“เลือกดูลูกแดงๆ ไม่แดงอย่าเพิ่งไป เด็ดนะ เดี๋ยวมันจะฝาด”
เสียงเด็กๆ เจื้อยแจ้วในสวนร่มรื่น สายตาจดจ้องมองผลละมุดสีแดงสุก ก่อนพากันปีนป่ายไต่บันไดประกบต้นสูงใหญ่ คนไหนคล่อง ทรงตัวเก่ง ก็นำทางขึ้นไปประจำจุดอยู่บนยอด ยื่นมือเก็บละมุดจนสุดแขนเอื้อม ก่อนส่งต่อให้เพื่อนอีกคนระหว่างกลางต้น คนด้านล่างก็ช่วยกันลำเลียงละมุดสีดาลงตะกร้า บ้างก็ส่งเสียงบอกพิกัดให้ขยับซ้ายขวา พร้อมกำชับบอกว่าให้คอยระวัง
ละมุดสีดาสวนนี้นับว่าเก่าแก่ที่สุดในชุมชนบางขุนไทร อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี ดูแลโดยคุณป้าเย็นตา พุ่มดอกไม้ เจ้าของสวนผลไม้โบราณรุ่นหลานตั้งใจปลูก ขยับขยายพันธุ์ อนุรักษ์ผลไม้พันธุ์ไทย พร้อมทั้งเปิดบ้านเปิดสวนต้อนรับผู้คนอยู่เสมอ
“ละมุดสีดาต้นนี้นะลูกมีอายุ 90 ปี เรียกว่าคุณปู่ได้เลย แก่กว่าป้าตาเยอะ เกิดมาก็เจอแล้ว อายุเขาเยอะ แต่ว่าเขายังออกลูกอยู่เลยนะ หวานอร่อย เก็บทีก็เกือบ 60 กิโลกรัม ละมุดพันธุ์ไทยเดี๋ยวนี้หายากแล้วลูก คนไม่ค่อยนิยมปลูกกัน เพราะมันปลูกยาก หนอนชอบ แล้วก็รอเกือบ 10 ปีเลยนะกว่าเขาจะออกลูกให้เก็บให้กินได้” ป้าเย็นตาเล่าที่มาที่ไป
ละมุดสีดา หรือ ละมุดไทย เคยเป็นพันธุ์ไม้ที่พบได้ทั่วไปตามชายฝั่งทะเล มี 2 สายพันธุ์คือ พันธุ์พื้นบ้านและพันธุ์เนื้อทราย สำหรับพันธุ์เนื้อทราย ถือเป็นพืชหายาก ใกล้สูญพันธุ์ในสภาพธรรมชาติ
บ้านของ เด็กชายกัน จักรพันธ์ บูรณะรมย์ วัย 12 ปี อยู่ไม่ไกลกับสวนละมุดสีดา มักจะมาเที่ยวเล่นในสวนกับเพื่อนๆ เป็นประจำ
“วิธีเก็บ เราต้องมองลูกสีแดงๆ เวลาเก็บต้องอย่าให้ขั้วมันหลุดครับเพื่อที่จะไม่ให้ยางติดมือ ถ้าลูกอ่อนจะออกสีเขียวๆ ออกส้มนิดๆ ถ้าแดงจัดๆ อย่างนี้คือเก็บได้แล้วครับ ละมุดสีดาต้นเขาสูงใหญ่ จะเก็บยาก ใช้ไม้สอยก็ต้องเล็งดีๆ หรือ ถ้าปีนเองก็จะกลัวตกนิดๆ แต่สนุกดีครับ”
“เก็บเสร็จแล้วยังกินไม่ได้นะครับ ต้องเอาไปล้าง ผึ่งแดด 1 วันให้มันหวาน อยู่ในสวนเที่ยงๆ แบบนี้ก็ไม่ร้อนครับ เย็นสบายมาก มีละมุดสีดาให้กิน เก็บเมล็ดมาเล่นเกมอีตัก เกมขีดเขียนกัน” ปัน ด.ช.พัชรพล ดีงาม เพื่อนสนิทเล่าเสริม
ละมุดสีดาไม่เพียงเป็นแค่ของกิน ของเล่น แต่ยังเป็นพืชพันธุ์พื้นบ้านที่มีคุณค่าและสรรพคุณทางยา เช่น ผลสุกอุดมไปด้วยเส้นใย ช่วยให้สดชื่น กระปรี้กระเปร่า ฟื้นฟูร่างกายหลังป่วยไข้ ส่วนเปลือกลำต้นช่วยแก้อาการท้องเสีย ต้มอาบแก้โรคผิวหนัง อีกทั้งยังมีลำต้นที่แข็งแรงทนทาน นิยมทำเสาบ้านหรือพื้นเรือน
“ปีหนึ่งจะได้กินครั้งเดียวเท่านั้นครับ รสชาติเขาจะหวานๆ มันๆ มีกลิ่นเฉพาะตัว จะกินสดๆ หรือเอามาทำขนมก็ได้ครับ ใครอยากมาชิมต้องมาที่บางขุนไทร สวนป้าเย็นตา เดี๋ยวพวกผมเก็บให้ครับ” น้องปันกล่าวทิ้งท้าย
พื้นที่ใดมีของดีนับเป็นมรดกตกทอดที่ต่อ ยอดการเรียนรู้อันหลากหลาย เป็นเรื่องสนุก อร่อย และมีคุณค่า ดังเช่นบทเรียนในสวนละมุดสีดาของเด็กๆ ที่บางขุนไทร ชวนเข้าสวนละมุดสีดา ชิมผลไม้โบราณกับเด็กๆ เมืองเพชรด้วยกัน ในทุ่งแสงตะวัน ตอน ละมุดสีดา เช้าวันเสาร์ที่ 9 เมษายน เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 กด 33 และเวลา 07.30 น. ทาง facebook ทุ่งแสงตะวัน
กนกวรรณ อำไพ
