คอลัมน์ รายงานพิเศษ : ทุนพรรค-ไพรมารีโหวตในมุมนักการเมือง

คอลัมน์ รายงานพิเศษ

ข้อเสนอของกรรมาธิการ สนช. ต่อการปรับแก้พ.ร.บ. พรรคการเมืองที่กรธ.ร่างไว้ มีหลากหลายประเด็นที่อยู่ในความสนใจของนักการเมือง

โดยเฉพาะใน 4 ประเด็นสำคัญ คือ การเพิ่มทุนประเดิม จัดตั้งพรรค จาก 1 ล้าน เป็น 1.5 ล้าน

การใช้ระบบไพรมารีโหวตคัดเลือกผู้สมัครส.ส. โดยให้สาขาพรรคและตัวแทนพรรคในจังหวัดต่างๆ ร่วมพิจารณาจากรายชื่อผู้ที่เสนอตัวลงสมัครในนามพรรค

รวมถึงร่วมโหวตผู้สมัครส.ส.บัญชีรายชื่อของพรรค เพื่อนำไปสู่การจัดอันดับตามคะแนนโหวต

อีกทั้งปรับแก้ให้เลขาธิการพรรคต้องเป็นกรรมการบริหารพรรคเช่นเดิม จากที่กรธ.ให้ยกเว้น

1.นิกร จำนง

ผู้อำนวยการพรรคชาติไทยพัฒนา

ทุนประเดิมพรรค 1 ล้านบาทก็ถือว่ามากเกินไปอยู่แล้ว ดังนั้นไม่มีเหตุผลที่ต้องเพิ่มเป็น 1.5 ล้านบาท เดิมการตั้งพรรคก็มีข้อจำกัดอยู่แล้ว จะให้ยากมากขึ้นขนาดไหน ซึ่งไม่เห็นด้วยอย่างมาก จำนวนเงินพรรคชาติไทยพัฒนาไม่มีปัญหาแต่พรรคขนาดเล็กที่มีนโยบายเฉพาะทางจะทำอย่างไร

ส่วนเรื่องไพรมารีโหวต อาจจะดูดีแต่ที่ต้องระมัดระวังคือเราไปเอาหลักการของประเทศพัฒนาแล้วมาใช้กับการเมืองที่กำลังพัฒนาอยู่ บางทีอาจเป็นการสร้างปัญหาใหม่ที่ใหญ่กว่าเดิมก็ได้

เช่น ความไม่ลงตัวเรื่องสมาชิก เพราะระบบนี้ต้องสัมพันธ์กับสมาชิก แต่ถ้าพรรคที่มีสมาชิกไม่มากแล้วจะใช้ระบบไพรมารีโหวตกันได้อย่างไร แต่ถึงจะมีสมาชิกมากก็ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นการพัฒนาทางการเมือง

แต่เป็นการพัฒนาในเชิงสมาชิก ซึ่งระยะหลังในประเทศที่พัฒนาแล้วมากๆ เช่น อเมริกา จะลดความสำคัญของการเป็นสมาชิกพรรคลง คือสมาชิกพรรคไม่ใช่ประเด็นสำคัญ แต่ประเด็นสำคัญอยู่ที่นโยบายพรรคมากกว่า

ไพรมารีโหวตเป็นเรื่องของสมาชิกโดยแท้ ถ้าสมาชิกน้อยจะกลายเป็นแค่ทำไปเพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายแต่ไม่ได้เนื้อหาจริงๆ เป็นแค่รูปแบบที่มีแค่ในประเทศที่การเมืองพัฒนาแล้ว การมีส่วนร่วมทางการเมืองสูง

เราจะเดินตามหลังไปเรื่อยก็ต้องดูว่าการเมืองที่อยู่ระหว่างพัฒนาอย่างนี้จะสร้างปัญหาขึ้นอีกมิติหนึ่งก็ได้ ต้องพยายามจินตนาการถึงผลข้างเคียงด้วยว่าภาพอย่างนี้มันดี แต่ดีสำหรับที่ไหน อย่างไร

