แพทย์ มช. เผยคำพูดที่ได้ยินบ่อยจาก ผู้ป่วยวาระสุดท้าย สิ่งที่กลัวที่สุดไม่ใช่ความตาย ไม่ใช่การมีชีวิตอยู่ให้นานที่สุด แต่คือการมีคุณภาพชีวิตที่ดี ในทุกวันที่ยังเหลืออยู่
อ.พญ.ถวัลย์รัตน์ รัตนสิริ อาจารย์ประจำหน่วยการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง ภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ให้ข้อมูล ระบุว่า จากประสบการณ์ของทีมแพทย์ผู้ดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง พบว่า สิ่งที่อยู่ในใจของผู้ป่วยจำนวนมาก ไม่ใช่การมีชีวิตอยู่ให้นานที่สุด หากเป็นการมี “คุณภาพชีวิตที่ดี” ในทุกวันที่ยังเหลืออยู่
ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยไม่ได้กังวลว่าตนเองจะเสียชีวิตเมื่อไร แต่กังวลว่าจะต้องทนทุกข์ทรมานจากอาการเจ็บปวด กลัวการนอนติดเตียง กลัวช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ และเหนือสิ่งอื่นใดคือ “ไม่อยากเป็นภาระของคนที่รัก”
หลายคนยังมีเรื่องที่ค้างคาใจ ไม่ว่าจะเป็นการจัดการทรัพย์สิน พินัยกรรม ภาระทางการเงิน หรือเพียงความหวังเล็กๆ ที่อยากมีโอกาสเห็นลูกเรียนจบ เห็นหลานเกิด หรือได้กลับไปใช้ชีวิตในบ้านของตนเอง
คำพูดที่ทีมรักษาได้ยินบ่อยที่สุด จึงไม่ใช่คำว่า “ช่วยให้ผมหาย” แต่กลับเป็น
“ไม่อยากเจ็บปวด”
“ไม่อยากเป็นผู้ป่วยติดเตียง”
“ไม่อยากเป็นภาระของครอบครัว”
“อยากมีชีวิตอยู่ให้นานที่สุด…แต่ขอให้ยังมีคุณภาพชีวิตที่ดี”
คำพูดที่ออกมา สื่อความหมายได้ว่า ผู้ป่วยวาระสุดท้าย ต้องการเวลาที่เหลืออยู่อย่างมีความหมาย ซึ่งมีหลายครอบครัวกลัวที่จะพูดเรื่องอนาคต เนื่องจากกลัวผู้ป่วยเสียกำลังใจ แต่ความเงียบกลับอาจทำให้ทุกฝ่ายต้องเผชิญความไม่แน่นอนเมื่อถึงวันที่ผู้ป่วยไม่สามารถสื่อสารได้อีก
ฉะนั้นแล้วคำถามง่ายๆ ที่ควรถามตั้งแต่วันที่ผู้ป่วยยังสามารถสื่อสารได้ อาทิ
- หากอาการทรุดลง อยากได้รับการดูแลแบบไหน
- อยากใช้ช่วงเวลาสุดท้ายของชีวิตที่บ้านหรือโรงพยาบาล
- อยากรับรู้ข้อมูลเกี่ยวกับโรคมากน้อยเพียงใด
- มีเรื่องใดที่ยังค้างคาใจ หรืออยากจัดการให้เรียบร้อยหรือไม่
แม้เป็นคำถามที่ยาก แต่การได้พูดคุยกันตั้งแต่ผู้ป่วยยังตัดสินใจได้ด้วยตนเอง จะช่วยให้ทั้งผู้ป่วยและครอบครัวคลายความกังวล ลดความสับสน และทำให้การตัดสินใจในอนาคตเป็นไปตามความตั้งใจของผู้ป่วยจริง ๆ
ทั้งนี้นอกจากคำถามแล้ว การรับฟัง ก็ถือเป็นการรักษาอีกแบบหนึ่ง เมื่อทีมรักษาเข้าใจความต้องการของผู้ป่วย การดูแลก็จะสอดคล้องกับชีวิตที่ผู้ป่วยอยากมี ไม่ว่าจะเป็นการบรรเทาความเจ็บปวด การจัดการเรื่องที่ยังค้างคาใจ การรักษาศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ หรือการวางแผนร่วมกับครอบครัวก่อนที่ผู้ป่วยจะไม่สามารถสื่อสารได้
