แม่น้ำคงคา สายน้ำแห่งชีวิตอันศักดิ์สิทธิ์ในหัวใจของชาวภารตชนคนอินเดียจำนวนมาก ซึ่งแม่น้ำสายนี้ได้ให้ชีวิตและคอยหล่อเลี้ยงผู้คนไม่ต่ำกว่า 800 ร้อยล้านชีวิต ซึ่งคิดเป็น 11% ของประชากรโลก
โดยคนอินเดียไม่ได้มองแม่น้ำคงคาว่าเป็นเพียง ‘แม่น้ำสายหนึ่ง’ หากแต่มองเป็นพระแม่เจ้าผู้เป็นเทวีแห่งสายน้ำ อันเปี่ยมด้วยความ ยิ่งใหญ่ กว้างขวาง เมตตาไม่มีประมาณ พร้อมให้อภัย ชำระมลทินให้ และช่วยเหลือทั้งยามเป็นและยามตาย
ในความยิ่งใหญ่ คือ พระแม่คงคา เป็นสายน้ำยิ่งใหญ่ที่สุดของประเทศอินเดีย ด้วยความยาว 2,525 กิโลเมตร ตั้งแต่ต้นน้ำที่ เทือกเขาหิมาลัย ในรัฐอุตตราขันฑ์ ไหลลงมาทางใต้และตะวันออก ผ่านที่ราบลุ่มแม่น้ำคงคาหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนหลายร้อยล้าน ก่อนจะผ่านไปสู่บังกลาเทศ และไหลออกสู่มหาสมุทรที่ปากอ่าวเบงกอล ในเมืองโกลกาตา
ความกว้างขวาง คือ พระแม่คงคาเป็นแม่น้ำที่มีขนาดความกว้างมาก บางจุดยังกว้างกว่า 6 กิโลเมตร อีกทั้งพระแม่คงคา ยังเป็นดั่งมารดาของฮินดูทั่วทั้งแผ่นดิน เพราะคนฮินดูเชื่อว่าพระแม่คงคาได้มอบความรักอย่างยิ่งใหญ่แก่ลูกๆ ด้วยจิตใจอันกว้างขวางของผู้เป็นมารดา
ความเมตตาไม่มีประมาณ คือ พระแม่คงคาให้ชีวิตผ่านสายน้ำ แก่ผู้คนมากมายโดยไม่เลือกชนชั้นวรรณะ ไม่มีแบ่งแยก และไม่เพียงให้ชีวิตแก่มนุษย์ ยังให้ชีวิตกับสรรพสัตว์ทั้งหลายอีกมากมาย อีกทั้ง พระแม่ยังรองรับทั้งสิ่งดีและสิ่งไม่ดี ที่ไหลลงมาสู่คงคา โดยมิได้ให้โทษแก่ผู้ใด
พร้อมให้อภัย คือ ไม่ว่าใครกระทำผิดอย่างไรมาก็ตาม เพียงแค่ลงอาบสรงในแม่น้ำ พระแม่คงคาก็พร้อมให้อภัย ด้วยการชำระล้างบาปให้จนหมดสิ้น
ชำระมลทินให้ คือ คนฮินดูเชื่อว่า แม่น้ำคงคา สามารถทำให้ผู้คนบริสุทธิ์หมดจดได้จนถึงจิตวิญญาณ และสามารถทำให้เข้าใกล้โมกษะ คือ ความหลุดพ้นตามความเชื่อของศาสนาฮินดูได้
ช่วยเหลือทั้งยามเป็นและยามตาย คือ พระแม่คงคาให้ชีวิตและโอบอุ้มทั้งคนเป็น และคนตาย คนเป็นเมื่อมาสู่คงคาก็เป็นเหตุแห่งความสุข สำหรับคนตายเมื่อมาสู่คงคาก็เป็นดุจเส้นทางการขึ้นสู่สวงสวรรค์ อีกทั้งพระแม่คงคายังรองรับศพคนตายจำนวนมากมายไว้ในอ้อมกอด ซึ่งแตกต่างจากทะเลหรือมหาสมุทรที่จะซัดซากศพออกจากตนจนเกยฝั่งเสมอ
ด้วยเหตุผลเหล่านี้เอง คนอินเดียจึงเคารพนับถือบูชาพระแม่คงคาเป็นอย่างสูง และนี่ยังไม่รวมถึงตำนานของพระแม่ ที่ลงมาสู่โลกมนุษย์เพื่อช่วยขับไล่ความแห้งแล้ง ความอดอยากหิวโหย และลงมาช่วยชำระบาปมลทินให้แก่มนุษย์มากมาย
