จิตร ภูมิศักดิ์ : กำเนิด2ครั้ง – สรุปให้หน่อย ชัดๆ ง่ายๆ ทำไมพูด-เขียนกันว่า จิตร ภูมิศักดิ์ เกิด 2 ครั้ง
ศรีสมาน
ตอบ ศรีสมาน
นำคำถามมาตอบในวันนี้ 5 พฤษภาคม 2564 วาระ 55 ปีการเสียชีวิตของ จิตร ภูมิศักดิ์ ผู้สร้างสรรค์งานมากมายฝากไว้ให้ เรียนรู้ รวมถึงสถิตอยู่แนวหน้าของการต่อสู้เพื่อประชาชนเสมอมา
บทความเรื่อง “5 พ.ค. 2509 จิตร ภูมิศักดิ์ จบชีวิตอย่างไร้ค่าที่สกลนคร ก่อนกำเนิดอีกครั้งหลัง 14 ตุลาฯ” โดย ธนาพล อิ๋วสกุล และคณะ เผยแพร่ในเว็บไซต์ www.silpa-mag.com น่าจะตอบอย่างกระชับได้ตรงคำถามของ ศรีสมาน ที่สุด ว่าด้วยการถือกำเนิดขึ้น 2 ครั้งของนักคิด-นักเขียนคนสำคัญของไทย
จิตร ภูมิศักดิ์ เป็นผู้ถือกำเนิดขึ้น 2 ครั้งในสังคมไทย ครั้งแรกคือการกำเนิดขึ้นมาในฐานะลูกชายของ คุณแม่แสงเงิน ภูมิศักดิ์ เมื่อวันที่ 25 กันยายน 2473 จิตรเป็นผู้ที่มีความสามารถหลากหลายและลึกล้ำ ดังปรากฏในงานเขียนของเขาที่ได้นำเอาศาสตร์และศิลป์หลายแขนง ไม่ว่าจะเป็นวรรณคดี บทกวี ศิลปะ งานวิจารณ์ ประวัติศาสตร์ ภาษาศาสตร์ มาหลอมรวมเข้าไว้ด้วยกัน จนเป็นความคิดที่ “แหวกแนว”
แต่สังคมไทยในสมัยนั้นมีทางเลือกไม่มากนัก ทำให้เขาต้องเลือกเส้นทางนักปฏิวัติ แทนที่จะเป็นนักปราชญ์ราชบัณฑิตที่ตั้งใจไว้เมื่อเยาว์วัย ส่งผลให้ชีวิตของจิตรต้องดับสิ้นไปด้วย วัยเพียง 36 ปี จากภัยคุกคามเผด็จการทหารสฤษดิ์ และจักรวรรดินิยมอเมริกาที่มีอิทธิพลปกคลุมสังคมไทยในขณะนั้น
จิตรจบชีวิตอย่างไร้ค่าในวันที่ 5 พฤษภาคม 2509 ณ หมู่บ้านหนองกุง อำเภอวาริชภูมิ จังหวัดสกลนคร หลังจากนั้นชีวิตและผลงานของจิตรก็เช่นเดียวกับปัญญาชนฝ่ายซ้ายในทศวรรษ 2490 ที่ถูกทำให้หลงลืมไปโดยเผด็จการสฤษดิ์-ถนอม-ประภาส
ขณะที่ขบวนการนักศึกษาในทศวรรษ 2510 ภายหลัง อสัญกรรมของสฤษดิ์ เริ่มยุคแสวงหา นอกจากภูมิปัญญาซ้ายใหม่ที่มาจากภายนอกประเทศแล้ว พวกเขาเหล่านั้นยังสืบเสาะไป จนพบภูมิปัญญาซ้ายเก่าในสังคมไทยเอง ซึ่งแน่นอนว่าซ้ายเก่าที่พวกเขาค้นพบจะต้องมีชื่อและผลงานจิตร ภูมิศักดิ์ รวมอยู่ด้วย (ซึ่งขณะนั้นอาจจะไม่รู้เสียด้วยซ้ำว่าเป็นผลงานของจิตร)
นี่เองที่เป็นส่วนหนึ่งของพลังผลักดันให้เกิดเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516
ภายใต้อุดมการณ์ประชาชนต้องเป็นใหญ่ในแผ่นดิน ภายหลังเหตุการณ์ 14 ตุลา ประกอบกับการรื้อฟื้นแนวคิดศิลปะเพื่อชีวิต ศิลปะเพื่อประชาชน ยังผลความกระหายที่จะรับรู้เรื่องราวของจิตร ภูมิศักดิ์ เป็นไปอย่างคึกคักและเร่าร้อน มีการตีพิมพ์ผลงานของจิตรออกมาอย่างมากมาย ทั้งในส่วนการตีพิมพ์ซ้ำ และ การสืบค้นจากแหล่งต่างๆ ขณะที่ผลงานซึ่งได้รับความนิยมในนามปากกาต่างๆ ได้รับการเปิดเผยในเวลาต่อมาว่าเป็นผลงาน ของจิตร ยิ่งทำให้เกิดบรรยากาศผู้คนไถ่ถามอยากเรียน
อาจกล่าวได้ว่า จิตร ภูมิศักดิ์ ได้ถือกำเนิดขึ้นอีกครั้งภายหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ซึ่งก็คงไม่ผิดนัก
แต่ตลอดระยะเวลา 30 ปีที่ผ่านมา ขณะที่อุดมการณ์ประชาชนต้องเป็นใหญ่ในแผ่นดินอาจจะไม่มีใครเชื่ออีกต่อไป แต่ผลงานของจิตร ไม่ว่าจะเป็นผลงานวิชาการที่จิตรได้บุกเบิกไว้ ก็ยังมีคนศึกษาค้นคว้าต่อ บทเพลงก็ยังมีการขับร้องทุกครั้งเมื่อต้องการกำลังใจ บทกวีที่ปลุกเร้าอารมณ์ ฯลฯ หรือแม้กระทั่งชีวิตของจิตรในด้านต่างๆ ก็ยังมีผู้เขียนออกมาเป็นระยะๆ
ดังนั้นนอกจากความหลากหลายและลึกล้ำแล้ว กาลเวลาก็ตระหนักประจักษ์ค่าว่างานของจิตร ภูมิศักดิ์ ยังคงมีความอมตะตราบจนปัจจุบัน
น้าชาติ ประชาชื่น
[email protected]
