ครั้งน้ำท่วมใหญ่กรุงเทพในอดีต อยู่กันอย่างไร
มะต่อง
ตอบ มะต่อง
คำตอบนำมาจากบทความ “วิถีชีวิตชาวกรุง สมัยน้ำท่วมพระนคร 2485” โดย ณัฐพล ใจจริง เผยแพร่ทางเว็บไซต์ www.matichonweekly.com ดังนี้
นับแต่เดือนกันยายน (พ.ศ.2485) เป็นต้นมาน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาและตามลำคลองในพระนครและธนบุรีเริ่มปริ่มตลิ่ง พื้นที่ต่ำน้ำเริ่มท่วม เมื่อน้ำจากทางเหนือไหลบ่ามาถึงทุ่งรังสิต ปทุมธานี ตั้งแต่ช่วงกลางกันยายน รัฐบาล-กรมชลประทานประกาศเตือนประชาชนให้เก็บข้าวของหนีน้ำ
ในช่วงแรก น้ำมีระดับเพียงตาตุ่ม หรือหัวเข่า การเดินทางทางรถเมล์ หรือรถรางยังไปมาได้ แต่ต่อมาระดับน้ำขึ้นถึงหน้าอกและคอ ทำให้เรือกลายเป็นพาหนะสำคัญ และรถลากที่หายไปกลับมาเห็นบนท้องถนนอีกครั้ง
ชีวิตการเดินทางชาวพระนครไปทำงานในครั้งนั้นคือขึ้นรถลงเรือและเดินลุยน้ำ ทั้งชายและหญิงต่างนุ่งกางเกงขาสั้น คนที่ไม่คุ้นกับกางเกงขาสั้นก็จะม้วนขากางเกงขึ้นเหนือหัวเข่า ผู้หญิงถกกระโปรง ดูทุลักทุเล ส่วนรองเท้าใช้รองเท้าที่ทำจากยางนอกรถยนต์
การแต่งกายไปทำงานของข้าราชการยุคน้ำท่วม ออกจากบ้าน ใส่เสื้อชั้นใน นุ่งกางเกงขาสั้น สวมรองเท้าแตะ โดยเอาชุดข้าราชการสีกากีหรือเสื้อนอกห่อใส่ผ้าไปเปลี่ยนที่ทำงาน เนื่องจากต้องนั่งเรือและลุยน้ำ บางคนเอาชุดข้าราชการเก็บไว้ที่ทำงานเลย
ความยากลำบากในการเดินทางมาบริการประชาชนของข้าราชการในครั้งนั้นมีมาก จนกระทั่งนายกรัฐมนตรีสั่งการให้เลื่อนเวลาเข้างาน ดัง เหม เวชกร เล่าว่า รัฐบาลผ่อนปรนการเข้าทำงานของข้าราชการให้สายออกไปบ้าง พวกอยู่ในพระนครสามารถเดินลุยน้ำท่วมมาได้ทันเวลา แต่บางคนบ้านไกล หรืออยู่ย่านฝั่งธนฯ มาทำงานฝั่งพระนครในยามเช้านั้นจะลำบาก จำต้องนั่งเรือจากแถวบ้านมาสุดทางที่สะพานพุทธฯ กระแสน้ำในแม่น้ำไหลเชี่ยวมาก จากนั้นเดินข้ามสะพานพุทธฯ เดินลุยน้ำต่อผ่านโรงไฟฟ้าวัดเลียบ ในช่วงแรกๆ ยังมีรถรางวิ่งได้ในบางช่วง แต่ภายหลังนั้น ต้องต่อเรือจ้างไปทำงาน เมื่อน้ำท่วมสูง รถรางหยุดเดินเพราะไฟฟ้าดูด
เหมบันทึกอย่างมีอารมณ์ขันว่า เกิดท่วงท่าเดินลุยน้ำ เช่น ท่าสเต็ปยกเข่าสูงแล้วจุ่มขาลงแล้วยกขึ้น ทำไปเรื่อยจนกว่าจะเดินได้ตามปกติ ข้าราชการนุ่งกางเกงขาสั้น ผ้าขาวม้าคาดพุง บนหัวจะมีของเล็กๆ น้อยๆ เช่น กระเป๋าเงิน บุหรี่ ใส่ผ้าเทินหัวเหมือนช่างไม้ ออกจากบ้านลุยน้ำต่อเรือไปทำงาน
ชีวิตชาวพระนครยามค่ำก็ต้องระมัดระวังสัตว์ร้าย เช่น งู ตะขาบ แมงป่อง หนู ที่หนีน้ำมาหลบซ่อนตามที่แห้งในบ้าน ทุกคืนต้องคอยเคาะ กระทุ้ง คลี่เสื่อ ตีเบาะเพื่อขับไล่สัตว์ที่อาจมาแอบซ่อน ดังมีบันทึกไว้ว่า “บางวันนอนๆ อยู่เห็นงูเลื้อยพันอยู่บนเสาเตียง มองดูที่ช่องลมเห็นงู เห็นหนู หัวใจจะวาย บางทีหิวข้าว เปิดตู้กับข้าวจะหยิบจานกับข้าวมากิน งูนอนขดเสงี่ยมอยู่ในจานกับข้าว ไปตรงไหนก็พบความตายอยู่แค่คืบ”
น้ำท่วมพระนครเมื่อครั้ง 2485 สร้างความยากลำบากแก่ชาวพระนครเป็นอย่างมาก ดังปรากฏเป็นหลักฐานทั้งในวรรณกรรม บทความ และหนังสือพิมพ์ ท่ามกลางสงครามมหาเอเชียบูรพาที่ระเบิดขึ้น
