วันเสาร์ที่ 28 มิ.ย.2568 รำลึกครบรอบ 6 ปี มรณกาล “สมเด็จพระพุทธชินวงศ์” (สมศักดิ์ อุปสโม) อดีตเจ้าอาวาสวัดพิชยญาติการาม อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตเจ้าคณะใหญ่หนกลาง
มีนามเดิมว่า สมศักดิ์ ชูมาลัยวงศ์ เกิดเมื่อวันอาทิตย์ที่ 2 ก.พ.2484 ที่บ้านเลขที่ 100 หมู่ที่ 2 ต.ปากจั่น อ.นครหลวง จ.พระนครศรีอยุธยา
อายุครบ 20 ปี เข้าพิธีอุปสมบทเมื่อวันที่ 5 เม.ย.2504 ที่วัดละมุด จ.พระนครศรีอยุธยา โดยมีพระครูนครวิหารคุณ (ฟัก) วัดบันได เป็นพระอุปัชฌาย์ ได้รับฉายาว่า อุปสโม มีความหมายว่าผู้มีจิตใจสงบในธรรมอันลึกซึ้ง
มุ่งมั่นการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ.2515 สอบได้เปรียญธรรม 9 ประโยค
การเรียนบาลี มีความเพียรเป็นเลิศ ศึกษาค้นคว้าตำรับตำราจนชำนาญ เก่งคำศัพท์ แม่นไวยากรณ์ อีกทั้งมีพรสวรรค์ด้านแต่งกาพย์กลอน เขียนตำราบาลี ช่ำชองภาษาพม่า สันสกฤต และอังกฤษ โดดเด่นทั้งการศึกษาและวิชาการ
จากนั้นหันไปสนใจบาลี พ.ศ.2517 ไปเรียนต่อที่ประเทศอินเดีย จนสอบได้ปริญญามหาบัณฑิต และปริญญาดุษฎีบัณฑิตสาขาประวัติศาสตร์เอเชียโบราณจากมหาวิทยาลัยมคธ
เมื่อจบวิชาการจากประเทศอินเดีย ได้เดินทางกลับเมืองไทยทำหน้าที่เป็นครูสอนหนังสือ ได้รับงานคณบดีคณะพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และทำหน้าที่ครูสอนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี ป.ธ.8 ประจำสำนักเรียนส่วนกลางวัดสามพระยา และสำนักเรียนวัดชนะสงคราม
ผลงานที่สร้างชื่อเสียงให้กับท่านและได้ตีพิมพ์แล้ว อาทิ คัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาฎกา, ปริวรรตแปลปทานุกรมพระไตรปิฎกฉบับบาลี-ไทย เป็นต้น ล้วนได้รับการยอมรับจากคณะสงฆ์ทั้งสิ้น
งานปกครองคณะสงฆ์ พ.ศ.2529 เป็นพระอุปัชฌาย์วิสามัญ พ.ศ.2540 เป็นเจ้าอาวาสวัดพิชยญาติการามวรวิหาร พ.ศ.2550 เป็นกรรมการมหาเถรสมาคม (โดยแต่งตั้ง) พ.ศ.2554 เป็นกรรมการมหาเถรสมาคม (โดยตำแหน่ง) พ.ศ.2554 เป็นเจ้าคณะใหญ่หนกลาง
ด้านสมณศักดิ์ พ.ศ.2554 ได้รับพระราชทานสถาปนาเป็นสมเด็จพระราชาคณะชั้นสุพรรณบัฏที่สมเด็จพระพุทธชินวงศ์
นอกจากดำรงตำแหน่งสำคัญในทางคณะสงฆ์ ท่านยังมีตำแหน่งอีกมากมาย อาทิ หัวหน้าพระธรรมทูต สายที่ 1, คณะกรรมการพิจารณางบประมาณศาสนสมบัติกลางประจำ (พศป.), กรรมการมูลนิธิโรงพยาบาลสงฆ์, รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส จ.นครปฐม เป็นต้น
ทั้งนี้ เมื่อครั้งดำรงสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่พระศรีสุทธิพงศ์ เป็นผู้ริเริ่มจัดตั้งในชื่อว่า ‘สถาบันบาฬีศึกษาพุทธโฆส’ เมื่อปีพ.ศ.2530 เพื่อฟื้นฟูการเรียนการสอนภาษาบาลีตามแนวคัมภีร์หลักภาษาบาลีชั้นสูง ได้แก่ คัมภีร์สัททาวิเสส เพื่อเป็นการวางพื้นฐานความรู้ความเชี่ยวชาญทางด้านภาษาบาลีซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการศึกษาพระไตรปิฎกได้อย่างถูกต้อง
งานวิชาการทุกชิ้นที่ออกสู่สายตาล้วนแต่ได้รับการยอมรับ แม้กระทั่งสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฟื้น ชุตินธโร) ครั้งยังมีชีวิตอยู่ ยังกล่าวชื่นชมผลงาน
สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (สมศักดิ์ อุปสโม) เข้ารับการรักษาที่ร.พ.กรุงเทพ ด้วยภาวะความดันโลหิตสูง หัวใจโต ให้การรักษาด้วยยา ต่อมามีภาวะโรคไต จึงได้ทำการรักษาโดยการฟอกเลือดล้างไตด้วยเครื่องไตเทียมตั้งแต่ปี พ.ศ.2555 เป็นระยะเวลา 7 ปี
เมื่อปีพ.ศ.2560 พบว่ามีภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบ จึงได้รับการรักษาด้วยการทำบอลลูน สวนหัวใจ 1 เส้น และได้รับการฟอกไตมาตลอด
กระทั่งเมื่อวันศุกร์ที่ 28 มิ.ย.2562 เข้ารับการฟอกเลือดล้างไตตามปกติเป็นที่เรียบร้อยดี ท่านเตรียมตัวจะกลับเกิดอาการสะอึก ไอ และเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน ทีมแพทย์และพยาบาลเข้าให้การช่วยเหลือฟื้นคืนชีพปั๊มหัวใจ (CPR) เป็นเวลา 1 ชั่วโมง 30 นาที แต่ไม่สามารถยื้อไว้ได้
มรณภาพอย่างสงบ สร้างความเศร้าสลดอาลัยเป็นอย่างยิ่ง
