อ่าน “วัฒนธรรมไทย” ฉบับ สนพ.มติชน
บุ๊กสโตร์
“สํานักพิมพ์มติชน” เรียงรายมาให้สายวัฒนธรรม อ่านเอาเรื่องและเอารสที่ซ้อนแทรกประวัติศาสตร์และมานุษยวิทยามาด้วย
…“วัฒนธรรมและพฤติกรรมของไทย” ขึ้นหิ้งเป็นผลงานมานุษยวิทยาต้นแบบของงานมานุษยวิทยาไทย ถ่ายทอดวัฒนธรรมและพฤติกรรมไทย ตั้งแต่ชาติพันธุ์ วิถีชีวิต ศาสนา และราชสำนัก ผ่านภาพสะท้อนจากสายตาของฝรั่ง จนกลายมาเป็นงานทางมานุษยวิทยาที่มีการศึกษาอย่างเป็นระบบเกี่ยวกับประเทศไทยเล่มแรก ทั้งทรงอิทธิพลต่อแวดวงวิชาการตะวันตก
นักมานุษยวิทยาอเมริกันรุ่นบุกเบิก รูธ เบเนดิกต์ เขียน “Thai Culture and Behavior” ซึ่งสำนักพิมพ์มติชนตีพิมพ์ในชื่อภาษาไทย “วัฒนธรรมและพฤติกรรมของไทย” เล่มนี้ ในฐานะเครื่องมือทางการเมืองและการทหารของรัฐบาลสหรัฐอเมริกา เป็นส่วนหนึ่งของงานวิเคราะห์วิจัยประเทศศัตรูในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 รายงานการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมและพฤติกรรมของคนไทย สำรวจลักษณะพิเศษบางประการ ทั้งรูปแบบการดำเนิน ชีวิตและกฎเกณฑ์ของพฤติกรรมตามขนบธรรมเนียมไทย จากยุคเริ่มแรก เรื่อยมากระทั่งช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 25
ลักษณะพิเศษบางประการของไทยที่ รูธ เบเนดิกต์ บันทึกไว้ ยกตัวอย่าง ก็เช่น คนไทยรักสนุกสนาน, คนไทยอารมณ์เย็น, คนไทยกับความมีอำนาจของชาย, การตีความศีล 5 แบบไทยๆ รวมถึงพฤติกรรมทหารแบบไทยๆ
“คนไทยใช้ชีวิตอย่างสนุกสนาน การต้อนรับขับสู้ที่คนไทยมอบแก่คน ต่างถิ่นนั้นไร้ซึ่งเจตนาร้ายและเปี่ยมไปด้วยเมตตาจิต คนไทยแทบจะไม่กังวลกับความยุ่งยากใด และมักใช้ชีวิต โดยประมาทด้วยความสุข”
รวมเป็นงานวิชาการที่จิกกัดสังคมไทยเจ็บแสบ
…“เล่นแร่แปลภาพ” จากศิลปินคอลลาจผู้มีผลงานเป็นเอกลักษณ์ สู่การเป็นนักเขียนอย่างเต็มตัว “เล่นแร่แปลภาพ ประวัติศาสตร์สยามจากเบื้องหลังภาพถ่าย” นักรบ มูลมานัส พาไปสืบ เสาะ ส่องประวัติศาสตร์ช่วงรอยต่อยุคแสวงหาความศิวิไลซ์ในสยามตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 เป็นต้นมา ผ่านภาพถ่ายที่แฝงเรื่องราวและความสัมพันธ์อันสลับซับซ้อนของโลกสยามเชื่อมโยงไปถึงโลกตะวันตก ทั้งการมองเรือนกายผู้คนในอิริยาบถต่างๆ การตีความนัยวัตถุ จนถึงการถอดรหัสสัญญะในสถาปัตยกรรม วรรณคดี ศิลปะ และการออกแบบ
