สสส. แจงรายงานประจำปี 67-68 โชว์ 23 ผลงานเด่น ต่อสภาสูง สว. ชื่นชมจุดยืน “สร้างนำซ่อม” ไม่เห็นด้วยแก้กฎหมายที่มารายได้ของกองทุน หวั่นกระทบงานสร้างเสริมสุขภาพป้องกันโรคไม่ต่อเนื่อง “หมอวีระพันธ์” ย้ำ “หลังคารั่วต้องซ่อม ไม่ใช่รื้อบ้าน” ยันลด NCDs ต้องช่วยกันทุกหน่วยงาน
วันที่ 10 พ.ย. 2569 ที่ห้องประชุมวุฒิสภา อาคารรัฐสภา ในการประชุมวุฒิสภา ครั้งที่ 21 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่ 2) วาระรายงานประจำปี 2567-2568 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยมี นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. เป็นผู้ชี้แจง กล่าวถึงข้อมูลการเปลี่ยนแปลงผลลัพธ์ทางสุขภาพ โดยแนวโน้มการสูบบุหรี่ของคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปในปี 2569 ลดลงเหลือ 16.7% จาก 21.9% ในปี 2549 ขณะที่การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ปี 2569 อยู่ที่ 31.1% ลดลงเล็กน้อยจากปี 2549 ที่มีการดื่ม 31.5% แต่แนวโน้มการดื่มหนักลดลงจาก 17.6% ในปี 2552 เหลือ 12.9% ในปี 2568 โดยในปี 2567–2568 สสส. มุ่งลดปัจจัยเสี่ยงสำคัญและสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ รวม 23 ผลงานเด่น
“การควบคุมป้องกันบุหรี่ไฟฟ้าในเด็กและเยาวชน เกิดเครือข่ายเยาวชนนักสื่อสารเฝ้าระวังและรู้เท่าทันบุหรี่ไฟฟ้า กว่า 31,900 คน อบรมแกนนำจากโรงเรียนมัธยมกว่า 200 แห่ง ในปี 2567 และปี 2568 ต่อยอดสร้างเครือข่ายสถานศึกษากว่า 1,600 แห่ง ปิดกั้นเว็บไซต์และบัญชีออนไลน์ผิดกฎหมายกว่า 1,300 URLs
ด้านการลดผลกระทบจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ นำร่องโครงการ “พักตับ ยืดชีวิต” ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 80 แห่ง ครอบคลุม 12 เขตสุขภาพ มีผู้ดื่มแบบเสี่ยงเข้าร่วม 3,875 คน สัดส่วนผู้มีค่าเอนไซม์ตับผิดปกติลดลงจาก 31.88% เหลือ 17.38% สร้างสมดุลทางสุขภาพลดโรคไม่ติดต่อ (NCDs) นำร่องแนวทางดูแลผู้ป่วยเบาหวานด้วยนวัตกรรม “เบาหวานหายได้” ส่งเสริมให้ผู้ป่วยมีส่วนร่วมดูแลสุขภาพตนเองตามหลัก 3อ. อาหาร ออกกำลังกาย อารมณ์” ผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าว
นพ.วีระพันธ์ สุวรรณนามัย สมาชิกวุฒิสภา (สว.) กล่าวว่า คนไทยเสียชีวิตจาก NCDs หัวใจ มะเร็ง เบาหวาน ความดันสูง ปีละ 400,000 คน เป็นภาระงบประมาณ 80,000 ล้านบาทต่อปี ถามว่า สสส. ทำงานมากกว่า 20 ปี ทำไมโรค NCDs ไม่ลด ต้องเข้าใจว่าโรคไม่ติดต่อใช้เวลาก่อตัวหลายสิบปี การเลิกดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่วันนี้ จะเห็นผลในอีกหลายปีข้างหน้า