ตั้งแต่อดีตมา พวกพราหมณ์ มีความเชื่อมั่นศรัทธาต่อการอาบน้ำชำระล้างบาปในแม่น้ำคงคามาก โดยเชื่อว่า แม่น้ำคงคา สามารถล้างบาปชำระมลทินให้บริสุทธิ์หมดจดได้ ดังนั้นจึงพากันลงอาบน้ำล้างบาปอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง คือ เช้าและเย็น การอาบน้ำล้างบาปในตอนเช้าเพื่อชำระบาปที่ทำในยามกลางคืน ส่วนการอาบน้ำล้างบาปในตอนเย็นเพื่อชำระบาปที่ทำในตอนกลางวัน
แม้ปัจจุบันชาวฮินดูก็ยังยึดถือความเชื่อนั้นไม่เปลี่ยนแปลง ซึ่งตามตำราของเขายังระบุว่า ใครก็ตามที่ตายและได้เผาศพที่ริมแม่น้ำคงคา โดยเฉพาะคงคาในเมืองพาราณสี แล้วกวาดขี้เถ้ากระดูกลงสู่แม่น้ำ ย่อมสามารถไปสู่สรวงสวรรค์ได้ ด้วยเหตุนี้พวกเศรษฐีอินเดียจึงนิยมซื้อที่ดินปลูกบ้านไว้ริมฝั่งแม่น้ำคงคา เมื่อป่วยหนักจนคิดว่าไม่รอดแล้ว พวกญาติก็จะพามาที่บ้านริมน้ำ เมื่อตายลงจะได้สะดวกในการเผาศพที่ริมคงคาและกวาดเถ้ากระดูกลงไปสู่แม่น้ำ เพื่อให้ผู้ตายไปสู่สุคติ
ในสมัยพุทธกาล พระพุทธเจ้า เสร็จมาสู่เมืองพาราณสีบ่อยครั้ง จนทำให้พระพุทธศาสนาตั้งมั่นขึ้นในเมืองนี้อยู่เป็นระยะเวลายาวนานนับพันปี เมื่อพระองค์มาสู่ริมฝั่งคงคาเมืองพาราณสี พระองค์ก็ลงสรงน้ำคงคา แต่สรงเพียงเพื่อชำระพระวรกาย ไม่ได้สรงเพื่อการชำระล้างบาปแต่อย่างใด เพราะพระองค์ได้สอนพวกพราหมณ์บางกลุ่มที่มีปัญญาว่า
“ถ้าต้องการล้างบาปไม่จำเป็นต้องไปอาบน้ำในแม่น้ำคงคา ขอให้ชำระกาย วาจา ใจให้บริสุทธิ์ คือ เว้นจากความทุจริตทางกาย วาจา ใจ และประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ นั่นแหละคือการอาบน้ำล้างบาปมีในศาสนาของพระองค์ ถ้าประพฤติอยู่ในสุจริตแล้ว แม้น้ำดื่ม น้ำอาบธรรมดาก็จะกลายเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ไปด้วย อนึ่ง ถ้าน้ำในแม่น้ำคงคาสามารถล้างบาปได้จริง และอำนวยผลให้ผู้ลงไปอาบไปสวรรค์ได้จริงแล้ว พวก กุ้ง หอย ปู ปลา ก็มีโอกาสไปสวรรค์ได้มากกว่ามนุษย์เพราะอาศัยอยู่ในแม่น้ำนั้นตลอดเวลา”
อีกทั้งพระพุทธเจ้า ยังสอนแนวทางการประพฤติปฏิบัติที่ชัดเจนว่า “ทุกสิ่งนั้นล้วนมีตนเป็นที่พึ่งแห่งตน” หากเห็นว่าพระแม่คงคาดี การปฏิบัติในพระพุทธศาสนา ย่อมมิใช่การสวดมนต์อ้อนวอน ของพรต่อพระแม่ หากแต่เป็นการประปฏิบัติตามคุณธรรมของพระแม่ ไม่ว่าจะเป็น ความยิ่งใหญ่ใจกว้าง ความเมตตาไม่มีประมาณ พร้อมให้อภัย มีความยุติธรรมชำระมลทินให้ และช่วยเหลือกันทั้งยามเป็นและยามตาย!
ซึ่งสิ่งเหล่านี้ต่างหาก คือ สาระธรรมแท้ ที่จะพึงได้เมื่อมาสู่คงคา!
พระเฉลิมชาติ ชาติวโร
พระธรรมทูตเชิงลึกแดนพุทธภูมิ
สถาบันโพธิคยาวิชชาลัย ๙๘๐