บ้านเราไม่เคยใช้ระบบนี้ย่อมสร้างความยุ่งยากแน่ๆ แต่จะมากแค่ไหนเท่านั้น ดังนั้นถ้าเป็นการทดลองก็นำหลักการมาได้แต่ผ่อนคลายไว้หน่อย ทำเป็นกรอบหลวมเอาไว้ แล้วใช้ประกาศกกต. หรือออกเป็นระเบียบ ไม่เช่นนั้นต้องมาแก้กฎหมายอีก จะเกิดเดดล็อกได้

ส่วนส.ส.บัญชีรายชื่อ 150 คน ถือว่ามาก การให้พื้นที่ให้ความเห็นเป็นเรื่องดี แต่ไม่จำเป็นต้องเอาชื่อจากพื้นที่ทั้งหมด ดูผิดฝาผิดตัวอยู่เหมือนกัน เพราะปาร์ตี้ลิสต์ส่วนใหญ่เป็นนักวิชาการ ผู้ชำนาญการ ซึ่งเป็นคนละมิติกับพื้นที่ ที่ห่วงคือควรเร่งพัฒนาให้การเมืองมีผู้หญิงเข้ามาสู่การเมืองให้มากขึ้น จะช่วยได้มากทีเดียว

ส่วนประเด็นเลขาธิการพรรค ยืนยันว่าควรเป็นกรรมการบริหารพรรค เพื่อช่วยแบ่งเบาภาระในเชิงบริหารจากหัวหน้าพรรคที่เป็นผู้คุมเชิงนโยบาย ดังนั้นในเชิงบริหารพรรคการเมือง มีหัวหน้าพรรคดูนโยบาย เลขาธิการพรรคคุมเชิงบริหารจัดการ รองลงมาคือผู้อำนวยการพรรค เป็นฝ่ายจัดการโดยละเอียดของพรรค

ถ้าเอาเลขาธิการพรรคออกไปก็กลายเป็นหัวหน้าพรรคต้องมาคุมองค์กร การบริหารจัดการด้วยอย่างนั้นหรือ จะเป็นภาระกับหัวหน้าพรรคมากและไม่คล่องตัว

ฝากด้วยว่าที่ผ่านมาไม่ค่อยมีการหารือพรรคการเมือง มีแต่จินตนาการว่าให้ดีอย่างนั้นอย่างนี้ อยากให้มองในแง่ประสบการณ์ของพรรคการเมืองด้วย อย่ามองแง่ลบไปเสียหมด ฟังแต่เสียงของ ผู้คุมกฎอย่างกกต. ขอให้ฟังผู้ปฏิบัติตามบ้าง

ดังนั้นร่างกฎหมายอย่าเคร่งครัด ให้หลวมๆ เข้าไว้ แล้วไปลง รายละเอียดในประกาศ กกต. เพื่อให้ปรับปรุงได้ เผื่อไว้ผ่อนคลาย ยืดหยุ่นไปตามสถานการณ์

2.วิรัตน์ กัลยาศิริ

หัวหน้าทีมกฎหมายพรรคประชาธิปัตย์

เรื่องทุนประเดิมพรรคที่กมธ.ปรับแก้เราไม่ขัดข้อง แต่การเพิ่มจาก 1 ล้านบาท เป็น 1.5 ล้านบาท ก็ต้องเปิดช่องให้ผ่อนชำระได้ เพื่อเปิดโอกาสให้คนจนมีโอกาสตั้งพรรคได้ด้วย ที่ผ่านมาเคยเสนอให้ลดทุนประเดิมจาก 1 ล้าน เหลือแค่ 5 แสนบาทด้วยซ้ำไป

ส่วนการเปลี่ยนเกณฑ์การส่งผู้สมัครรับเลือกส.ส. ทั้งระบบส.ส.เขต และบัญชีรายชื่อ โดยใช้ระบบไพรมารีโหวต ถือเป็นความก้าวหน้าทางการเมืองและเปิดโอกาสให้สมาชิกและสาขาพรรคมีส่วนร่วมอย่างสำคัญ ในการขับเคลื่อนพรรคและคัดเลือกผู้สมัครส.ส.

