ท้าวโลกบาล
คติ – สัญลักษณ์ สถาปัตยกรรม
ท้าวจตุรมหาราชิกะ หรือท้าวโลกบาลอีกท่านหนึ่งที่เป็น ความเชื่อในพุทธศาสนาทั้งฝ่ายมหายาน วัชรยานและฝ่ายเถรวาท ถึงการมีเทพ ผู้พิทักษ์จักรวาลหรือโลก 4 พระองค์ คือ ท้าวธตรฐ ผู้เป็นเทพแห่งคนธรรพ์ (หรือนักดนตรี) เป็นเทพผู้พิทักษ์ทางด้าน ตะวันออกของจักรวาลทัศน์หรือเขาพระสุเมรุ
ท้าวธตรฐ (ไทย) และท้าวธตรฐ วัชรยาน
ความหมายของท้าวธตรฐก็คือ ผู้ธำรงรัฐหรือผู้ดูแลแผ่นดิน ใน ความหมายนี้ก็คือ การทำให้สัตว์โลก คือเทวดาและมนุษย์มีความสุขทางด้านศิลป์ ดนตรี หรือทางศิลปวัฒนธรรม
คติแห่งความเป็นชาติพันธุ์ที่สำคัญ ที่นอกจากดินแดน ประชากร แล้วสิ่งที่จะดำรงความเป็นชาติคือการมีศิลปวัฒนธรรมรวมกัน
คำว่าชาติจะไม่เป็นชาติหากชาตินั้นไม่มีศิลปวัฒนธรรมของกลุ่มชนร่วมกัน (ในคติความเชื่อในการบูชาท้าวธตรฐ คือการขอให้ได้รับความสุขสบายที่เรียกว่า สุขกายสบายใจ)
ภาพของท้าวธตรฐของทั้งสองฝ่าย ในพุทธศาสนาจะเป็นรูปของเทพ ผู้ถือพิณบรรเลงกล่อมโลกเหมือน กับในฝ่ายของวัชรยาน หรือท้าวธตรฐ DHRITARASTHRA จะนุ่งห่มด้วยแพรพรรณเป็นอาภรณ์ แต่ในบางรูปของฝ่ายเถรวาทในไทย ท้าวธตรฐบางครั้ง จะถือพระขรรค์
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
