เรื่องราวของมาร – คราวที่แล้วเล่าถึงพญามารมาทูลขอให้พระพุทธองค์ปรินิพพานตามสัญญที่ให้ไว้ พระพุทธองค์ทรง “ปลงอายุสังขาร” จนเกิดแผ่นดินไหวสะท้านสะเทือน พระอานนท์พุทธอนุชาตกใจจึงไปกราบทูลถามดังรายละเอียดที่กล่าวมาแล้วในตอนก่อน
คำว่า “ปลงอายุสังขาร” ภาษาบาลีว่า “อายุสงฺขารํ โอสฺสชฺชิ” (ทรงสลัดปัจจัยเครื่องปรุงแต่งอายุ) หมายความว่า ตกลงใจกำหนดการสิ้นอายุหรือกำหนดพระทัยว่าจะปรินิพพาน
วสวัตตีมารคือใคร คัมภีร์บอกว่าเป็นพญามาร หรือเจ้าแห่งมารทั้งหลายครองอยู่บนสวรรค์ชั้นที่ 6 คือชั้นปรนิมมิตวสวัตตี
สวรรค์ชั้นปรนิมมิตวสวัตตีเป็นอย่างไร บังเอิญผมได้อ่าน 45 พรรษาของพระพุทธเจ้า พระนิพนธ์ของสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช มีพูดถึงสวรรค์ชั้นปรนิม มิตวสวัตตีจึงขอถือโอกาสคัดลอกมาให้อ่านดังนี้ครับ
สวรรค์ชั้นที่ 6 ชื่อว่าปรนิมมิตวสวัตตี เสียงไทยว่าปรนิมมิตวสวัตตี แปลว่า ทำอำนาจของตนให้เป็นไปในโภคะทั้งหลายที่ผู้อื่นรู้ความคิดของจิตแล้วนิรมิตให้ ผู้ที่มาคอยนิรมิตให้นั้นไม่มีกล่าวว่าเป็นเทพพวกไหนชั้นไหน คิดดูตามเค้าความก็น่าเห็นว่าต้องการแสดงความสุขสูงขึ้นไปอีกชั้นหนึ่ง มีผู้มาคอยนิรมิตสิ่งที่ใจปรารถนาให้ ไม่ต้องนิรมิตเอาเองเหมือนอย่างชั้นที่ 5 แต่อีกนัยหนึ่ง คำว่าทำอำนาจให้เป็นไป ดูมีความว่าแผ่อำนาจไปครอบงำสิ่งที่ผู้อื่นเขานิรมิตไว้ คือใช้อำนาจไปครอบครองเหมือนอย่างคำว่าจักกวัตติหรือจักรพรรดิ แปลว่ายังจักรให้เป็นไป คือใช้จักรแผ่อำนาจไปครอบครองโลก นัยนี้ดูก็เหมาะกับเรื่องพญามารที่จะกล่าวต่อไป สวรรค์ชั้นนี้ยิ่งสูงขึ้นไปจากสวรรค์ชั้นนิมมานรตีอีกมาก ท่านว่ามีเทพเป็นราชา ผู้ปกครองอยู่ 2 ฝ่าย คือ เทวราชเรียกนามตามชื่อของชั้นสวรรค์ว่าปรนิมมิตวสวัตตีเทวราชปกครองอยู่ฝ่ายหนึ่ง พญามารเป็น เทวราช ปกครองอยู่อีกฝ่ายหนึ่งเทวราช ผู้ปกครองสวรรค์ชั้นนี้จึงมีอยู่ 2 องค์ แบ่งเป็น 2 ก๊ก เรียกนามว่าปรนิมมิตวสวัตตี เทวราชเหมือนกัน องค์หนึ่งไม่เป็นมาร ปกครองเทพที่ไม่เป็นมารด้วยกัน แต่อีกองค์หนึ่งเป็นมาร ปกครองเทพที่เป็นมารด้วยกัน
