วันพฤหัสบดีที่ 6 พ.ย. 2568 น้อมรำลึกครบรอบ 125 ปี ชาตกาล “หลวงปู่กงมา จิรปุญโญ” วัดดอยธรรมเจดีย์ จ.สกลนคร พระวิปัสสนาจารย์ ชื่อดังสายหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต
เป็นพระสายปฏิบัติธรรม ทุ่มเทชีวิตให้กับการประพฤติปฏิบัติ มีพระภิกษุ-สามเณร อุบาสก อุบาสิกา ศรัทธาเลื่อมใสในปฏิปทา ทำให้เกิดสถานปฏิบัติธรรมขึ้นมากมายในวงการพระพุทธศาสนา
เดิมชื่อ กงมา วงศ์เครือสอน เกิดเมื่อวันที่ 6 พ.ย.2443 ที่บ้านโคก ต.ตองโขบ อ.เมือง จ.สกลนคร
ในวัยหนุ่มมีร่างกายกำยำสูงใหญ่ ครั้งหนึ่งได้เป็นนายฮ้อยต้อนวัว ควาย เที่ยวขายตามจังหวัดใกล้เคียงกับบ้านเกิด ต่อมาได้รับหน้าที่เป็นหัวหน้านายฮ้อย พาคณะต้อนสัตว์ไปขายถึงกรุงเทพฯ
การเป็นหัวหน้านายฮ้อยได้แสดงถึงความสามารถอาจหาญป้องกันภัยอันตรายที่จะเกิดกับลูกน้อง มีคุณธรรม มีศีลธรรม รักษาคำสัตย์ มีความยุติธรรมหนึ่ง เป็นต้น
อายุ 25 ปีเข้าพิธีอุปสมบท โดยมีพระอาจารย์โท เป็นพระอุปัชฌาย์
จากนั้นเดินทางไปจำพรรษาที่วัดบ้านตองโขบ ซึ่งไม่มีการศึกษาเล่าเรียน ได้แค่ท่องสวดมนต์ไหว้พระเท่านั้น
ต่อมาก็ไปจำพรรษาที่วัดบ้านบึงทวาย ไปอยู่กับพระอาจารย์วานคำ และได้ทราบถึงกิตติศัพท์ของหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต เป็นพระนักปฏิบัติที่ประพฤติดี ปฏิบัติชอบ มีผู้ประพฤติปฏิบัติตามมากมาย
ทำให้เกิดความเลื่อมใสศรัทธา จึงได้เดินทางไปที่บ้านคำข่าเพื่อขอกราบนมัสการและรับฟังธรรมจากหลวงปู่มั่นจนเกิดความซาบซึ้ง และสอบถามถึงที่อยู่ ทราบว่าอยู่ที่บ้านสามผง ดงพะเนาว์ อ.วานรนิวาส จ.สกลนคร
ตัดสินใจเดินทางโดยมีจุดหมายปลายทางคือ หลวงปู่มั่น เวลาล่วงผ่านไป 2 วัน 2 คืนก็ลุถึงปลายทาง ขณะนั้นเป็นเวลาเย็นมากแล้ว ณ บ้านสามผง ดงพะเนาว์ มีผู้ปฏิบัติธรรมกำลังนั่งสมาธิ หลวงปู่มั่นนั่งบนอาสนะสั่งสอนอยู่พอดี ทั้งสองท่านก็หมอบเข้าไปนมัสการแล้วนั่งฟังธรรม
เมื่อแสดงธรรมจบจึงได้เข้าไปฝากตัวเป็นศิษย์ขอปฏิบัติธรรม หลวงปู่มั่นได้รับตัวไว้เป็นศิษย์ตั้งแต่นั้นมา
พ.ศ.2471 เดินทางติดตามหลวงปู่มั่นไปส่งมารดาที่ จ.อุบลราชธานี เมื่อเดินทางถึงจ.อุบลราชธานีแล้ว วันที่ 27 พ.ค. เวลา 14.40 น. พระอาจารย์กงมา และพระอาจารย์ลี ซึ่งเป็นพระสงฆ์ฝ่ายมหานิกายได้รับ สวดญัตติแปรมาเป็นฝ่ายธรรมยุติกนิกายที่วัดบูรพา อ.เมือง จ.อุบลราชธานี ท่านทั้งสองได้รับฉายาใหม่ว่า จิรปุญโญ และธัมมธโร ตามลำดับ
โดยมีพระปัญญาพิศาลเถร (หนู) เป็นพระอุปัชฌาย์ และพระอาจารย์เพ็ง เป็นพระกรรมวาจาจารย์
หลังเป็นพระธรรมยุตแล้วท่องเที่ยวบำเพ็ญธรรม อบรมสั่งสอนไปตามสถานที่ต่างๆ อาทิ พ.ศ.2472 ธุดงค์ไปจำพรรษาที่บ้านหัววัว จ.ยโสธร พ.ศ.2473 ไปจำพรรษาที่บ้านเหล่างา อ.เมือง จ.ขอนแก่น
พ.ศ.2476 ไปจำพรรษาที่วัดป่าสาลวัน อ.เมือง จ.นครราชสีมา และสร้างวัดสว่างอารมณ์ บ้านใหม่สำโรง อ.สีคิ้ว จ.นครราชสีมา
วัดแห่งนี้ได้รับตัวเด็กชายวิริยังค์ บุญทีย์กุล ต่อมาได้รับสถาปนาเป็นสมเด็จพระญาณวชิโรดม (วิริยังค์ สิรินธโร) แห่งวัดธรรมมงคล ซอยสุขุมวิท 101 พระโขนง เป็นศิษย์
ในปี พ.ศ.2479 พระอาจารย์กงมา พร้อมด้วยคณะมีพระอาจารย์ปาน พระอาจารย์เงียบ สามเณรวิริยังค์ ออกธุดงค์ไปภาคตะวันออก เข้าพักปฏิบัติธรรมที่วัดคลอง บางกุ้ง ของพระอาจารย์ลี (วัดอโศการาม)
เพียงไม่นานเดินทางไปอยู่บ้านนายายอามตามคำนิมนต์ของขุนภูมิ นายอำเภอท่าใหม่ จ.จันทบุรี หมู่บ้านดังกล่าวโจรผู้ร้ายชุกชุม คนขาดศีลธรรม นายอำเภอปราบไม่สำเร็จ
ภายหลังท่านเข้าไปอยู่ในหมู่บ้านได้สั่งสอนศีลธรรมและธรรมปฏิบัติ ทำให้คนรู้จักบาปบุญคุณโทษ มีศีลธรรม มีความรัก สมัครสมาน ช่วยเหลือกันและกัน เมื่อทุกอย่างเรียบร้อยท่านจึงเดินทางกลับ
ในช่วงบั้นปลายชีวิตได้สร้างเป็นวัดชื่อวัดดอยธรรมเจดีย์ พุทธศาสนิกชนทั้งใกล้และไกลเมื่อได้ยินกิตติศัพท์ต่างหลั่งไหลมาฟังธรรม ปฏิบัติธรรม ที่เทือกเขาภูพาน จ.สกลนคร
วันที่ 17 ต.ค.2505 มรณภาพด้วยอาการสงบ สิริอายุ 60 ปี 11 เดือน 11 วัน