รวมถึงการที่ให้สาขาให้ความเห็นเกี่ยวกับลำดับที่ของผู้สมัครแบบบัญชีรายชื่อก็ถือเป็นความก้าวหน้า เพราะผู้ที่จะมาเป็นส.ส.บัญชีรายชื่อ ควรมีชื่อเสียงและเป็นที่ยอมรับของสาขา และพี่น้องประชาชน ดังนั้น บุคคลที่มีชื่อเสียงและมีความรอบรู้ควรจะมีสิทธิ์อยู่ในลำดับดีไม่ใช่นายทุนพรรค

ส่วนการให้สมาชิกชำระค่าสมาชิกเป็นรายปีจะก่อให้เกิดปัญหามากกว่าได้ เพราะการเมืองการปกครองของไทย ยังพัฒนาไปไม่ถึง ดังนั้นสมาชิกควรชำระเพียงครั้งเดียวไม่เกิน 100 บาทหรืออาจจะเป็น 50 บาท ก็จะทำ ให้ลดปัญหาเกี่ยวกับการบริหารพรรค การเมืองได้

จริงๆ แล้วการให้สมาชิกพรรคมีส่วนร่วมกับพรรคการเมืองหลายวิธี เช่นกำหนดให้มีส่วนในการคัดเลือกผู้สมัครแบบเขต บัญชีรายชื่อ ให้สิทธิ์เข้าร่วมประชุมใหญ่พรรค ให้สิทธิ์ตั้งกระทู้ถามกรรมการบริหารพรรค หรือส.ส.เขต

และไม่น่าจะฮั้วกันเรื่องการส่งผู้สมัครได้ หากไม่เอาคนที่สาขาเสนอเป็นลำดับที่หนึ่งก็ต้องชี้แจงให้ได้ว่ามีเหตุผลใด หากไม่เอาทั้งสองอันดับต้องส่งให้สาขาคัดเลือกใหม่ เป็นต้น

ส่วนประเด็นเลขาธิการพรรคไม่ควรเป็นคณะกรรมการบริหารนั้นไม่สอดคล้องกับภารกิจที่เป็นจริง จึงสนับสนุนแนวคิดกมธ. ที่ปรับแก้ให้เลขาธิการพรรคเป็นกรรมการบริหารเหมือนเดิม

3.ชูศักดิ์ ศิรินิล

ประธานคณะทำงานฝ่ายกฎหมายพรรคเพื่อไทย

ตามที่ กมธ.มีมติแก้ไขสาระสำคัญในร่างพ.ร.บ.พรรคการเมือง เรื่องทุนประเดิมจัดตั้งพรรค การคัดเลือกผู้สมัครส.ส.แบบแบ่งเขตเลือกตั้ง และแบบบัญชีรายชื่อ รวมถึงกรณีกำหนดให้เลขาธิการพรรค เป็นกรรมการบริหารพรรคเช่นเดิมนั้น

มีข้อสังเกตที่ควรต้องพิจารณาบางประเด็น ดังนี้ 1.ทุนประเดิมแก้ไขเป็นไม่น้อยกว่า 1.5 ล้านบาท ซึ่งจำนวนไม่แตกต่างกันในสาระสำคัญ และไม่ได้บังคับว่าต้องจ่ายในวันที่ขอจดแจ้งจัดตั้งพรรค โดยอาจจ่ายในวันส่งผู้สมัครรับเลือกตั้งก็ได้ และหากไม่จ่ายก็ไม่มีสิทธิรับเงินสนับสนุนจากกองทุนพัฒนาพรรคการเมือง

การกำหนดทุนประเดิมจัดตั้งพรรค แม้ดูเหมือนว่าเป็นการจำกัดสิทธิของผู้ประสงค์จะรวมตัวจัดตั้งพรรคการเมือง แต่เมื่อคำนึงถึงความเป็นพรรคที่ต้องมีเงินทุนในการบริหารจัดการองค์กรและบุคลากรของพรรค ก็ถือเป็นความจำเป็นนอกเหนือจากเงินบริจาคและเงินสนับสนุนจากกองทุน

การส่งผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็น ส.ส. ซึ่งเปลี่ยนมาใช้ระบบไพรมารีโหวตน่าจะเป็นปัญหาในทางปฏิบัติและในเชิงหลักการพอสมควร

