ธรรมะที่ทรงแสดงมากที่สุด – คราวก่อนๆ ลืมบอกท่านผู้อ่านไปว่า อยากตั้งข้อสังเกต เกี่ยวกับหลักธรรมที่พระพุทธองค์ทรงสอนแก่พระอานนท์บ้าง แก่พระภิกษุสงฆ์ที่มาเข้าเฝ้าตามรายทางบ้างว่าทรงเน้นธรรมะ ข้อใดมากที่สุด ในช่วงที่เสด็จพุทธดำเนินจากกรุงราชคฤห์มุ่งตรงไปยังเมืองกุสินารา สถานที่ดับขันธปรินิพพาน
ขณะประทับอยู่ ณ เขาคิชฌกูฏเขตพระนครราชคฤห์นั้น พระบาลีบันทึกไว้ว่า ธรรมีกถา (อ่านว่า “ทำมีกะถา” แปลว่าถ้อย แถลงเกี่ยวกับธรรมะ) เรื่องไตรสิกขา พระองค์ได้ตรัสสอนภิกษุทั้งหลายบ่อยที่สุด ทรงสรุปสารประโยชน์ของไตรสิกขาไว้ว่า
“อย่างนี้ศีล อย่างนี้สมาธิ อย่างนี้ปัญญา สมาธิอันศีลอบรมแล้วย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ ปัญญาอันสมาธิอบรมแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ จิตอันปัญญาอบรมแล้ว ย่อมหลุดพ้นจากอาสวะ โดยชอบ คือกามาสวะ ภวาสวะอวิชชาสวะ”
ไตรสิกขา เป็นระบบฝึกฝนอบรมกาย วาจา ใจ หรือฝึกฝนอบรมใน 3 ด้านใหญ่ๆ คือ ทางปัญญา ทางศีล และทางจิต ไตรสิกขา คือสรุปเนื้อหาของอริยมรรคมีองค์ 8 ไตรสิกขากับอริยมรรคมีองค์ 8 ก็เป็นอย่างเดียวกันนั้นเอง
เพราะฉะนั้น ถ้าใครพูดว่าแนวทางปฏิบัติเพื่อพ้นทุกข์คือไตรสิกขา เรียกว่าเขาพูดถูก หรือใครจะพูดว่า แนวทางปฏิบัติเพื่อพ้นทุกข์คืออริยมรรคมีองค์ 8 ก็เรียกว่าพูดถูกอีกเหมือนกัน
เหมือนพูดว่า ท่านนายกฯ ชวนเป็นผู้นำที่ดีที่สุดในยุคโลกา ภิวัตน์นี้ กับพูดว่า “ลูกแม่ถ้วน” เป็นนายกฯ ที่ดีที่สุดในโลก ยุคโลกาภิวัตน์นี้ก็ใช้ได้เหมือนกันครับ ยิ่งถ้าคนพูดเป็นลูกน้อง ใกล้ชิดยิ่งจะดีใหญ่!
เพื่อความกระจ่าง ผมขอ “ขึ้นธรรมาสน์” เทศน์เรื่องนี้สักเล็กน้อย (อ้าว ไหนว่าจะเทศน์ใต้ธรรมาสน์ไง)
เสฐียรพงษ์ วรรณปก
