 ภูมิ” ลำปาง
ดร. ขวัญนภา สุขคร ผู้อำนวยการศูนย์การศึกษานอกที่ตั้งลำปาง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นำเสนอผลการศึกษาวิจัยที่ถอดรหัสพันธุกรรมทางวัฒนธรรมของเมืองลำปางออกเป็น “5 ภูมิ” ซึ่งจะเป็นจุดยืนสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเมือง ได้แก่ ภูมิหลังจากประวัติศาสตร์และมรดกที่หล่อหลอมวัฒนธรรม ภูมิเมืองจากการพัฒนาและอิทธิพลทางวัฒนธรรม ภูมิธรรมจากความเชื่อและประเพณี ภูมิวงศ์จากโครงสร้างครอบครัวและสังคม และภูมิปัญญาจากความรู้ที่สั่งสมและส่งต่อ “การผสมผสานระหว่าง 5 ภูมินี้กับองค์ความรู้และวิชาการสมัยใหม่ จะทำให้ลำปางกลายเป็นเมืองของการ เรียนรู้ เชื่อมโยง สร้างสรรค์ น่าอยู่ และยั่งยืน ภายใน 15 ปีข้างหน้า” ดร. ขวัญนภาเน้นย้ำว่าการบรรลุเป้าหมายดังกล่าวต้องอาศัยการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนในการออกแบบนโยบาย ยุทธศาสตร์ และการลงมือปฏิบัติอย่างเป็นระบบ
นวัตกรรมการทำงานเชิงสังคมจากภาคเอกชน
นายพชรดนัย จานชา ประธาน YEC Lampang เสนอแนวคิดการสร้างผลกระทบทางสังคมผ่านการใช้ศักยภาพและความเชี่ยวชาญของสมาชิกแต่ละคนในการสร้างสรรค์โครงการที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม โดยไม่ต้องพึ่งพางบประมาณขนาดใหญ่ ตัวอย่างเช่น โครงการคัดแยกขยะที่สร้างวงจรเศรษฐกิจหมุนเวียนและทุนการศึกษา โครงการปลูกผักที่สร้างรายได้ให้เยาวชนในศูนย์พินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน และโครงการ “ลำปาง Proud แบ่งปันสิ่งดี” ที่สร้างความยั่งยืนให้กับชุมชนคนพิการทางสายตา การทำงานแบบนี้สะท้อนถึงศักยภาพของภาคเอกชนรุ่นใหม่ที่มองเห็นความรับผิดชอบต่อสังคมเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินธุรกิจ และสามารถสร้างแรงบันดาลใจให้กับเยาวชนในการคิดโครงการที่ตอบโจทย์ปัญหาจริงของเมือง ขณะที่ นายพันธกานต์ อินต๊ะมูล ผู้จัดการเครือข่าย Lampang Move เสริมด้วยมุมมองของ Social Enterprise ผ่านโครงการ “ชุมชนกรุณา” ที่เชื่อมั่นในพลังของเยาวชนในการสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงบวก โดยการสนับสนุนให้เยาวชนได้คิดและลงมือแก้ไขปัญหาเมืองตามประเด็นที่ตนเองมีความสนใจ
เรียนรู้ปัญหา สำรวจเมือง สร้างไอเดียเปลี่ยนอนาคต
พันเอกสันดุสิต ดีบุกคำ จากมูลนิธิชุมชนลำปาง และ รศ.ดร.ขวัญนภา สุขคร ได้นำแนวทางการประยุกต์ ใช้อัตลักษณ์ท้องถิ่นสู่การพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์ โดยผ่านเครื่องมือสมัยใหม่ เช่น AR Travel Guide, Ingredient Library และ Cultural Mapping มาให้เยาวชนได้เรียนรู้เชิงปฏิบัติผ่านกิจกรรมฝึกอบรม การเก็บข้อมูลชุมชน และการวิเคราะห์ปัญหาโดยใช้เครื่องมือ 7 ชิ้น ได้แก่ แผนที่เดินดิน ผังเครือญาติ โครงสร้างองค์กรชุมชน ทุนและความท้าทาย ปฏิทินชุมชน ประวัติศาสตร์ชุมชน และประวัติชีวิต จากนั้นได้ลงพื้นที่สำรวจ 3 เขตสำคัญของนครลำปาง ได้แก่