ความจริงระบบไพรมารีมีหลายระดับ แบบเข้มข้นให้สิทธิสมาชิกอย่างเต็มที่ใช้ในประเทศที่พรรคการเมือง และสมาชิกพรรคมีความเข้มแข็ง

สำหรับเมืองไทยนำมาใช้แบบอ้อมๆ จึงควรค่อยเป็นค่อยไป เพราะอาจเกิดความลักลั่นระหว่างพรรคการเมืองได้

เดิมตามร่างที่ กรธ.เสนอมากำหนดว่าการส่งผู้สมัครทั้งแบบ เขตและแบบบัญชีรายชื่อ ให้เป็นหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการสรรหาผู้สมัครของพรรค ซึ่งรวมสาขาหรือตัวแทนประจำ จังหวัดเข้าเป็นผู้พิจารณา โดยคณะกรรมการบริหารพรรคให้ความเห็นชอบ

หลักเกณฑ์ดังกล่าวเหมาะสมอยู่แล้ว เพราะคณะกรรมการสรรหา ผู้สมัครมาจากการคัดเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ของพรรค องค์ประกอบของที่ประชุมใหญ่ก็ประกอบด้วยกรรมการบริหาร ผู้แทนสาขา ตัวแทนพรรคประจำจังหวัด และสมาชิกพรรค

การที่เปลี่ยนวิธีการคัดเลือกโดยให้สาขาพรรคหรือตัวแทนพรรคประจำจังหวัดคัดเลือก หากคณะกรรมการบริหารพรรคไม่เลือกผู้ได้คะแนนลำดับที่ 1 ต้องให้เหตุผล และหากไม่เลือกทั้งสองคนที่สาขาพรรคส่งชื่อมา ให้ส่งเรื่องกลับไปที่สาขาพรรคเลือกใหม่

วิธีการแบบนี้จะมีปัญหาหลายประการ เพราะ 1.สาขาพรรคไม่ได้มีในทุกจังหวัด ตัวแทนพรรคประจำจังหวัดก็กำหนดเฉพาะในจังหวัดที่มีสมาชิกพรรคเกิน 100 คน คณะกรรมการประจำสาขาพรรคก็มีเพียงไม่กี่คน แต่ให้คัดเลือกผู้สมัครทุกเขต เขตละ 2 คน ซึ่งเกินความสามารถของสาขา

2.อาจทำให้เกิดปัญหาการล็อบบี้ และกลายเป็นความขัดแย้งแตกแยกภายในพรรคได้ 3.การให้อำนาจสาขาพรรคดูจะลดทอนอำนาจของคณะกรรมการบริหารพรรค ทั้งที่เป็นผู้รับผิดชอบในการดำเนินกิจกรรมทางการเมือง

จึงเห็นว่าการนำระบบการคัดเลือกผู้สมัครในลักษณะเช่นนี้ ยังไม่เหมาะสมกับระบบการเมืองของไทยในสภาพการณ์ปัจจุบัน

การคัดเลือกผู้สมัคร ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อที่กำหนดให้พรรคส่งบัญชีรายชื่อผู้สมัครให้สาขาพรรค 1 คน เลือกได้ 15 คนนั้น อาจเกิดการล็อบบี้ตัวแทนสาขาพรรคได้ง่าย

ขั้นตอนการคัดเลือกที่กำหนดก็อาจทำให้มีการคัดเลือกผู้สมัครไม่ทันตามกรอบเวลาการรับสมัครก็เป็นได้

การกำหนดให้หัวหน้าพรรคเป็นปาร์ตี้ลิสต์ ลำดับที่ 1 ก็มุ่งมาที่แนวปฏิบัติของบางพรรค ซึ่งควรเป็นดุลพินิจและความเป็นอิสระของพรรคดูจะเหมาะสมกว่า

ส่วนที่ให้ตำแหน่งเลขาธิการพรรคเป็นกรรมการบริหารพรรคนั้นก็เห็นด้วย กฎหมายพรรคการเมืองเดิมก็กำหนดไว้เช่นนี้

ด้วยบทบาทหน้าที่ของเลขาธิการพรรค ที่จะต้องรับผิดชอบงานของพรรคในหลายด้าน มีความจำเป็นในตัวที่จะต้องกำหนดให้ตำแหน่งดังกล่าวเป็นกรรมการบริหารพรรค

