คอลัมน์ คติ-สัญลักษณ์ สถาปัตยกรรมไทย
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
ฉัตรเป็นสัญลักษณ์ของการปกป้องและป้องกัน
ภาพนูนต่ำผนังของปราสาทนครวัดที่มีมาก่อนการสถาปนารัฐไทยขึ้นในสุวรรณภูมิ เป็นภาพของสุริยวรมันที่ 2 ในฐานะของจักรพรรดิธิราชประทับบนหลังช้าง โดยมีฉัตรจำนวน 24 คัน เป็นสัญลักษณ์หรือเกราะป้องกันภัยอันตรายจากอริราชศัตรูหรือศาตราวุธธนู
เช่นเดียวกับสัญลักษณ์หรือเครื่อง หมายของมงคลหลักแปดประการในพุทธศาสนาฝ่ายมหายานที่มีฉัตรเป็นสัญลักษณ์ปกป้องภยันตรายทั้งปวง
พระเจ้าแผ่นดินหรือพระมหากษัตริย์ของไทยอยู่ในฐานะธรรมราชา ซึ่งถือว่าเป็นหน่อพุทธางกูรหรือพระโพธิสัตว์ อันจะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในกาล ต่อไป
ฉัตร 9 ชั้น จึงเป็นสัญลักษณ์ของพุทธคุณที่ปกป้องธรรมราชา อันหมายถึงพุทธคุณ 9 ประการ ของพระพุทธเจ้า ได้แก่
1.อรหัง เป็นพระอรหันต์
2.สัมมาสัมพุทโธ เป็นผู้ตรัสรู้เองชอบ
3.วิชชาจะระณะสัมปัณโน เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความรู้ ความประพฤติ
4.สุคโต เป็นผู้เสด็จไปดีแล้ว
5.โลกวิทู เป็นผู้รู้แจ้งโลก
6.อนุตตะโร ปุริสะทัมมะสาระถิ เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ฝึกได้
7.สัตถา เทวะมนุสสานัง เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
8.พุทโธเป็นผู้ตื่นและเบิกบานแล้ว
9.ภควา ทรงเป็นผู้มีโชค
