หนังสือ … ‘วัฒนธรรมและพฤติกรรมของไทย : Thai Culture and Behavior’
ผู้เขียน … รูธ เบเนดิกต์
ผู้แปล … พรรณี ฉัตรพลรักษ์
จัดพิมพ์โดย … ศิลปวัฒนธรรม
ราคา … 220 บาท
“คนไทยใช้ชีวิตอย่างสนุกสนาน การต้อนรับขับสู้ที่คนไทยมอบแก่คนต่างถิ่นนั้นไร้ซึ่งเจตนาร้ายและเปี่ยมไปด้วยเมตตาจิต คนไทยแทบจะไม่กังวลกับความยุ่งยากใด และมักใช้ชีวิตโดยประมาทด้วยความสุข”
ข้อความข้างต้นนี้ เป็นส่วนหนึ่งใน “วัฒนธรรมและพฤติกรรมของไทย” งานวิจัยชิ้นสำคัญของนักมานุษยวิทยาอเมริกันรุ่นบุกเบิก “รูธ เบเนดิกต์” ที่มุ่งศึกษาวัฒนธรรมและพฤติกรรมของคนไทยตั้งแต่ยุคแรกเริ่ม เรื่อยมากระทั่ง ช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 25
ศาสตราจารย์เบเนดิกต์ ได้เขียนงานชิ้นนี้ขึ้น เพื่อสำนักงานข่าวสารสงครามรัฐบาลอเมริกัน ในฐานะเป็นส่วนหนึ่งของงานวิเคราะห์วิจัยประเทศศัตรูในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 จนกลายมาเป็นงานทางมานุษยวิทยาที่มีการศึกษาอย่างเป็นระบบเกี่ยวกับประเทศไทยเล่มแรก
แต่สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือ งานเขียนชิ้นนี้ไม่ได้เป็นเพียงการวิเคราะห์ประเทศไทยในบริบททางวิชาการ หากแต่ยังเป็นภาพสะท้อนมุมมองและสายตาของฝรั่ง ในยุคสงครามโลกที่มีต่อประเทศโลกที่ 3 อย่างประเทศไทย
เนื้อหาช่วงหนึ่งของหนังสือเล่มนี้กล่าวถึงการนับถือพระพุทธศาสนาในสังคมไทย และ “วัด” ในพุทธศาสนานั้นมีอยู่ทั่วไปในประเทศไทย ซึ่งการสร้างวัดขึ้นใหม่ นับว่าเป็นหนทางในการสร้างบุญกุศลที่ใหญ่ที่สุด ผู้เขียนยังให้รายละเอียดของวัดและพระสงฆ์ โดยกล่าวว่ากิจวัตรประจำวันของพระสงฆ์นั้น มีเพียงการตื่นแต่เช้าตรู่ ออกบิณฑบาต หลังจากฉันอาหารเช้าแล้วมักจะเทอาหารเหลือให้กับสุนัข และพระสงฆ์ไม่ต้องรับผิดชอบสิ่งใด นอกจากแสวงหาความรู้และไม่ได้บำเพ็ญภาวนาทั้งวัน พระสงฆ์ไม่จำเป็นต้องบวชตลอดชีวิต
นอกจากพระพุทธศาสนาแล้วยังได้กล่าวถึงการนับถือผีวิญญาณ ซึ่งเป็นความเชื่ออีกรูปแบบหนึ่งที่พบได้ในประเทศไทย เช่น ทางภาคเหนือของประเทศไทยผู้ที่สามารถทำพิธีไล่ผีนั้นมักได้รับช่วงอำนาจสืบกันมาทางสายตระกูล รวมถึงมีการเข้าทรงมาเกี่ยวข้องกับพิธีไล่ผีนี้อีกด้วย รวมถึงการที่คนไปเสี่ยงทายกับผี เพื่อให้ได้ตัวเลขนำโชคมาซื้อหวย
จึงอาจกล่าวได้ว่า หนังสือเล่มนี้ช่วยให้เห็นมุมมองที่ “คนอื่น” มีต่อ “คนไทย” และเป็นการศึกษามานุษยวิทยาวัฒนธรรมในประเทศไทย
ผ่านวิธีการศึกษาทางมานุษยวิทยาอย่างเป็นระบบ
*********
‘ศาสนาผี’คติความเชื่อคนไทยที่ผสมผสานอย่างลงตัว
ความเชื่อแบบไทยๆ‘ภารตะ-สยาม-ผี-พราหมณ์-พุทธ’
“… โทษคนอื่น เห็นง่าย แต่โทษตน เห็นยาก …” คติธรรม สมเด็จพระพุทธโฆษา จารย์ (ป.อ.ปยุตโต) วัดญาณเวศกวัน
◆◆…เริ่มต้นคอลัมน์ในสัปดาห์นี้ ขอแนะนำหนังสือดีจากสำนักพิมพ์มติชน นำเสนอ “ศาสนาผี” ผู้เขียน : สุจิตต์ วงษ์เทศ … ศาสนาผี ความเชื่อเก่าแก่ในอุษาคเนย์และอาจจะของโลก มีมาก่อนศาสนาใดๆ ไม่ว่าพุทธหรือพราหมณ์ ปรากฏพบเห็นเป็นมรดกทางประเพณีวัฒนธรรม หรือหลักฐานทางโบราณคดีของมนุษย์ยุคโบราณ ความเชื่อเรื่องผีปัจจุบันเปลี่ยนแปลงไปมาก เพราะผสมกับความเชื่อทางพุทธและพราหมณ์ ผีจึงกลายเป็นตัวแทนความหวาดกลัว สยดสยอง ปองร้าย มากกว่าเป็นพลังอำนาจควรค่าเคารพบูชา อย่างไรก็ดี