ขณะที่ประเทศใช้งบประมาณหลายแสนล้านบาท สสส. ใช้งบประมาณ 4,000 ล้านบาทต่อปี ไม่ถึง 1% จึงไม่ใช่หน้าที่ของ สสส. หน่วยงานเดียว เป็นเรื่องที่ทุกคนต้องช่วยกัน นอกจากนี้ ยังมีบุหรี่ไฟฟ้าที่กำลังเป็นภัยใหม่ของเด็กและเยาวชน มีการใช้บุหรี่ไฟฟ้าเพิ่มขึ้น 15 เท่า ภายใน 7 ปี หรือวัยรุ่นอายุ 13-15 ปี 1 ใน 5 คน สูบบุหรี่ไฟฟ้า ตัวเลขเหล่านี้บอกเราว่า งานป้องกันโรคที่ สสส. ทำเป็นงานที่ต้องทำต่อเนื่องและหยุดไม่ได้ ที่สำคัญรายรับของ สสส. อยู่นอกงบประมาณแต่ไม่ใช่เงินนอกการตรวจสอบ
“งานป้องกันโรคเป็นงานระยะยาว หากมีการเปลี่ยนแปลงที่มางบประมาณ รัฐต้องนำงบประมาณกลางมาเบิกจ่าย ดังนั้นขึ้นอยู่กับรัฐบาลแต่ละชุด ทุกครั้งที่เปลี่ยนรัฐบาลอาจจะเกิดการนับหนึ่งใหม่ จึงเสนอ 3 ทางออก 1.การกำหนดเพดานรายได้ต่อปี ที่เกินให้ส่งคืนคลัง และนำเสนอผลสำเร็จทุก 5 ปี เป็นรายกองทุน
2.หากรัฐบาลยืนยันจะเปลี่ยนที่มารายได้ ต้องระบุไว้ใช้ชัดเจนในกฎหมายฉบับเดียวกันว่าจะขึ้นภาษีเท่าใดและสนับสนุนงบประมาณแต่ละกองทุนเท่าใด 3.ขอให้ สสส. นำโครงการที่ได้ผลขยายเข้าสู่ระบบสาธารณสุขหลัก และเปิดข้อมูลให้สังคมตรวจสอบได้ทุกมิติ เพราะผลงานที่ชัดเจนคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดของกลไกนี้ โดยมองว่า ถ้าบ้านหลังคารั่ว ควรซ่อมหลังคา ไม่ใช่รื้อบ้าน” นพ.วีระพันธ์ กล่าว
นพ.เปรมศักดิ์ เพียยุระ สว. กล่าวว่า ขอบคุณ สสส. ที่สร้างความเปลี่ยนแปลงด้านสุขภาพให้คนไทย ยืนหยัดทำงานตามเจตนารมณ์ แม้เผชิญอุปสรรค จากการเป็นแพทย์ชนบท เห็นว่าควรรักษากลไกจัดเก็บภาษีสรรพสามิตสุราและยาสูบ 2% เพื่อให้ผู้ประกอบการมีส่วนรับผิดชอบ และให้งานสร้างเสริมสุขภาพเดินหน้าต่อเนื่อง เพราะการเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพไม่อาจเกิดขึ้นได้ในวันเดียว
จากผลสำรวจความคิดเห็นต่อร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) 4 ฉบับ 89.47% ไม่เห็นด้วยกับการเปลี่ยนแหล่งเงิน สสส. แต่ สสส. ต้องรับฟังข้อทักท้วง เพื่อนำไปปรับปรุงการทำงาน และฝากให้ประสานหน่วยงานที่มีอำนาจบังคับใช้กฎหมายสกัดการขายบุหรี่ไฟฟ้าบริเวณโรงเรียนและทางออนไลน์ ควบคู่กับการป้องกันผู้ใช้รายใหม่
รวมถึงต่อยอด “ชุมชนล้อมรักษ์” จาก อ.วังเหนือ จ.ลำปาง ให้ทีมสหวิชาชีพคัดกรองความเสี่ยง ชุมชนร่วมดูแล พร้อมสนับสนุนอาชีพและรายได้ เพื่อให้ผู้ผ่านการบำบัด ใช้ชีวิตในชุมชนได้ ลดการกลับไปเสพยาซ้ำ
