กรมป่าไม้ รุกฟื้นฟูป่าต้นน้ำเสื่อมสภาพ ต่อเนื่อง ตามนโยบาย “รัฐได้ป่า ประชาได้ทำกิน”

ในช่วงเวลา 30 ปีที่ผ่านมา พื้นที่ป่าต้นน้ำลำธารของแม่น้ำป่าสักถูกทำลายลงไปจำนวนมาก โดยเฉพาะป่าสงวนแห่งชาติป่าภูเปื่อย ภูเรือ และภูขี้เถ้า ซึ่งมีพื้นที่ประมาณ 1 ล้านไร่ และถือเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำป่าสักที่สำคัญในเขตท้องที่ อ.ด่านซ้าย อ.วังสะพุง จ.เลย ต่อเนื่องลงมาในเขต อ.หล่าเก่า จ. เพชรบูรณ์ ทำให้ส่งผลกระทบต่อพื้นที่การใช้น้ำของประชาชน พื้นที่กลางน้ำและปลายน้ำในเขตภาคกลาง ทั้งการอุปโภคบริโภค รวมถึงการใช้น้ำเพื่อการเกษตร

โดยสาเหตุสำคัญคือมีกลุ่มทุนที่เป็นบุคคลจากที่อื่น ที่ไม่มีคุณสมบัติที่จะได้รับการผ่อนผันให้อยู่อาศัยในเขตป่าไม้ เข้ามากว้านซื้อที่ดินไปครอบครองจำนวนนับแสนไร่ ซึ่งภายหลังคำสั่งของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ 64,66/2557 กรมป่าไม้ ได้มีการบูรณาการร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง บังคับใช้กฎหมายอย่างเคร่งครัดและต่อเนื่อง ภายใต้โนบาย “พลิกฟื้นผืนป่า สู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” ภายใต้การนำของ พลเอกสุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมกับมีนโยบายจัดตั้งศูนย์ฟื้นฟูป่าต้นน้ำและฐานการควบคุมการฟื้นฟู โดยจะให้เจ้าหน้าที่เข้าปฏิบัติงานบนฐานปฏิบัติการฟื้นฟู ดำเนินการฟื้นฟูป่า ประชุมชี้แจงทำความเข้าใจกับราษฎรในพื้นที่ รวมถึงลาดตระเวนป้องกันการบุกรุกฟื้นที่ป่าเดิมไม่ให้ลด และทำการฟื้นฟูป่าที่ถูกทำลายในรูปแบบต่างๆ

อย่างไรก็ตาม การเพิ่มพื้นที่ป่าอนุรักษ์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติที่เสื่อมสภาพรวมถึงพื้นที่บุกรุกซึ่งอยู่ในความดูแลรับผิดชอบของกรมป่าไม้ ประมาณ 24.8 ล้านไร่ ตามที่ได้มีการดำเนินการ “ทวงคืนผืนป่า” จากนายทุนผู้บุกรุกพื้นที่ป่าไม้เพื่อจัดสร้างรีสอร์ท ปลูกยางพารา ตลอดจนการทำไร่เกษตรเชิงเดี่ยว เช่น ข้าวโพด ในช่วงเวลาที่ผ่านมา สามารถสรุปพื้นที่ที่ทวงคืนมาได้จำนวนทั้งสิ้น 339,144 ไร่ และหลังจากทวงคืนพื้นที่มาได้ เฉพาะในปี 2559 มีการฟื้นฟูป่าไปแล้วกว่า 65,000 ไร่ และในวันที่ 7 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา กรมป่าไม้ ก็ได้พาคณะสื่อมวลชนลงพื้นที่ติดตามผลการดำเนินงานการฟื้นฟูป่า ซึ่งเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ป่าที่ถูกบุกรุกในเขตป่าสงวนแห่งชาติ รวมทั้งติดตามแผนการจัดตั้งศูนย์ฟื้นฟูป่าต้นน้ำป่าสัก จ.เพชรบูรณ์

