เรื่องราวของ นางอัมพปาลีคณิกา – นางอัมพปาลี เป็นหญิงนครโสเภณี เมืองไพศาลี แคว้นวัชชี ว่ากันว่านางเป็นลูกเลี้ยงของคนเฝ้าสวนหลวง เมื่อเติบโตมาเป็นผู้มีรูปโฉมงดงามยิ่ง เจ้าชายลิจฉวีต่างก็หมายปองถึงขนาดยื้อแย่างกันเพื่อจะครอบครองนางเพียงคนเดียว ในที่สุดได้ตกลงกันว่า แต่งตั้งนางให้เป็นนครโสเภณีจะดีกว่า เพราะจะได้เป็น “สมบัติกลาง” ที่ใครๆ ก็เชยชมได้แล้ว นางก็ได้รับแต่งตั้งเป็นนางนครโสเภณีมาแต่บัดนั้น
โปรดเข้าใจว่าตำแหน่งนครโสเภณี เป็นตำแหน่งมีเกียรติที่ได้รับแต่งตั้งจากเหล่ากษัตริย์ลิจฉวีผู้ครองเมืองไพศาลี เข้าใจว่าจะมี เงินเดือนกินด้วย นางนครโสเภณีมีส่วนในการดึงดูดนักท่องเที่ยวจากต่างเมืองมาเที่ยวชมเมืองไพศาลีและนำทรัพย์เข้าประเทศมากมาย พูดอีกนัยหนึ่ง ตำแหน่งนครโสเภณีเป็นตำแหน่งที่ดึงดูดเงินตรา เข้าประเทศได้อย่างดี
เมื่อคราวพระเจ้าพิมพิสารมหาราชแห่งมคธรัฐมายังเมืองไพศาลีก็ได้เป็น “ขาประจำ” ของนางจนกระทั่งนางตั้งครรภ์คลอดบุตรนามว่าวิมลโกณทัญญะ ว่ากันว่า พระเจ้าพิมพิสารเป็นผู้ให้กำเนิดแก่กุมารน้อยคนนี้
พระเจ้าพิมพิสารคงรู้สึกประทับใจในวิธีการ“ดึงดูดเงินตราจากต่างประเทศ” แบบนี้ของกษัตริย์ลิจฉวี เมื่อกลับไปถึงเมืองราชคฤห์ของพระองค์ จึงได้คัดเลือกสาวงามแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งนางนครโสเภณี พระเจ้าพิมพิสาร ได้เทียวไล้เทียวขื่อยังสำนักคณิกานี้ จนนาง นครโสเภณีนามว่าสาลวดีได้ตั้งครรภ์ และให้กำเนิดแก่ชีวกโกมารภัจจ์และสิริมา
นางคณิกาอีกคนหนึ่งชื่อปทุมวดี นางนี้ถูกนำมาจากแคว้นอรันตีมีบุตรนามว่าอภัยกุมาร ซึ่งก็เป็นผลผลิตของพระเจ้าพิมพิสารอีกเช่นกัน จึงไม่แปลกที่มีผู้กล่าวว่าพระเจ้าพิมพิสารสมัยยังหนุ่มแน่นนั้นเป็นกษัตริย์เจ้าสำราญ และอภัยกุมารผู้นี้เองที่ “เก็บเอา” ชีวกโกมารภัจจ์มาเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม เนื่องเพราะพอคลอดออกมา นางสาลวดี ผู้เป็นแม่สั่งให้เอาไปทิ้งที่หน้าประตูวัง อภัยกุมารไปพบเข้าจึงนำมาเลี้ยงไว้
เสฐียรพงษ์ วรรณปก
