คอลัมน์ ชมรมพระเครื่อง
แทน ท่าพระจันทร์
สวัสดีครับ ท่านผู้อ่านที่รักทุกท่าน วันก่อนผมได้สนทนากับเพื่อนๆ ที่เริ่มสนใจพระเครื่อง และเขาก็มีคำถามและข้อสงสัยที่ดี เกี่ยวกับการพิจารณาพระเครื่องว่าแท้หรือไม่ นำหลักการพิจารณาเรื่องแม่พิมพ์และเนื้อพระมาจากไหน เชื่อถือได้แค่ไหน เป็นคำถามที่ดีครับ และสำหรับท่านที่เริ่มสนใจก็คงจะมีคำถามคล้ายๆ กันนะครับ เรื่องการพิจารณาพระเครื่องว่าแท้หรือไม่ ก็มีเรื่องพิมพ์ เนื้อหาของพระ และธรรมชาติของพระ ตามที่เคยคุยกันมาแล้ว แต่คำถามนี้ถามถึงเรื่องตัวต้นแบบที่นำมาเป็นหลักพิจารณานั้นถูกต้องแค่ไหน อย่างไร?
เรื่องของหลักการพิจารณาพิมพ์พระเครื่องนั้น ถ้าเป็นพระที่มีการสร้างที่ยังไม่เก่ามากนักก็พอที่จะศึกษาจากองค์พระที่เช่ามาจากวัดนั้นๆ ได้เลย แต่พระเครื่องที่สร้างมานานแล้ว และก็เกิดไม่ทันล่ะเราจะเอาอะไรมาเป็นบรรทัดฐาน เช่น พระเครื่องที่สร้างมาเป็นร้อยๆ ปี อย่างเช่นพระสมเด็จที่เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) สร้างไว้ หรือพระเครื่องในยุคเก่าๆ เช่น ในสมัยอยุธยา สุโขทัย เป็นต้น
คำตอบก็คือพระเครื่องในยุคเก่าๆ เป็นร้อยปีนั้น ความจริงก็มีการเล่นหาสะสมมาก่อนนานแล้ว และเมื่อมีการเล่นหาสะสมก็ย่อมมีการปลอมแปลงเป็นของคู่กันมานานแล้วเช่นกัน
ดังนั้น จึงมีนักนิยมสะสมพระเครื่องพยายามที่จะหาจุดสังเกตพระเครื่องในการพิจารณาว่าแท้หรือไม่มานานแล้วเช่นกัน ในส่วนที่เป็นพระกรุพระเก่าในยุคสมัยต่างๆ ก็มีผู้ที่เข้าไปขุดพบนำพระออกมาขาย และก็มีผู้นิยมพระเครื่องในสมัยนั้นๆ ไปเช่ามา ในบางครั้งเช่นในยุคที่มีการเสาะหาพระเครื่องมากๆ เช่น ในสมัยสงครามโลก สงครามอินโดจีนก็มีการรอเช่าต่อจากนักขุดที่ปากกรุเลยก็มี นอกจากนี้ก็มีพระเครื่องที่กรมศิลปากรนำพระเครื่องที่เปิดกรุเป็นทางการ (ก่อนปีพ.ศ.2500) และนำพระเครื่องที่ขุดพบเป็นจำนวนมากออกมาให้เช่าบูชาเอง เพื่อนำปัจจัยไปเป็นทุนในการบูรณะโบราณสถานทั่วประเทศ ก็จะมีบันทึกไว้ว่าเป็นพระชื่ออะไร ได้พบที่กรุไหน วัดใด เป็นต้น พระเครื่องเหล่านี้ก็จะมีการบันทึกไว้เป็นหลักฐาน และมีองค์พระต้นแบบที่ถูกต้องให้ศึกษาพิมพ์ เนื้อหาของพระ เพื่อการแยกพระแท้และพระปลอม ซึ่งพระปลอมก็มีมานานแล้วเช่นกัน เพราะผลประโยชน์ในเรื่องมีสนนราคาเป็นค่าตอบแทน ดังนั้น การศึกษาเรื่องพระแท้หรือไม่ก็มีความจำเป็นและสำคัญมานานแล้ว
ผมขอยกตัวอย่างที่มีคนสนใจมาก คือพระสมเด็จที่เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต) ได้สร้างไว้ มีบันทึกไว้หรือไม่ เชื่อได้แค่ไหน? ครับเรื่องพระสมเด็จนั้นก็มีบันทึกไว้เช่นกัน จากท่านเจ้าคุณธรรมถาวร (ช่วง จันทโชติ) ซึ่งท่านบรรพชาเป็นสามเณรอยู่กับเจ้าประคุณสมเด็จฯ ตั้งแต่ปีพ.ศ.2399 และอุปสมบทโดยท่านเจ้าประคุณสมเด็จฯ เป็นพระอุปัชฌาย์ ในปีพ.ศ.2407 อยู่รับใช้ใกล้ชิดมาตลอดจนเจ้าประคุณสมเด็จฯ มรณภาพ ท่านเจ้าคุณธรรมถาวรได้ช่วยในการกดพิมพ์พระสมเด็จฯ ด้วยในปีพ.ศ.2409 และจำได้ดีว่าใครเป็นคนแกะแม่พิมพ์ ก็ได้บันทึกไว้โดยละเอียด เราจึงรู้ว่าใครเป็นผู้แกะพิมพ์พระ ผมก็จะไม่กล่าวถึงมากนักนะครับ
ทีนี้ก็รู้ได้อย่างไรว่าพระองค์ไหนเป็นพระสมเด็จฯ ที่เจ้าประคุณสมเด็จสร้าง? แล้วนำมาเป็นต้นแบบในการศึกษาในระยะเริ่มแรกในสมัยนั้น มีการเสาะหาพระสมเด็จฯ กันมากเริ่มหลังจากที่เจ้าประคุณสมเด็จฯ สิ้นได้ 1 ปี คือในปีพ.ศ.2416 เกิดโรคระบาด มีบันทึกไว้ว่า เป็นปีระกาป่วงใหญ่ (โรคอหิวาตกโรค) ในสมัยนั้นยารักษาโรคยังไม่ทันสมัย ยาฝรั่งก็หายากและแพงมาก ชาวบ้านไม่มีโอกาสได้ใช้จึงได้แต่พึ่งคุณพระ ชาวบ้านในแถบย่านวัดระฆังฯ ที่ได้รับแจกพระไปจากเจ้าประคุณสมเด็จฯ จึงนำพระสมเด็จฯ ไปแช่น้ำทำน้ำมนต์ดื่มกิน เพื่อพึ่งบารมีเจ้าประคุณ สมเด็จฯ ปรากฏว่าหายป่วยไปทุกราย ข่าวนี้จึงแพร่ออกไป และมีการเสาะหาพระ สมเด็จฯ กันมากในปีนั้น และพระปลอมก็เริ่มมีการทำออกมาขายกันตอนนั้นแล้วครับ
วันนี้แค่นี้ก่อน แล้วมาต่อกันในวันถัดไปนะครับ วันนี้ผมนำรูปพระสมเด็จฯ วัดระฆังฯ พิมพ์ใหญ่ มาให้ชมกันก่อนนะครับ
