อ่านเจาะ‘พจนานุกรม-ภาษาเจ้า-ปฏิทินสำนึกไทย’
บุ๊กสโตร์
“สำนักพิมพ์มติชน” ชวนอ่าน 3 เล่ม หาตำตอบ “อะไร” ที่ “อำนาจไทย” ซ่อนไว้ในภาษา
….“พจนานุกรมสร้างชาติ อุดมการณ์รัฐไทยในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน” มานิตา ศรีสิตานนท์ เหืองกระจ่าง พามองภาษาไปไกลกว่าเสียงที่ได้ยิน รูปที่เห็น และความหมายที่เคยรับรู้ ด้วยการท่องเข้าไปใน “พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน” สำรวจวัฒนธรรม อำนาจ การเมือง ไปจนถึงอุดมการณ์รัฐไทยที่ลอบเร้นอยู่ในภาษาไทย ตลอดจนอ่านพลวัตความหมายของ “ชาติ-ศาสน์-กษัตริย์” ที่เชื่อมโยงอย่างแนบแน่นกับการเมืองในแต่ละยุคสมัย
ผู้เขียนนำสำรวจประวัติศาสตร์พจนานุกรมในประเทศไทยไปกับราชบัณฑิตยสถาน หนังสืออ้างอิงหลักทางภาษาเล่มสำคัญของไทยที่ไม่เพียงทำหน้าที่กำหนดกฎเกณฑ์การใช้ภาษาไทยอย่างเป็นระบบเท่านั้น หากแต่ยังสร้างภาษาไทยมาตรฐานที่อนุรักษ์ความเป็นไทย ตลอดจนสอดแทรกอุดมการณ์ “ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์” สู่ภาษาไทยที่ใช้ในชีวิตประจำวัน
ศึกษาพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ในฐานะบันทึกพลวัตและประวัติศาสตร์ทางความหมายของมโนทัศน์ “ชาติ-ศาสน์-กษัตริย์” ในสังคมไทย ให้เห็นกระบวนการสร้างภาษาเพื่อถ่ายทอดนิยามความเป็น “ชาติ-ศาสน์-กษัตริย์” ที่ปรับเปลี่ยนความหมายอย่างสอดรับกับการเมือง เศรษฐกิจ และสังคมซึ่งผันแปรตามยุคสมัย
ทั้งเล่าประวัติศาสตร์ราชบัณฑิตยสถาน ไล่เรียงนับแต่การกำเนิดและพัฒนาการราชบัณฑิตยสถาน ตั้งแต่ยุคกรมราชบัณฑิตภายใต้ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ (พ.ศ.2454-2475), ราชบัณฑิตยสถานในยุคการเปลี่ยนแปลง (พ.ศ. 2476-2543) ลัราชบัณฑิตยสถานสู่ราชบัณฑิตยสภา (พ.ศ. 2544-2558)
….“ภาษาเจ้า ภาษานาย การเมืองเบื้องหลังการศึกษาภาษาอังกฤษ สมัยรัชกาลที่ 5” โดย ดร.อาวุธ ธีระเอก ที่สะท้อน “การศึกษาที่ไม่เท่าเทียมก่อเกิดผลอย่างใหญ่หลวงนับแต่อดีตจวบจนปัจจุบัน”
ฉายภาพยุคสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ชาติตะวันตกแผ่อิทธิพลมายัง อุษาคเนย์ สยามได้รับผลกระทบด้วยเช่นเดียวกัน รัฐสยามจึงจำเป็นต้องดำเนินนโยบายพัฒนาประเทศหลากหลายด้าน โดยเฉพาะการศึกษาภาษาอังกฤษ
ช่วงเวลาเดียวกันนั้น มีการยกเลิกการศึกษาแบบสวัสดิการให้เปล่า คงไว้แต่นักเรียนในพระราชูปถัมภ์ ที่เหลือคือให้การศึกษาอิงกับระบบทุนนิยม ผู้เรียนร่วมรับผิดชอบค่าใช้จ่าย โดยเฉพาะค่าเล่าเรียน จะได้ประหยัดงบประมาณรัฐ
สำคัญ ช่วยกีดกันราษฎรทั่วไป อันเป็นการรักษาโครงสร้างสังคมเดิม
อีกทั้งกลไกตลาดยังทำหน้าที่จัดการให้โรงเรียนทั้งของรัฐบาลและเอกชน มีลำดับสูงต่ำลดหลั่นกัน ผันแปรตามอัตราค่าเล่าเรียนที่เก็บ การลงทุนทางการศึกษาโดยเฉพาะกับความรู้ที่มีอรรถประโยชน์สูงอย่างภาษาอังกฤษ จึงสอดคล้องกับตรรกะที่ว่าถ้าลงทุนมาก ก็ย่อมมีโอกาสได้ผลตอบแทนที่มาก หรือผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาที่สูงตามไปด้วย
สำหรับภาษาอังกฤษ รัฐได้จัดการเรียนการสอนเพื่อที่จะยกระดับการศึกษาให้กับนักเรียน เพื่อที่เมื่อสำเร็จการศึกษาจะสามารถนำไปใช้พัฒนาประเทศที่กำลังติดต่อกับชาติตะวันตกอย่างเข้มข้น แต่กระนั้นก็ตามการศึกษาดังกล่าวกลับให้โอกาสแต่เพียงชนชั้นสูงระดับเจ้านายเท่านั้น หากราษฎรทั่วไปต้องการจะศึกษาภาษาอังกฤษจะต้องมีทุนทรัพย์จำนวนมากในการเล่าเรียน
….“ความทรงจำใต้อำนาจ : รัฐ ราชวงศ์ พลเมือง และการเมืองบนหน้าปฏิทิน” กระตุกใหคิด บนหน้าปฏิทินที่ดาษดื่นไปด้วย “วันสำคัญ” นั้น เราเคยตั้งคำถามกันหรือไม่ว่า วันสำคัญเหล่านี้เกิดขึ้นมาได้อย่างไร และอำนาจจากแห่งหนใดที่มากำหนดว่า วันนั้นๆ สำคัญ หรือไม่สำคัญ
ชนาวุธ บริรักษ์ ตีแผ่กลไกเบื้องหลังการสร้างวันสำคัญ ในไทยที่เกิดขึ้นมานาน นับศตวรรษ ตั้งแต่สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านแนวคิดเรื่องเวลาจากจันทรคติสู่สุริยคติ จนถึงทศวรรษ 2520-2540 ช่วงเวลาแห่งการเพิ่มขึ้นของวันสำคัญและเกิดสำนึกความทรงจำแบบมวลชนเข้าไปท้าทายสำนึกความทรงจำของรัฐที่ยึดโยงกับสถาบันหลักของชาติไทย
วันสำคัญจึงมิใช่เพียงวาระแห่งการรำลึกถึงอดีตหรือมีไว้เพื่อการเฉลิมฉลองเท่านั้น ทว่า ยังสัมพันธ์กับสำนึกความทรงจำของพลเมืองให้สยบยอมและเชื่องเชื่ออยู่ภายใต้อำนาจที่คอยบงการชีวิตผู้คนอยู่ตลอดเวลา
ออนไลน์ตรงไปหามาอ่านเอาเรื่องได้ที่ www.matichonbook.com
ผู้สื่อข่าวหรรษา
