คอลัมน์ รายงานพิเศษ
เป็นประเด็นร้อนทันทีเมื่อ ม.ร.ว.ปรีดิยาธร เทวกุล อดีตรองนายกรัฐมนตรี แฉว่าหลังร่างพ.ร.บ.ปิโตรเลียม (ฉบับที่..) พ.ศ…ผ่านสภานิติบัญญัติแห่งชาติ(สนช.)วาระแรก และตั้งคณะกรรมาธิการ(กมธ.)วิสามัญพิจารณา แต่ในชั้นนี้มีการสอดไส้มาตรา 10/1 เรื่องการจัดตั้งบรรษัทน้ำมัน แห่งชาติ โดยปรับเปลี่ยนข้อกฎหมายให้กรมพลังงานทหารเข้าคุม ซึ่งจะทำให้ประเทศถอยหลัง 50 ปี โดยเสนอสนช.พิจารณาวาระ 2 และลงมติวาระ 3 ในวันที่ 30 มี.ค.
1.บวร วงศ์สินอุดม
รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.)
อดีตประธานเจ้าหน้าที่ บมจ.พีทีที โกลบอล เคมิคอล
การตั้งบรรษัทน้ำมันแห่งชาติไม่เกิดประโยชน์อะไร ยิ่งทำให้เกิดการทำงานที่ทับซ้อนกับกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติที่ทำหน้าที่เป็นผู้กำกับดูแลการสำรวจ จัดหาและผลิตปิโตรเลียมที่ดีอยู่แล้ว และส่วนตัวรวมทั้งภาคอุตสาหกรรมยังไม่มีความมั่นใจในบรรษัทดังกล่าวที่ยังไม่มีความชัดเจนด้วย
ข้อเสนอการตั้งบรรษัทน้ำมันแห่งชาติโยนทิ้งเข้าป่าไปเลย เพราะตอบไม่ได้ว่าจะทำไปเพื่ออะไร จะทำไปทำไม จะเกิดประโยชน์อย่างไรกับประเทศ
ถ้าคิดอย่างเร็วๆ เกี่ยวกับประเด็นที่มีความพยายามของบางกลุ่มในการผลักดันจัดตั้งบรรษัท มีอะไรซ่อนไว้ใต้พรมหรือไม่ มีการกดดันกันไปมา ดึงเรื่องกันต่อไป ยิ่งเสียเวลา ทำให้ภาคเอกชนไม่มั่นใจว่ารัฐบาลจะเดินหน้าต่อไปอย่างไร เพราะไม่รู้ว่าจะแล้วเสร็จเมื่อไร
ขณะนี้ภาคเอกชนสงสัยกันว่าที่ผ่านมาจะมีการปรับแก้ร่างพ.ร.บ.ปิโตรเลียม เพราะเหตุใดกันแน่ เห็นว่า พ.ร.บ.ปิโตรเลียมฉบับเดิมดีอยู่แล้ว และสามารถนำมาใช้ได้เลย ก็ควรนำกฎหมายเก่ามาใช้
ส่วนตัวไม่เชื่อว่าบรรษัทหน้าไหนจะเข้าใจระบบปิโตรเลียมทั้งหมด ถ้าไม่เก่งพอก็จะถูกชักจูงให้ลงทุนที่ไม่เหมาะสมได้ จึงอยากให้รัฐบาลทำหน้าที่ของตัวเอง ตัดสินใจให้ชัดเจนโดยเร็ว คำนึงถึงผลประโยชน์ประเทศเป็นที่ตั้ง อะไรดีอยู่แล้วก็ควรรักษาไว้ อย่ารอให้ประเทศไทยต้องล่มแบบเม็กซิโก หรือเวเนซุเอลา
นอกจากนี้ ความเห็นที่ยังขัดแย้งและถกเถียงกันอยู่ในร่างพ.ร.บ.ปิโตรเลียมนั้นทำให้เกิดความล่าช้ามามากกว่า 200 วันแล้ว ภาคอุตสาหกรรมขาดความมั่นใจ ประเทศไม่สามารถเดินหน้าพัฒนาต่อไปได้ และหากปล่อยให้เป็นเช่นนี้ต่อไปประเทศชาติจะเสียหาย
