หนึ่งในแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ ศิลปะและวัฒนธรรมในตลาดคลองบางหลวง คือ “วัดกำแพงบางจาก” ซึ่งเป็นวัดขนาดเล็กในฝั่งธนบุรี ตั้งอยู่ในซอยเพชรเกษม 20 แขวงปากคลอง เขตภาษีเจริญ กรุงเทพฯ ริมคลองบางหลวง หรือคลองบางกอกใหญ่ตอนใน ช่วงที่เรียกกันว่า “คลองชักพระ” โดยตั้งอยู่ทางด้านทิศใต้ของฝั่งคลองบางจากบริเวณหัวมุมปากคลอง ซึ่งเป็นคลองแยกจากคลองบางหลวงเข้าไปทางทิศตะวันตก
ประวัติความเป็นมาของวัดไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัด สันนิษฐานว่ามีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และได้รับการปฏิสังขรณ์หลายครั้ง มีหลักฐานที่เหลืออยู่ชัดเจนอย่างหนึ่งคือ เจดีย์บรรจุอัฐิทรงกลมทางด้านหลังอุโบสถ ที่ส่วนฐานมีแผ่นศิลาจารึกข้อความซึ่งสรุปได้ว่า เจดีย์นี้สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่ระลึกและใช้บรรจุอัฐิของ “พระพิศาลผลพานิช” ขุนนางเชื้อสายจีนซึ่ง รับราชการในกรมท่าซ้าย สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 พอจะสันนิษฐานได้ว่าพระพิศาลผล พานิชน่าจะมีความสำคัญต่อวัดกำแพงบางจากเป็นอย่างมาก อาจเป็นไปได้ว่าเป็นผู้อุปถัมภ์วัดแห่งนี้
วัดกำแพงบางจาก เป็นวัดขนาดเล็กที่มีการวางแผนผังได้อย่างลงตัว และยังคงรักษาสภาพดั้งเดิมของโบราณสถานไว้ได้เกือบครบถ้วนทั้งสถาปัตยกรรม และจิตรกรรมฝาผนังภายในอุโบสถ ศิลปะ สถาปัตยกรรมที่ปรากฏอยู่ในวัดกำแพงบางจากส่วนใหญ่เป็นผลงานที่สร้างหรือบูรณะขึ้นในช่วงกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น
เขตพุทธาวาสมีการจัดวางแผนผังได้อย่างงดงาม โดยมีอุโบสถเป็นประธานของวัด อันเป็นแบบแผนในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีวิหารน้อย 2 หลัง ขนาบอยู่บริเวณมุมด้านหน้าทางซ้ายและขวาของกำแพงแก้ว มีเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสองขนาดกลาง 2 องค์ สร้างคู่ไว้ด้านหน้าอุโบสถ และเจดีย์ทรงปรางค์ 2 องค์ สร้างคร่อมทับมุมกำแพงแก้ว ด้านหลังอุโบสถสุดเขตพุทธาวาส
ภายในอุโบสถมีหลวงพ่อบุษราคัม พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ประดิษฐานอยู่และมีภาพจิตรกรรมฝาผนังเป็นเรื่องราวชาดกต่างๆ เช่น มหาชนกชาดก สุวรรณสามชาดก จันทกุมารชาดก พระเวสสันดรชาดก จุลปทุมชาดก
โดยเฉพาะจุลปทุมชาดก พบได้ในภาพจิตรกรรมฝาผนังสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 แต่มีไม่มากนัก เช่น ที่อุโบสถวัดเปาโรหิตย์ เขตบางพลัด อุโบสถวัดบางขุนเทียนใน เขตจอมทอง หรือที่อุโบสถวัดคงคาราม จ.ราชบุรี เป็นต้น
เมื่อเที่ยวชมบริเวณวัดกำแพงบางจากแล้ว ยังสามารถเดินชมริมคลองบางหลวงไปถึงบ้านศิลปิน ซึ่งเป็นหนึ่งในแหล่งเรียนรู้ด้านศิลปะและวัฒนธรรมในตลาดคลองบางหลวงได้อีกด้วย
