เคยไหม? เปิดเพลงฟังเพลิน ๆ แต่มีเรื่องบางเรื่องไหลกลับมาในหัว ปรากฏการณ์นี้มีชื่อเรียก ใครฟังเพลงแล้วคิดถึงแฟนเก่า ต้องรู้เรื่องนี้!

เชื่อว่าหลายคนต้องเคยเป็นเหมือนกัน ช่วงเวลาพักผ่อน คุณเลือกเปิดเพลงให้รันไปเรื่อย ๆ ระหว่างนั้นคุณอาจจะทำธุระอย่างอื่นไปด้วย แต่จู่ ๆ แค่เมโลดี้เพลงหนึ่งดังขึ้นความทรงจำเก่า ๆ ทั้งในแง่บวก แง่ลบ แง่ที่ทำให้เจ็บปวด หรือแม้แต่แง่ที่ทำให้มีความสุข ค่อย ๆ หลั่งไหลเข้ามาหาคุณ

ที่น่าสนใจคือสิ่งนี้มีชื่อเรียกว่า ปรากฏการณ์ Music-Evoked Autobiographical Memories (MEAMs) หรือการที่เสียงเพลง กระตุ้นให้เรานึกถึงเรื่องราวในอดีต หรือความจำส่วนลึกได้ และไม่ใช่แค่เนื้อเพลงที่จำได้ แต่มีทั้งภาพ บรรยากาศ อารมณ์ ความรู้สึก และสถานการณ์ที่เกิดขึ้นตอนนั้น ๆ ด้วย

ทำไมเพลงถึงทำให้เราย้อนนึกถึงความทรงจำเก่า ๆ?

1. สมองสามารถเชื่อมโยงเพลงเข้ากับเหตุการณ์ทุกอย่างได้ เช่น เพลงที่เปิดฟังตอนเดินไปเรียน ไปเที่ยวกับเพื่อน หรือมีช่วงเวลาดี ๆ กับแฟน พอได้ยินเพลงก็เหมือนเป็นกุญแจที่เปิดประตู กลับไปหาความจำเก่า ๆ
2. เพลงเชื่อมโยงกับอารมณ์ได้ อย่างมีพลัง เพราะเพลงไม่ได้มีแค่เนื้อร้อง แต่ทำนองหรือเมโลดี้ของเพลง ก็ทำให้เรารู้สึกตามได้แล้วไม่ว่าจะเป็น เพลงเศร้า เพลงรัก ตื่นเต้น เร้าใจ หรือแม้แต่สนุกสนาน ซึ่งหากเพลงถูกเปิดในช่วงเวลาที่อารมณ์เหล่านี้รุนแรง เมื่อกลับมาฟังอีกครั้งก็อาจจะรู้สึกเหมือนถูกดึงกลับไปอีกครั้ง
3. เพลงทำให้ความทรงจำชัดเจน งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยไอโอวา เมื่อปี 2016 มีการทดลองเปรียบเทียบการใช้เพลงกับภาพใบหน้าบุคคลที่มีชื่อเสียง เพื่อกระตุ้นความทรงจำของผู้เข้าร่วม ความทรงจำที่ถูกกระตุ้นด้วยเพลงมีรายละเอียดด้านการรับรู้มากกว่า

นอกจากนี้ยังมีการทดลองในผู้ป่วย โรคอัลไซเมอร์ โรคสมองเสื่อมส่วนหน้าและส่วนขมับ หรือผู้ป่วยทางสมองหลัง ภาวะซึมเศร้า พบว่าการใช้ดนตรีหรือเสียงเพลง สามารถกระตุ้นความทรงจำได้ดี

ทั้งยังมีปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่เรียกว่า Reminiscence Bump หมายถึง ช่วงวัยที่คนเราจะสามารถจดจำประสบการณ์ในชีวิตได้ดีและแม่นเป็นพิเศษคือช่วงวัยรุ่น จนถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น

อย่างไรก็ตามโดยหลักแล้ว เพลงที่ฟังมักจะทำให้รู้สึกคิดถึง หรือนึกถึงอดีตเป็นส่วนใหญ่ แต่ปัจจัยหลักคือความทรงจำนั้น ๆ ไม่เคยหายไป หากใครเคยฟังเพลงบางเพลงแล้วรู้สึกคิดถึงใครสักคน จึงไม่ใช่เรื่องแปลก และอาจจะพิสูจน์ได้ชัดเจนว่า คุณไม่ได้ลืมและยังเหลือความทรงจำไว้อยู่

ที่มาข้อมูล : pubmed