นายจงคล้าย วรพงศธร ผู้อำนวยการสำนักส่งเสริมการปลูกป่า กรมป่าไม้ เปิดเผยว่า สิ่งที่พลเอกสุรศักดิ์ เน้นย้ำคือการรักษาทรัพยากรป่าไม้ที่เหลือเพียง 102.4 ล้านไร่ ให้คงอยู่ โดยไม่ให้มีการบุกรุกเพิ่มเติมอีกเด็ดขาด และในส่วนที่ยึดคืนพื้นที่ป่ากลับมาได้แล้วก็ให้ดำเนินการฟื้นฟูตามนโยบาย 1:5:5 โดย 1.สร้างความรู้ความเข้าใจให้แก่ประชาชนในพื้นที่เพื่อให้เกิดการมีส่วนร่วมในรูปแบบของ “รัฐได้ป่า ประชาได้ที่ทำกิน” 2.แก้ไขปัญหาแนวเขตพื้นที่ทับซ้อน ทำแนวเขตที่ดินให้ชัดเจนและเป็นที่ยอมรับ 3.บังคับใช้กฎหมายต่อนายทุนผู้บุกรุก 4.ผ่อนผัน จัดที่ดินให้ผู้ยากไร้(คทช.) 5.เพิ่มพื้นที่ป่าไม้และพื้นที่สีเขียวโดยเน้นการให้ความสำคัญไปที่ “สวนป่าเศรษฐกิจ” ทั้งในพื้นที่เอกสารสิทธิ พื้นที่ ส.ป.ก. ตลอดจนพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติที่เสื่อมโทรม โดยจะต้องทำให้เกิดอาชีพปลูกไม้เศรษฐกิจขายทั้งในประเทศและส่งออกไปยังต่างประเทศ ทั้งนี้ ในเขตป่าต้นน้ำป่าสัก จ.เพชรบูรณ์ ซึ่งอยู่ในเขตลุ่มน้ำชั้น 1,2 ภายหลังจากมีคำสั่งของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ 64,66/2557 กรมป่าไม้ ได้บังคับใช้กฎหมายยึดคืนพื้นที่จากกลุ่มนายทุนในเขตป่าต้นน้ำป่าสักแล้วประมาณ 12,000 ไร่ เริ่มปลูกป่าฟื้นฟูไปแล้วประมาณ 1,200 ไร่ และในปีนี้จะปลูกต่อเนื่องอีกไม่ต่ำกว่า 2,000 ไร่

พื้นที่บุกรุกโดยนายทุนนั้นจะใช้วิธีตัด 3 แถว เว้น 2 แถว และเน้นการปลูกชนิดพันธุ์ไม้ดั้งเดิมในพื้นที่ตามลักษณะป่าเดิมแต่ละเภทแทรกเข้าไป โดยในป่าเบญจพรรณ จะเน้นปลูกไม้แดง ไม้ประดู่ ไม้ชิงชัน ไม้สัก ส่วนป่าดิบแล้งที่ระดับความสูงไม่เกิน950 เมตร จะเน้นปลูกไม้ยางนา ไม้ยางแดง ไม้ตะเคียนทอง ไม้ยมหอม สำหรับพื้นที่ที่มีความสูงมากกว่า 1,000 เมตรขึ้นไป ถือเป็นพื้นที่มีศักยภาพจัดตั้งเป็นศูนย์ฟื้นฟูป่าต้นน้ำและในอนาคตอาจจะพัฒนาเพื่อเป็นแหล่งท่องเที่ยว จึงเน้นไปที่การปลูกไม้ป่าที่ดอกหรือใบมีสีสัน ที่สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวให้มาเยี่ยมชมได้ เช่น นางพญาเสือโคร่ง หรือ เสี้ยวดอกขาว เป็นต้น