ความยิ่งใหญ่ของผีก็ยังหลงเหลืออยู่ในสำนึกของคนไทย ตกทอดเป็นความเชื่อ ประเพณี และพิธีกรรมของชนบางกลุ่มบางวัฒนธรรมในประเทศไทย ซึ่งสามารถสืบย้อนหารากเหง้าได้จากหลายเรื่อง เป็นต้นว่า เรื่องของ “ขวัญ” พลังชีวิตของมนุษย์, การเข้าทรง, ความตายและงานศพ ฯลฯ ทั้งหมดล้วนมีที่มาหรือมีคติผีตกทอดสอดแทรกอยู่ เรื่องศาสนาผี จึงเป็นกุญแจไขความเข้าใจคติ ความเชื่อ และศาสนาของคนไทยที่ผสมผสานหลากหลายอย่างลงตัว ราคา 300 บาท
◆◆…“ภารตะ-สยาม ศาสนาต้อง (ไม่) ห้ามเรื่องการเมือง?” ผู้เขียน : คมกฤช อุ่ยเต็กเค่ง … รวมบทความชวนตั้งคำถามชวนถกเถียงเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างศาสนากับเมือง ซึ่งมักเป็นประเด็นที่ถูกมองว่าไม่เกี่ยวข้องกันเสมอมา ทั้งที่ในความเป็นจริง หากนิยามว่าการเมืองคือ “อำนาจนานาชนิดในการจัดสรรแบ่งปันทรัพยากร” แล้ว ศาสนาเองก็ไม่อาจปลอดพ้นไปจากการเมืองได้ ลำดับชั้นวรรณะและอำนาจต่างๆ ที่แฝงฝังซ่อนเร้นอยูในวงการศาสนา ต่างก็เป็นสิ่งยืนยันความเป็นการเมืองในศาสนาเอง ยิ่งศาสนาในสังคมไทย เป็นการเมืองเสียยิ่งกว่าการเมือง อีนุงตุงนังกับชีวิตใกล้ตัวเราอย่างแยกไม่ออก ไม่การเมืองไปยุ่งกับศาสนา ศาสนาก็มายุ่งกับการเมือง หนังสือเล่มนี้จะเปิดมุมมองใหม่ในเรื่องศาสนากับการเมืองให้แก่ผู้อ่าน ทั้งในมิติที่เกี่ยวข้องกับพุทธ พราหมณ์ ไสยศาสตร์ รวมถึงข้อเสนอปฏิรูปศาสนาไปพร้อมกับการเมือง ด้วยความมุ่งหวังที่ต้องการเห็นศาสนาดำรงอยู่ต่อไปในโลกสมัยใหม่ที่เปลี่ยนแปลงอยู่ทุกวัน ราคา 280 บาท
◆◆…“ภารตะ-สยาม ผี พราหมณ์ พุทธ” ผู้เขียน : คมกฤช อุ่ยเต็กเค่ง … รวมบทความชวนคิดชวนถกเถียงที่มาของ “ความเชื่อแบบไทยๆ” ว่าเราเป็นแบบไหน เป็นสังคมเชื่อผี? สังคมนับถือพราหมณ์? หรือสังคมเมืองพุทธ? (อย่างที่ชอบเคลมกัน) และขุดรากที่มาของประเพณีหรือขนบบางอย่างที่บางทียังไม่เคยรู้เลยด้วยซ้ำว่า นี่ไม่ใช่ของไทยอย่างที่เราเข้าใจ ผู้เขียนจะพาเราไปสำรวจหารากทางวัฒนธรรม ที่แท้จริงของสิ่งที่เราเป็น รวมถึงตั้งคำถามว่า หรือแท้จริงแล้ว รากที่ว่านั้นก็คือการหลอมรวมของความเชื่อและวัฒนธรรมประเพณีที่ผ่านกาลเวลามาอย่างยาวนาน โดยที่ไม่เคยมีสิ่งใดอยู่อย่างโดดเดี่ยวเป็นเอกเทศ โดยไม่ยึดโยงกับอะไรเลย ราคา 240 บาท
◆◆…อีกเล่มผลงานของนักเขียนคนเดียวกัน “ภารตะ-สยาม มูฯ ไทย ไสยฯ อินเดีย” … มองปรากฏการณ์ “มูเตลู” อย่างรอบด้าน และแกะรอยที่มาของความเชื่อก่อนผสมผสานเป็น “มูไทย ไสยอินเดีย” ทั้งเรื่อง กรรม, โหราศาสตร์, พระตรีมูรติ, พระแม่ลักษมี ไปจนถึงครูกายกาย อาร์ตทอย ความเข้าใจปรากฏการณ์ “มูเตลู” ไม่เพียงแค่เป็นเรื่องน่ารู้ แต่ยังช่วยให้เราเปิดใจโอบรับความเชื่อที่หลากหลายในสังคมได้ไม่ยากเย็น และไม่เผลอไผลตั้งตัวเป็นศาลศาสนา ตัดสินความเชื่อใคร ราคา 300 บาท
◆◆…พบกับหนังสือดีในเครือมติชน ที่ขนมาจำหน่ายในราคาสุดพิเศษ!! ที่สำนักพิมพ์มติชน บูธ J 02 พบกันได้ง่ายๆ เพียงเข้าประตู Hall 6 ในงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ครั้งที่ 30 (BOOK EXPO THAILAND 2025) ระหว่างวันที่ 9-19 ตุลาคม 2568 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ตั้งแต่เวลา 10.00-21.00 น.
…แล้วพบกันใหม่ในสัปดาห์หน้า
คนข่าวธรรมะ
[email protected]