ดังนั้น ต้องการเสนอรัฐบาลใช้มาตรา 44 ให้สนช. นำร่างพ.ร.บ.ปิโตรเลียม พ.ศ.2514 ฉบับเดิมมาใช้ในการเปิดประมูลสัมปทานปิโตรเลียมแหล่งเอราวัณและบงกชก่อน เพื่อเดินหน้าผลิตปิโตรเลียมให้มีความต่อเนื่อง เพราะเห็นว่าการลงทุนแหล่งปิโตรเลียมของไทยมีความจำเป็น ต้องรีบดำเนินการ
รวมถึงอาจใช้มาตรา 44 เปิดให้สิทธิเอกชนสำรวจและผลิตปิโตรเลียมรอบใหม่ รอบที่ 21 ไปด้วยเลยก็ได้ จนกว่าการแก้ไขร่างพ.ร.บ.ปิโตรเลียมจะมีข้อยุติ
หากการผลิตก๊าซธรรมชาติสะดุด ไม่สามารถผลิตได้ ต่อเนื่องจะมีผลกระทบต่อวัตถุดิบการผลิตปิโตรเลียม จนอาจต้องนำเข้าก๊าซธรรมชาติเหลว (แอลเอ็นจี) มาใช้แทน ทำให้ต้นทุนการผลิตของภาคเอกชนแพงขึ้น และกระทบต่อค่าไฟฟ้าของประเทศต้องปรับขึ้น
หากการผลิตปิโตรเลียมจากแหล่งเอราวัณ และบงกชหยุดชะงัก จะทำให้ก๊าซธรรมชาติหายไปจากระบบรวมประมาณ 2,000 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน กระทบต่อการผลิตไฟฟ้า 30-40% และต้องนำเชื้อเพลิงอย่างอื่นมาผลิตไฟฟ้าแทน
เมื่อต้นทุนค่าไฟฟ้าแพงขึ้น ภาคอุตสาหกรรมจะได้รับผลกระทบหนัก ผู้ประกอบการก็จะผลักภาระมาที่ประชาชน ราคาสินค้าจะแพงขึ้น ทำให้ทุกคนได้รับผลกระทบเหมือนกันหมด
2.ฐิติศักดิ์ บุญปราโมทย์
หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมเหมืองแร่และปิโตรเลียม
คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ข้อเสนอให้มีการจัดตั้งบรรษัทน้ำมันแห่งชาติโดยอ้างเหตุผลว่าไม่เชื่อมั่นเรื่องความโปร่งใสในบริษัท ปตท.สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (ปตท.สผ.) ที่ทำหน้าที่สำรวจจัดหาและผลิตปิโตรเลียมนั้น
ต้องยอมรับขณะนี้ข้อกฎหมายมาตรา 10/1 ที่เป็นปัญหาถกเถียงกันในร่างพ.ร.บ. ปิโตรเลียม ยังไม่มีความชัดเจนเช่นกันว่า นิยามของบรรษัทน้ำมันแห่งชาติกำหนดขอบข่ายภารกิจ อำนาจ หน้าที่ไว้อย่างไร
หากปล่อยให้มีการจัดตั้งบรรษัทดังกล่าวตามข้อเสนอขึ้นมาทำหน้าที่ในระยะยาว ไม่มีใครสามารถการันตีได้ว่าการทำหน้าที่ของบรรษัทนั้นจะดำเนินงานมีความโปร่งใสจริง
ถ้าปัจจุบันมองว่ารัฐที่ดำเนินการผ่าน บริษัท ปตท. จำกัด(มหาชน)หรือ ปตท.สผ. เป็นการผูกขาดเสมือนยักษ์ตัวหนึ่งที่เราไม่ไว้ใจ แต่ขณะนี้กำลังจะสร้างบรรษัทน้ำมันแห่งชาติขึ้นมาเป็นยักษ์ตัวที่สอง เพื่อให้ยักษ์กับยักษ์มาสู้กันเอง ไม่รู้ว่าประเทศจะได้ประโยชน์อะไรจากเรื่องนี้ ยิ่งกลายเป็นต้นทุน ยิ่งสร้างภาระให้กับประเทศหรือไม่