พล.ต.ท.ดร.วันไชย เอกพรพิชญ์ สว. กล่าวว่า ชื่นชม สสส. และภาคีเครือข่าย ที่ร่วมกันทำงานเพื่อสุขภาพประชาชนนานถึง 25 ปี โดยเฉพาะการลดการสูบบุหรี่ ลดการดื่มสุรา ป้องกันโรค ลดอุบัติเหตุ และสร้างชุมชนเข้มแข็ง เป็นการลงทุนที่คุ้มค่าต่อประเทศ อยากเสนอให้ สสส. ยกระดับการทำงาน 6 ประเด็น
1.ขยายเครือข่ายภาคประชาชน ต่อยอดกลไกความร่วมมือรัฐ เอกชน ท้องถิ่น ชุมชน ให้ครอบคลุมทุกพื้นที่ 2.แสดงผลงานย้อนหลัง 5 ปี ว่าเงินที่ได้รับช่วยลดปัจจัยเสี่ยง ลดการเจ็บป่วย และลดต้นทุนทางเศรษฐกิจ 3.เพิ่มความโปร่งใสการจัดสรรทุน เปิดเผยรายรับรายจ่าย พร้อมเปิดโอกาสให้องค์กรขนาดเล็กเข้าถึงทุนอย่างเป็นธรรม
4.ตรวจสอบเงินสำรอง เปิดเผยภาระผูกพัน ประเภทสินทรัพย์ ผลตอบแทนจากการลงทุนอย่างโปร่งใส 5.เร่งแก้ปัญหาสุขภาพ ทั้ง PM2.5 สุขภาพจิต บุหรี่ไฟฟ้า และ NCDs เน้นป้องกันและวัดผลได้จริง 6.ยกระดับความปลอดภัยทางถนนทั่วประเทศ ขยายผลจากพื้นที่ความสำเร็จมาใช้พื้นที่อื่น
ทั้งหมดนี้ สสส. ต้องพิสูจน์ความคุ้มค่า ด้วยผลลัพธ์สุขภาพที่จับต้องได้ ไม่ใช่แค่องค์กรที่ใช้เงินถูกระเบียบ แต่เป็นองค์กรที่ใช้เงินแล้วประชาชนสุขภาพดีขึ้น ปลอดภัย และมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างแท้จริง
นายวีรยุทธ สร้อยทอง สว. กล่าวว่า สสส. ทำงานป้องกันสุขภาพ ด้วยแนวคิด “สร้างนำซ่อม” เกิดผลงานที่เป็นรูปธรรม เพิ่มคุณภาพทรัพยากรมนุษย์ในระยะยาว โดดเด่น 4 เรื่อง 1.ปกป้องกลุ่มเปราะบางด้านจิตใจและภัยดิจิทัล ส่งเสริมสุขภาวะทางจิตของนักเรียนไทย ผ่านระบบดูแลในโรงเรียน ทำให้นักเรียนมีสุขภาพจิตดีขึ้น จาก 83.33% เป็น 94.44%
2.ใช้ชุมชนเป็นฐานในการรักษา เช่น หนองกุงใหญ่โมเดล ที่ สสส. ผนึกกำลังกับท้องถิ่น ประชาสังคม และประชาชน บริหารจัดการโรคเบาหวาน จนผู้ป่วยเบาหวานลดลงจาก 491 คน ในปี 2567 เหลือ 437 คน ในปี 2568 ลดการใช้ยาของผู้ป่วย และลดภาระโรงพยาบาล
3.ป้องกันความรุนแรงในครอบครัว สสส. สนับสนุนโครงการเพิ่มทักษะการเลี้ยงดูเชิงบวกให้พ่อแม่ ผู้ปกครอง ลดปัญหาเด็กไทย 83% ที่เผชิญความรุนแรงในครอบครัว 4.ระบบนิเวศและมูลค่าทางเศรษฐกิจ เมืองเดินได้ เมืองเดินดี ทำให้สังคมเห็นว่าเรื่องสุขภาพ ไม่ใช่แค่การรักษา แต่เป็นการจัดการระบบสิ่งแวดล้อมที่ดีด้วย
นอกจากนี้ สสส. สนับสนุนงบประมาณส่งเสริมสุขภาพและอาชีพคนพิการ สร้างให้เกิดผลตอบแทนสังคมจากระบบจ้างงานคนพิการเชิงสังคมสูงถึง 10.6 เท่า ทำให้คนพิการมีอาชีพ มีคุณค่า และมีที่ยืนในสังคม
