คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
เรื่องราวต่อจากเมื่อวันที่ (13 มี.ค.)
จอมมโนถามถึงความเป็นมาของพระไตรปิฎก และประโยชน์ของการศึกษา คำตอบมาจากหนังสือ “เก็บเพชรจากคัมภีร์พระไตรปิฎก” เสฐียรพงษ์ วรรณปก เขียนถึงวิธีศึกษาค้นคว้าพระไตรปิฎก ตอบเรื่องพระไตรปิฎกคืออะไร และประโยชน์ของการศึกษาไปแล้ว วันนี้มาถึงเรื่องความเป็นมา
พระไตรปิฎกมีความเป็นมาอย่างไร 1.สมัยพุทธกาลไม่มีพระไตรปิฎก พระพุทธองค์ทรงแสดง ธรรม-วินัย หรือพรหมจรรย์เท่านั้น ดังเวลาจะทรงส่งพระอรหันตสาวก 60 รูป ไปประกาศพระพุทธศาสนา ตรัสสั่งให้ไป “ประกาศพรหมจรรย์” อันงามในเบื้องต้น (งามด้วยอธิศีลสิกขา) งามในท่ามกลาง (งามด้วย อธิจิตสิกขา) และงามในที่สุด (งามด้วยอธิปัญญาสิกขา) และเมื่อจวนจะเสด็จดับขันธปรินิพพาน ก็ตรัสว่า “หลังจากเราตถาคตล่วงลับไป ธรรมและวินัยที่เราได้แสดงและบัญญัติแก่พวกเธอ จะเป็นศาสดาของพวกเธอแทนเรา”
2.ต่อมาเมื่อพระมหากัสสปะรวบรวมพระอรหันต์ทรงอภิญญา 500 รูป กระทำสังคายนาครั้งที่ 1 ก็ยังคงสังคายนาพระธรรม-วินัยอยู่ แม้เมื่อกาลล่วงไปประมาณ 100 ปี พวกภิกษุวัชชีบุตรได้ เสนอขอแก้ไขพระวินัยบัญญัติบางข้อ อ้างว่าพระพุทธองค์ ประทานนโยบายไว้ให้แล้ว พระสงฆ์ทั้งหลายได้ประชุมสังคายนาวินิจฉัยข้อเสนอ (วัตถุ 10 ประการ) ของพวกภิกษุ วัชชีบุตรแล้วไม่ยอมรับ การทำสังคายนาครั้งนั้นก็ยังเรียกว่า ธัมมวินยวิสัชชนา (การวิสัชนาพระธรรม-วินัย) หรือธัมมวินยสังคีติ (การสังคายนาพระธรรม-วินัย)
3.ช่วงระหว่างหลังสังคายนาครั้งที่ 2 จนถึงครั้งที่ 3 นี้เอง มีผู้สันนิษฐานว่า ธรรม-วินัย ได้แตกแขนงออกเป็น 3 หมวด (เรียกว่า เตปิฎก = ไตรปิฎก) คือ ธรรมแตกออกเป็นพระสุตตันตปิฎกกับพระอภิธรรมปิฎก วินัยเป็นพระวินัยปิฎก
มีหลักฐานในจารึกสาญจิ กล่าวถึงคุณสมบัติของพระเถระ และเถรีบางรูป ว่าเชี่ยวชาญในปิฎกต่างๆ หรือบางส่วนของ พระสุตตันตปิฎก เช่น เปฏกิน = พระเถระผู้เชี่ยวชาญในปิฎกทั้งหลาย สุตตันตินี = พระเถรีผู้ทรงพระสุตตันตะ (พระสูตร) ทีฆภาณิกา = พระเถระผู้สวดทีฆนิกายได้ ปัญจเนกายิกา = พระเถระผู้ทรงจำนิกายทั้ง 5 ได้ และมีหลักฐานอีกแห่งหนึ่ง พระโมคคัลลีบุตรได้แต่งกถาวัตถุในคราวทำสังคายนาครั้งที่ 3 และกถาวัตถุถูกผนวกเข้าเป็นหนึ่งในอภิธรรม 7 คัมภีร์ แสดงว่าพระไตรปิฎกเพิ่งจะมาครบสมบูรณ์ในพุทธศตวรรษที่ 3 นี้เอง
4.พระไตรปิฎกได้ถ่ายทอดสืบต่อกันมาโดยระบบท่องจำ จนกระทั่งไปถึงศรีลังกา เมื่อพ.ศ.450 ได้รับการจารึกลงเป็นลายลักษณ์อักษร ในการทำสังคายนาครั้งที่ 5 จารึกด้วยอักษรสิงหล จากนั้นก็ถ่ายทอดเป็นอักษรของชาติต่างๆ ที่สืบทอดพระไตรปิฎก แม้ประเทศไทยก็ได้พระไตรปิฎกมาจากประเทศ ศรีลังกา
5.พระไตรปิฎกบันทึกด้วยภาษามาคธี (แขนงหนึ่งของภาษาตระกูลปรากฤต) ต่อมาได้เปลี่ยนมาเรียกเป็นภาษาบาลี หรือตันติภาษา เมื่อจารึกลงเป็นลายลักษณ์อักษรแล้ว เนื่องจากภาษาบาลีเป็นภาษาถิ่น (ภาษาตลาด) ไม่มีอักขระเป็นของตน ผู้ประสงค์จะเรียนพระไตรปิฎกจึงต้อง “ถอด” (transliterate) เป็นอักขระของตน เช่น เรียนที่ประเทศตะวันตกก็ถอดเป็นอักษรโรมัน เรียนที่ประเทศไทยก็ถอดเป็นอักษรไทย
6.พระไตรปิฎกที่ใช้อ้างอิงแพร่หลายในปัจจุบันคือ 1.ฉบับโรมัน (ของสมาคมปาลีปกรณ์) 2.ฉบับสิงหล ของประเทศ ศรีลังกา 3.ฉบับพม่า ของประเทศพม่า 4.ฉบับไทย ที่ถือกันว่าถูกต้องสมบูรณ์คือฉบับสยามรัฐ
ปัจจุบันมีพระไตรปิฎกที่บันทึกลงในแผ่น CD-ROM ของมหาวิทยาลัยมหิดล และ Chatta Sangayana CD-ROM ของสถาบันค้นคว้าวิปัสสนา ธรรมคิรี อิคัทปุรี อินเดีย บรรจุพระไตรปิฎกทุกเวอร์ชั่น มีแผ่นบางๆ แผ่นเดียวก็สามารถ สืบค้นพระไตรปิฎกอักษรต่างๆ ได้สบาย ไม่จำต้องใช้หนังสือ ดังแต่ก่อน