เพราะอย่าลืมว่าการตั้งบรรษัทขึ้นมาใหม่ต้องมีภาระการบริหารจัดการ ต้องจ้างคน จ้างทีมงาน สิ่งที่ต้องเสียไปคุ้มค่ากับสิ่งที่ประเทศจะได้กลับคืนมาหรือไม่ ตรงจุดนี้ไม่มั่นใจ
ปัจจุบันทั้ง ปตท. บริษัทแม่ และ ปตท.สผ. บริษัทลูกล้วนจดทะเบียนอยู่ในตลาดหลักทรัพย์ มีหลักการบริหารงานที่มีธรรมาภิบาล มีระบบการตรวจสอบที่โปร่งใสในระดับหนึ่ง ฉะนั้นจะตั้งบรรษัทดังกล่าวขึ้นมาครอบ ปตท. อีกชั้นหนึ่ง โดยรวมเอากรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ ของกระทรวงพลังงาน องค์การอุตสาหกรรมพลังงานทหารเข้ามาบริหารด้วยหรือไม่ ยังมีคำถามอีกมากที่ไม่สามารถตอบสังคมได้
นอกจากนี้ ต้องเข้าใจว่าธุรกิจพลังงานก็เหมือนธุรกิจอื่นๆ คือ โดยธรรมชาติการดำเนินธุรกิจด้วยการเมืองนำเอกชนจะมีแรงจูงใจที่ทำให้เกิดประสิทธิภาพ แต่ถ้าดำเนินงานโดยภาครัฐคือ กำหนดนโยบายเอง ทำเอง ใช้เอง จะเห็นตัวอย่างได้ในกิจการ ของหลายประเทศที่ไม่พัฒนาไปไหน ไม่ทำให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
ที่สำคัญไม่สามารถตรวจสอบได้เป็นเรื่องที่น่ากังวลมากที่สุด
โดยหลักการจึงไม่เห็นว่าการมีรัฐเป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ผ่านกระทรวง การคลังอยู่ในบริษัทที่ทำธุรกิจสำรวจ จัดหา และผลิตปิโตรเลียมที่จดทะเบียนอยู่ในตลาดหลักทรัพย์อยู่แล้วนั้นจะเป็นปัญหา เพราะประเทศไทยมีแหล่งปิโตรเลียมไม่ใหญ่ มากนัก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการผลิตเพื่อใช้เองในประเทศ แต่ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้ ทำให้ภาพรวมของไทยยังต้องพึ่งพาการนำเข้าเชื้อเพลิงเป็นหลัก
วันนี้หากเป็นไปได้ประเทศไทยควรหาจุดอ่อนที่ต้องแก้ไขให้เติมเต็ม โดยปัจจุบัน กรมสรรพากรทำหน้าที่จัดเก็บภาษีเงินได้ปิโตรเลียมเรียกเก็บเป็นรายบริษัทหรือนิติบุคคล ควรเปลี่ยนรูปแบบการจัดเก็บภาษีน้ำมันกับก๊าซธรรมชาติให้แยกออกจากกัน และเปลี่ยนการจัดเก็บภาษีให้เป็นรายแปลง ซึ่งเป็นระบบเดียวกับประเทศอื่นทั่วโลก
เช่น ถ้ามีการลงทุนสำรวจและผลิตปิโตรเลียมแปลงหนึ่ง จะนำรายจ่ายในแปลงนั้นมาหักจากรายได้อีกแปลงหนึ่งเป็น งบรวมของบริษัทไม่ได้
3.อลงกรณ์ พลบุตร
รองประธานสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ(สปท.)
ต้องแยกออกเป็น 2 ส่วน คือ 1.เรื่องบรรษัทน้ำมันแห่งชาติ และ 2.การแปรญัตติเพิ่มเติม โดยบรรจุเรื่องนี้ไว้ในชั้นกมธ.