อรรถพล เจริญชันษา ผู้อำนวยการสำนักป้องกันรักษาป่าและควบคุมไฟป่า กรมป่าไม้ กล่าวเสริมว่า “ขณะนี้การดำเนินการได้เป็นไปตามแผนยุทธศาสตร์ฟื้นฟูป่าต้นน้ำเสื่อมสภาพ หรือที่เราเรียกกันว่าเขาหัวโล้น โดยในอดีตที่ผ่านมาจะเห็นว่า หลายๆ ฝ่าย อยากที่จะให้เขาหัวโล้นหมดไป ซึ่งการดำเนินการที่ผ่านมาอาจจะยังไม่เห็นเป็นรูปธรรมเท่าที่ควร พลเอกสุรศักดิ์ จึงมีนโยบาย คือทำอย่างไรให้ผืนป่าที่เรายึดคืน กลับมาเป็นป่า โดยมองว่าน่าจะมีเจ้าหน้าที่เข้าไปประจำอยู่ในพื้นที่ และก็เป็นที่มาของการจัดตั้งศูนย์ฟื้นฟูป่าต้นน้ำ โดยหลังจากกระบวนการที่ดำเนินคดีตามกฎหมาย มีเจรจากับพี่น้องประชาชนขอคืนพื้นที่มาได้ เราก็จะไปปลักธงตั้งฐาน มีเจ้าหน้าที่ไปอยู่เพื่อปฏิบัติการฟื้นฟูป่า ตรงไหนปลูกได้ก็จะปลูกในรูปแบบผสมผสาน ส่วนตรงที่พี่น้องประชาชนมีความจำเป็นที่ต้องใช้พื้นที่จริงๆ (ต้องเป็นผู้ยากไร้มีรายได้น้อยและไร้ที่ดินทำกิน ตามคำสั่ง คสช.ที่ 66/2557) ก็จะขอความร่วมมือให้มีการใช้ประโยชน์พื้นที่อย่างสมดุลและยั่งยืน ไม่ทำลายระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อม ปลูกไม้ยืนต้นผสมผสานเข้าไป ไม่ขยายพื้นที่ทำกินเพิ่ม ไม่ขายพื้นที่ให้นายทุน หรือใช้ประโยชน์ที่ดินในลักษณะที่ทำให้เกิดการชะล้างพังทลายของหน้าดิน เราจะทำอย่างนี้ไปเรื่อยๆ รุกคืบจากลูกเขาหนึ่งไปอีกลูกเขาหนึ่ง ฐานนี้ตรงนี้ตั้งเสร็จก็สร้างฐานอื่นบนลูกเขาอื่นต่อไป และพื้นที่ป่าก็จะค่อยๆ เพิ่มขึ้น เหมือนที่เราอยากจะให้มีพื้นที่ป่าอนุรักษ์ ร้อยละ 25 และป่าเศรษฐกิจ ร้อยละ 15 ของพื้นที่ประเทศ”

ที่ผ่านมาป่าหายไปปีละ 6 แสนไร่ มีคนบุกรุกพื้นที่ป่าสงวนและก็รุกคืบไปเรื่อยๆ แต่นับตั้งแต่ปี 2557 พื้นที่ป่าเริ่มนิ่ง และขณะนี้ก็ถึงเวลาแล้วที่ป่าจะรุกคืบกลับพื้นที่ถูกบุกรุก ป่าจะค่อยๆ เพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัดด้วยศูนย์พื้นฟูป่าต้นน้ำ ที่จะขยายผลต่อเนื่องไปเรื่อยๆ ขณะที่เรื่องค่าเช่าที่ ที่ประชาชนผู้ยากไร้ที่อาศัยในเขตป่าได้เคยจ่ายให้กับนายทุนทุกๆ ปี ปัญหานี้ก็จะหมดไป และจะเหลือแต่ประชาชนผู้ยากไร้ที่มีอาชีพ “ปลูกไม้เศรษฐกิจ”

อย่างไรก็ดี เงื่อนไขแห่งความสำเร็จในการเพิ่มพื้นที่ป่าเศรษฐกิจตามแผนปฏิบัติการดังกล่าว จำเป็นต้องมีเงินทุนสนับสนุนให้กับผู้ปลูกสวนป่าเศรษฐกิจ เพราะเป็นอาชีพที่ต้องใช้ระยะเวลาในการเก็บเกี่ยวผลผลิตที่ค่อนข้างยาวนาน (อย่างน้อย 5 ปีขึ้นไป) ซึ่งหากไม่มีเงินทุนมาสนับสนุน คงทำได้เพียงแค่แจกกล้าไม้เข้าไปในระบบเพื่อเพิ่มพื้นที่ป่า