เป็นมายังไง การขุดพบตุ๊กตาหินที่วัดพระแก้ว
จักจั่น
ตอบ จักจั่น
เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม 2565 เว็บไซต์หน่วยราชการในพระองค์ เผยแพร่ข้อมูลการขุดพบประติมากรรมหินสลักในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พระบรมมหาราชวัง ความว่า
“เมื่อช่วงเดือนกรกฎาคม พ.ศ.2565 ในการปรับปรุงเส้นทางเข้าชมภายในพระบรมมหาราชวัง บริเวณประตูมณีนพรัตน์ไปยังประตูสวัสดิโสภา ระหว่างการดำเนินการปรับปรุงก่อสร้างได้ขุดพบประติมากรรมหินสลักจำนวนมาก จึงได้เปิดการขุดค้นทางโบราณคดี จากหลักฐานพบว่าเป็นประติมากรรมรูปบุคคล หลากหลายเชื้อชาติ และสัตว์ในเทพนิยาย ซึ่งจารึกที่พบบนประติมากรรมหินสลักบางตัว ระบุเป็นภาษาจีนว่า ทำที่มณฑลกวางตุ้ง มณฑลกวางโจว
จากการสืบค้นข้อมูลทางประวัติศาสตร์ในเบื้องต้นพบว่า ประติมากรรมหินสลักเหล่านี้ปรากฏในภาพถ่ายเก่าในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประดับตกแต่งอยู่โดยรอบพระอาราม และมีการโยกย้ายในรัชสมัยต่อๆ กันมา มีหลักฐานจากภาพที่ตีพิมพ์ในหนังสือทั้งในประเทศและต่างประเทศ
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อนุรักษ์ซ่อมแซมประติมากรรมหินสลัก และนำมาประดับ ในวัดพระศรีรัตนศาสดารามบริเวณตำแหน่งเดิมหรือใกล้เคียงตามหลักฐานที่ปรากฏ”
รายงานข่าวจากมติชน ระบุว่า ผศ.พิพัฒน์ กระแจะจันทร์ อาจารย์คณะศิลปศาสตร์ ธรรมศาสตร์ แสดงความเห็นว่า ตุ๊กตาหินเหล่านี้ทำให้นึกถึงเรื่องความพยายามในการทำ Colonial Exhibition หรือนิทรรศการที่เกี่ยวข้องกับอาณานิคม กล่าวคือ คาร์ล บ็อค นักธรรมชาติวิทยาชาวตะวันตกซึ่งเข้ามาในสยามสมัยรัชกาลที่ 5 เคยระบุว่า สยามพยายามทำนิทรรศการ นำคนและของพื้นเมืองมาจัดแสดงใน พ.ศ. 2424
ถ้าจำตัวเลขไม่ผิด พ.ศ. 2424 คือปีที่บทความเกี่ยวกับชาติพันธุ์ หรือเรื่องคน ถูกเขียนเป็นเรื่องแรกตีพิมพ์ในวชิรญาณวิเศษ ชนชาติต่างๆ ที่เป็นรูปสลักนี้จึงไม่ใช่ภาพสะท้อนความหลากหลายของคนอย่างเดียว แต่คือการสร้างจักรวรรดิ และเข้าใจ World order ใหม่ของสยาม ที่เลือกใช้หินอ่อนคงเพราะแสดงความ luxury (หรูหรา) เป็นความคิดเดียวกับการนำช่างอิตาลีมาทำงานในสยาม คือสร้างโลกศิวิไลซ์
ต่อมาเว็บไซต์นิตยสารศิลปวัฒนธรรมเผยแพร่บทความโดย ไกรฤกษ์ นานา ดังนี้
จากข้อมูลเบื้องต้น ทำให้เราทราบว่ารูปแกะสลักหินอ่อนจำนวนมากที่เคยถูกจัดไว้ตบแต่งลานวัดพระแก้วในคราวฉลองพระนครครบ 100 ปี เมื่อปี พ.ศ. 2425 (ค.ศ. 1882) นั้น ต่อมาอีกหลายปีก็ยังคงจัดแสดงอยู่ ณ ที่นั้น ทำให้พระราชอาคันตุกะและผู้นำประเทศที่เข้ามาเยือนกรุงสยามได้เคยเห็นกันถ้วนหน้า
หนึ่งในนั้นคือ มกุฎราชกุมารนิโคลัสแห่งราชวงศ์โรมานอฟ ผู้เสด็จเยือนกรุงสยามในปี ค.ศ. 1891 และได้ทรงบันทึกเมื่อ วันที่ 20 มีนาคม 1891 ไว้ว่า
“เช้าวันนี้ เราถูกนำเข้าไปเยือนวัดพระแก้วของพระเจ้า แผ่นดิน…โดยรอบบริเวณลานของวัดอันงดงามนี้ มีรูปปั้นหุ่นของคนในลักษณะต่างๆ เช่นรูปผู้นำประเทศ แม่ทัพ และกะลาสี รวมทั้งบุรุษและสตรีเพศ วางเรียงรายอยู่มากมาย รูปปั้นหินอ่อนเหล่านี้มาอยู่ที่นี่ด้วยเหตุใดก็ไม่มีใครให้ความกระจ่างได้ คำอธิบายที่น่าฟังที่สุดคือ มันถูกจัดแสดงไว้ที่นี่สำหรับงานฉลองเมืองหลวง ก่อนที่จะถูกนำเข้าไปจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑ์ แห่งใหม่ที่พระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำริให้จัดสร้างขึ้น”
ต่อจากบันทึกยังได้ลงภาพวาดรูปแกะสลักหินอ่อนที่ทอดพระเนตรในครั้งนั้นด้วย