การจัดตั้งบรรษัทน้ำมันแห่งชาติ เป็นข้อเสนอของกลุ่มเครือข่ายประชาชนปฏิรูปพลังงานไทย(คปพ.) ตั้งแต่มี.ค.2557 จากนั้นกลุ่ม คปพ. ก็เสนอทั้งรัฐบาล สนช. และสภาปฏิรูปแห่งชาติ(สปช.) มาอย่างต่อเนื่อง
แต่ในระหว่างการพิจารณาร่างพ.ร.บ. ปิโตรเลียม ซึ่งเป็นผลมาจากการเปิดสัมปทานรอบที่ 21 เพื่อให้มีการแก้ไขกฎหมาย ทั้งพ.ร.บ.ปิโตรเลียมและพ.ร.บ.ภาษีรายได้ปิโตรเลียม เพื่อให้มีระบบอื่นที่นอกเหนือจากระบบสัมปทานในกรณีของการขุดเจาะแก๊สและน้ำมัน ระหว่างนั้นกมธ.ของสนช.นำเสนอรายงานเกี่ยวกับข้อดีข้อเสียของการจัดตั้งบรรษัทน้ำมันแห่งชาติ
เรื่องนี้จึงไม่ใช่เรื่องใหม่ ไม่ใช่เรื่อง หมกเม็ด สอดไส้ แต่เป็นแนวคิดที่ให้มีการจัดระบบการบริหารแหล่งก๊าซธรรมชาติในประเทศต้องมีองค์กรระดับชาติเข้ามาดูแล ซึ่งหลายประเทศก็มีการดำเนินการ เช่น เม็กซิโก มาเลเซีย และธนาคารโลกเคยศึกษาข้อดีข้อเสียว่าขึ้นอยู่กับสภาพแหล่งก๊าซและน้ำมันของประเทศนั้นๆ ซึ่งขึ้นอยู่กับความเหมาะสมไม่ใช่แบบตายตัว
ส่วนเรื่องการแปรญัตติเพิ่มเติมเข้าไปในชั้นกมธ.วิสามัญ หากไม่ขัดหลักการของกฎหมายในชั้นรับหลักการวาระที่ 1 และคณะรัฐมนตรี(ครม.)ไม่ขัดข้องก็สามารถทำได้ โดยต้องมาสู่ขั้นสุดท้ายคือสนช.พิจารณาวาระ 2 และลงมติเห็นชอบหรือไม่เห็นชอบในวาระ 3
เรื่องนี้เมื่อปลายปี 2559 กมธ.เคยแถลงต่อสื่อว่ามีภาคีเครือข่ายภาคประชาชนได้เสนอให้บรรจุการจัดตั้งบรรษัทน้ำมันแห่งชาติ เข้าไปในร่างพ.ร.บ. เพื่อทำหน้าที่ดูแลระบบก๊าซและน้ำมันของประเทศ จึงถือว่าเป็นเรื่องที่เปิดเผยต่อสาธารณชนมาแล้ว
ถ้าร่างกฎหมายฉบับนี้ผ่านความเห็นชอบของสนช. โดยการเพิ่มระบบการแบ่งปันผลผลิตหรือระบบการจ้างผลิตก็จำเป็นต้องมีองค์กรมา ทำหน้าที่กำกับดูแล ปัจจุบันกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติทำหน้าที่กำกับอยู่คงไม่เพียงพอ
จึงจำเป็นต้องปฏิรูปโครงสร้างใหม่ อาจจะออกมาในรูปบรรษัท หรือในรูปคณะกรรมการระดับชาติ ซึ่งต้องมีความเป็นอิสระ และทำหน้าที่เป็นผู้กำกับดูแลไม่ใช่เป็นผู้ลงมาดำเนินการ ถ้าเป็นเช่นนี้ก็น่าจะเดินได้และเป็นประโยชน์กับพลังงาน
ช่วงที่ตนเป็นกมธ.พลังงาน ของสปช. ไม่มีการพูดถึงการให้กรมพลังงานทหารมา บริหารบรรษัทน้ำมันแห่งชาติ แต่มีการเสนอโดยภาคีภาคประชาชน และสปช.เอ็นจีโอ ให้มีบรรษัทน้ำมันแห่งชาติ แต่ยังไม่ตกผลึกในชั้่นสปช. เพราะมีความเห็นต่างกันอยู่
ผลของการที่สปช.มีความเห็นให้เลื่อนการเปิดสัมปทานรอบที่ 21 จึงนำมาสู่การเร่งรัดให้มีการพิจารณาปรับปรุงพ.ร.บ.ปิโตรเลียม เพื่อเพิ่มทางเลือกให้ประเทศ
ปัจจุบันไทยมีศักยภาพในการรับมือวิกฤตด้านพลังงานอยู่แล้วไม่ว่าจะมีหรือไม่มีองค์กรใหม่ เพียงแต่วันนี้ถึงเวลาต้องปฏิรูปโครงสร้างก๊าซและน้ำมัน รวมทั้งพลังงานโดยรวม เพื่อสร้างการค้าที่เสรีและเป็นธรรมทั้งกับประเทศไทยและผู้ลงทุน รวมทั้งผู้บริโภคในประเทศ
เรื่องนี้จึงควรศึกษาข้อดีข้อเสีย และหาข้อสรุปต่อไป แต่ไม่ควรนำไปเป็นประเด็นกล่าวหาโจมตีหรือเป็นประเด็นทางการเมือง
ดังนั้นควรวิจารณ์เรื่องนี้ด้วยเหตุด้วยผลและข้อเท็จจริง