4.ทรงศักดิ์ ทองศรี

รองหัวหน้าพรรคภูมิใจไทย

ทุนประเดิมจัดตั้งพรรคการเมืองนั้นอยู่ที่เจตนารมณ์ว่าการตั้งทุนประเดิมที่ 1 ล้านบาท คงต้องการให้ทุกคนในพรรคมีสิทธิมีส่วน ไม่อยากให้เป็นกลุ่มทุนเท่านั้นที่ตั้งพรรคได้

การกำหนดตัวเลขดังกล่าวเพื่อให้มองว่าใครก็ตั้งพรรคการเมืองได้ ขอให้มีสมาชิกและมีส่วนร่วมของประชาชนในการตั้งพรรคการเมือง โดยไม่ได้เอาเรื่องตัวเงินเป็นที่ตั้ง

แต่วันนี้พอเปลี่ยนเป็น 1.5 ล้านบาท ตัวเลขไม่ได้แตกต่างระหว่าง 1 ล้าน กับ 1.5 ล้าน ในทางการเมืองไม่ได้มีอะไรแตกต่าง จึงยังไม่เข้าใจว่าเพิ่มเป็น 1.5 ล้าน เพื่ออะไร

ถามว่าเพื่อให้พรรคการเมืองมีความเข้มแข็งขึ้นตามทุนจด ทะเบียนก็คงไม่ใช่ เพราะตัวเลขไม่ได้ต่างกันมาก จึงไม่ติดใจประเด็น นี้เลย

ส่วนการให้สมาชิกพรรคมีส่วนร่วมคัดเลือกผู้สมัครส.ส.แบบแบ่งเขต และส่งชื่อไปให้สาขาพรรคพิจารณานั้น น่าจะเป็นความสอดคล้องกับโครงสร้างของร่างพ.ร.บ.พรรคการเมือง ในเมื่อร่างกฎหมายกำหนดให้พรรคมีสาขาตามภาคต่างๆ ก็มองว่าเป็นแนวทางที่ถูกต้อง

เมื่อกำหนดให้มีสาขาพรรคก็ต้องให้สาขาพรรคมีบทบาท มีส่วนร่วมในการแสวงหาคนที่จะเป็นตัวแทนพรรคลงสมัครรับเลือกตั้ง ซึ่งเป็นเรื่องปกติ

เพราะหากมีสาขาพรรคแล้วไม่ให้เขา มีบทบาทเลยก็จะขาดการมีส่วนร่วม เช่นเดียวกับผู้สมัครส.ส.บัญชีรายชื่อ ที่กำหนดให้คณะกรรมการสรรหาแต่ละพรรค จัดทำบัญชีรายชื่อผู้สมัคร 150 คน และส่งไปให้สาขาพรรคหรือตัวแทนจังหวัดคัดเลือก จึงส่งกลับมาให้กรรมการบริหารพรรคจัดลำดับ แต่โดยกระบวนการก็ให้สมาชิกพรรคได้มีส่วนร่วม เพราะสุดท้ายอำนาจในการตัดสินใจก็ต้องขึ้นอยู่กับหัวหน้าพรรค และกรรมการบริหารพรรค ไม่ใช่ว่าสมาชิกกับสาขาเสนอมาแล้วจะต้องเอาตามทุกอย่าง เพราะระบบการตัดสินใจก็ต้องดูให้มีการกลั่นกรอง เหมือนเป็นการถ่วงดุลกัน

ในทางปฏิบัติไม่ต้องเป็นห่วง เพราะเป็นเหมือนวิธีการมากกว่า ซึ่งในที่สุดความเป็นนักการเมืองย่อมหล่อหลอมกันหมดอยู่แล้ว การสรรหาผู้สมัครเป็นแนวทางร่วมกันอยู่แล้ว เพียงแต่วิธีการให้เหมือนผ่านการกลั่นกรองมาเท่านั้น

ส่วนตำแหน่งเลขาธิการพรรคต้องเป็นกรรมการบริหาร เพราะต้องรับผิดร่วมกันในการบริหารงานของพรรค