• ย่านท่ามะโอ เขตเก่าแก่ที่เคยเป็นฐานธุรกิจการค้าไม้ของบริษัทอังกฤษ
• ย่านกาดกองต้า แหล่งการค้าสมัยใหม่ของชาวพม่า ไทใหญ่ และจีนยูนนาน
• ย่านสบตุ๋ย ย่านเศรษฐกิจใหม่ที่เติบโตตามแนวรถไฟ สะท้อนการเปลี่ยนผ่านทางเศรษฐกิจและสังคม
เพื่อเปิดโอกาสให้เยาวชนได้พบปะกับผู้นำชุมชน สังเกตสถาปัตยกรรม และเก็บข้อมูลเชิงลึก กลับมาระดม ความคิดเห็น ออกแบบแนวคิดโครงการที่ตอบโจทย์พื้นที่และปัญหาจริงของเมือง
ระดมพลังความคิด เสนอแนวทางเปลี่ยนแปลงเมือง
เยาวชนจาก 12 ทีม รวม 52 คน ได้ร่วมกันนำเสนอแนวคิดโครงการที่พัฒนาขึ้นภายใต้ 4 ประเด็นหลัก ได้แก่
• ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เช่น การจัดการขยะในย่านเมืองเก่า และถังรักษ์น้ำ (วัง)
• เศรษฐกิจสร้างสรรค์ เช่น ไอศกรีมรสฮังเล และลำปางอร่อยไม่ลับ
• การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ เช่น โครงการสะพานดำมาทำไม และพัฒนาอุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท
• สังคมและคุณภาพชีวิต เช่น การส่งเสริมผักพื้นบ้าน, การเชื่อมโยงคนต่างรุ่น, และแผนที่เส้นทาง รถสาธารณะ “หมุนล้อรอบเวียง”
หลังการนำเสนอ เยาวชนได้รับคำแนะนำจากภาคีเครือข่ายในท้องถิ่น ได้แก่ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต, หอการค้าจังหวัดลำปาง, กลุ่ม YEC และเทศบาลนครลำปาง โดยแต่ละทีมจะปรับปรุงแนวคิดก่อนยื่นข้อเสนอ โครงการเพื่อรับการสนับสนุนทุนในลำดับถัดไป
ก้าวสู่อนาคตเมืองแห่งการเรียนรู้
โครงการ “สำรวจลำปาง คิดเปลี่ยนเมือง” ไม่ใช่เป็นเพียงเวทีสร้างประสบการณ์ แต่เป็นจุดเริ่มต้น ของการวางราก ฐานเมืองแห่งการเรียนรู้อย่างแท้จริง ที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์เข้ากับนวัตกรรมเชื่อมท้องถิ่น เข้ากับโลก และเชื่อมคนรุ่นใหม่เข้ากับอนาคตของบ้านเกิดตนเอง การเรียนรู้ที่เกิดขึ้นผ่านการลงมือปฏิบัติ และการออกแบบ โครงการจริงช่วยปลุกพลังของเยาวชนให้ลุกขึ้นมาเป็นผู้ร่วมกำหนดทิศทางการพัฒนาเมือง อย่างมีส่วนร่วมและ สร้างสรรค์สิ่งสำคัญยิ่งกว่าผลลัพธ์ของแต่ละโครงการ คือ กระบวนการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น ระหว่างทาง ที่ได้ปลูก เมล็ดพันธุ์ของ “พลเมืองนักคิด” ซึ่งพร้อมเติบโตเป็นกลไกการเปลี่ยนแปลงที่แข็งแรง ของเมืองในระยะยาวตรงตาม วิสัยทัศน์ของ TK Park ในการสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ที่ยั่งยืนและเปิดโอกาส ให้ทุกคนเป็นส่วนหนึ่งของ การเปลี่ยนแปลง