เรามักถูกทำให้เชื่อว่า ภาพถ่ายนำเสนอความจริงบางอย่างเสมอ แต่หากมองอีกมุม ภาพถ่ายที่ผ่านการเลือกสรรนำเสนอเรื่องราว อาจจะไม่ได้เป็นตัวแทนความจริงเสมอไป ความนัย ที่ซ่อนอยู่ในภาพถ่ายจึงเป็นสิ่งที่น่าเข้าไปค้นหา
อย่าง “อำนาจของการนั่ง” ที่ว่าด้วยชาวสยามกับการนั่ง อิริยาบถ ธรรมดาสามัญที่เราคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี แต่รู้หรือไม่ว่าการนั่งธรรมดาๆ นี้ก็มีประวัติศาสตร์ความเป็นมา โดยเฉพาะเมื่อการมา ของเก้าอี้ฝรั่ง นำสยามเข้าสู่สมัยใหม่ จากยุคที่ ซีมง เดอ ลาลูแบร์ ราชทูตฝรั่งเศสผู้เดินทางมาถึงอยุธยา บันทึกไว้ว่า “เขาไม่ใช้เก้าอี้ หากแต่นั่งกันบนเสื่อกกซึ่งสานละเอียดหรือหยาบๆ ต่างๆ กัน”
และเพราะเก้าอี้ไม่ใช่สิ่งที่คุ้นเคย เป็นเครื่องเรือนที่นำเข้ามาจากชาติอื่น ด้วยวัฒนธรรมของคนไทยคุ้นชินกับการนั่งบนพื้นเป็นหลักนี่เอง ที่ทำให้ผู้มีอำนาจในสังคมต้องประกาศ ยศถาบรรดาศักดิ์ด้วยสิทธิพิเศษที่เหนือกว่า คือ การนั่งอยู่บนระนาบที่สูงขึ้นมาจากพื้น ดังเช่น พระมหากษัตริย์ เจ้านาย หรือพระสงฆ์ในอดีต
และนั่นคืออำนาจของการนั่ง ที่ฉายภาพชัด ร่วมกับเรื่องอีกมากมายในหนังสือเล่มนี้
…เมษายน 2310 เดือนปีที่ไทยเสียกรุงศรีอยุธยาเป็นครั้งที่ 2 นิตยสาร “ศิลปวัฒนธรรม” ฉบับเมษายน 2565 นำเสนอเรื่องกรุงศรีอยุธยา ที่แม้จะผ่านมานานกว่า 250 ปี หากเรื่องราวและกลิ่นอายของเมืองหลวงเก่าแห่งนี้ยังคงไม่จางไปจากใจผู้คน
เป็นข้อมูลจากบันทึกของคนกรุงศรีอยุธยา โดย ธนโชติ เกียรติณภัทร ภาควิชาภาษาไทยและภาษาตะวันออก มหาวิทยาลัยรามคำแหง เรียบเรียงไว้ในบทความชื่อ “เพลงยาวชาวกรุงเก่า : คำบอกเล่า ‘ความหลัง’ เมื่อครั้งเสียกรุง” ประกอบด้วยเพลงยาว 3 ฉบับ 1.เพลงยาวนิราศกรมพระราชวังบวร มหาสุรสิงหนาท 2.เพลงยาวยายจันอุษา และ 3.เพลงยาวเล่าเรื่องเมื่อครั้งเสียกรุงศรีอยุธยา จากสมุดไทยเลขที่ 20 ทั้งนี้ ผู้แต่งเพลงยาว 2 ฉบับแรก เป็นชาวกรุงศรีอยุธยาโดยกำเนิด ส่วนฉบับที่ 3 แม้ไม่ทราบ ผู้แต่งที่แน่ชัด หากสันนิษฐานว่าผู้แต่งเป็นชาวกรุงศรีฯ เช่นกัน
ฉบับเดียวกันยังมีบทความน่าสนใจ อาทิ การเดินทางของกองทัพพม่าสู่ค่ายวัดทุ่งประเชด-ปากกราน, ภาพอานุภาพในรัชกาลที่ 5 จุดยืนของสยามยามวิกฤติ, ศัพท์มหาชาติคำหลวง ผลงานที่ถูกลืมของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย), ก๋วยเตี๋ยวผัดไทย ไม่ใช่นวัตกรรมอาหารสมัย จอมพล ป. เป็นต้น
ในยามที่ยังไม่อาจไปร้านหนังสือได้อย่างสะดวก ออนไลน์ตรงไปที่ www.matichonbook.com
