ศาลอุทธรณ์พิพากษาจำคุก ดร.โจ พิจิตต รัตตกุล อดีตผู้ว่าฯกทม. 5 ปี คดีซื้อที่ดินตาบอดเขตบางซื่อ เมื่อปี 2538 หลังศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง โดยให้จำคุกอดีตผอ.เขตบางซื่อ 10 ปี และอดีตเลขานุการผู้ว่าฯกทม. 7 ปี โดยพิพากษาแก้ให้จำคุกอดีตเลขาฯผู้ว่าฯกทม. เหลือ 5 ปี และอดีตผอ.เขต 7 ปี จำเลยยื่นประกัน ศาลตีราคาประกัน 8 แสน-1 ล้านบาท พร้อมห้ามเดินทางออกนอกประเทศ ด้านดร.พิจิตตหัวเราะได้ ย้ำไม่เครียด
เมื่อเวลา 10.30 น. วันที่ 27 ธ.ค. ที่ห้องพิจารณา 907 ศาลอาญา ถ.รัชดาภิเษก ศาลอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ คดีที่อัยการฝ่ายคดีพิเศษ 2 เป็นโจทก์ ยื่นฟ้องนายพิจิตต รัตตกุล อดีตผู้ว่าฯกทม. นายญาณเดช ทองสิมา อดีตรองผู้ว่าฯกทม. นายมหินทร์ ตันบุญเพิ่ม อดีตที่ปรึกษาผู้ว่าฯกทม. นาย สมคาด สืบตระกูล อดีตเลขานุการผู้ว่าฯกทม. นายประเสริฐ สมะลาภา อดีตปลัดกทม., นายสมควร รวิรัฐ อดีตผอ.สำนักการคลัง กทม. นางอรุณพรรณ แก้วมรินทร์ อดีตผอ.กองระบบการคลัง กทม. และนายชวน พัฒนวรานนท์ อดีตผอ.เขตบางซื่อ
เป็นจำเลยที่ 1-8 ในความผิดฐานเป็นเจ้าพนักงานร่วมกันใช้อำนาจในตำแหน่งโดยทุจริต ร่วมกันเรียก รับ หรือยอมจะรับ ทรัพย์สินสำหรับตนเองหรือผู้อื่นโดยมิชอบฯ ร่วมกันปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ กรณีใช้อำนาจในหน้าที่ ให้กรุงเทพมหานครจัดซื้อที่ดินใช้เป็นที่จอดรถขยะ รถน้ำ และรถอื่นๆ ของกทม. ย่านบางซื่อ ในราคา 270 ล้านบาท ซึ่งแพงเกินจริงเป็นเงินกว่า 36 ล้านบาท และรับค่านายหน้าขายที่ดินเป็นเงิน 18 ล้านบาท
อัยการโจทก์ฟ้องเมื่อเดือนต.ค. 2553 ระบุว่า ระหว่างวันที่ 4 ธ.ค.38-16 ก.ย.40 จำเลยเรียกทรัพย์สินจากการดำเนินการจัดซื้อที่ดินของนายสุพจน์ และนางสุณี มโนมัยพันธุ์ เพื่อจัดหาสถานที่เพื่อใช้เป็นที่จอดรถขยะรถน้ำ ของกทม. หลังประกาศให้ประชาชนเสนอขายที่ดินแก่ กทม. ต่อมานายชวนรายงานว่า นายสุพจน์และนางสุณีเสนอขายที่ดิน 17 แปลง เนื้อที่ 11 ไร่ 1 งาน 76 ตารางวา พร้อมอาคารและสิ่งก่อสร้างที่ตั้งอยู่ในซอยเรียงปรีชา ถนนประชาราษฎร์ 1 แขวงและเขตบางซื่อ กทม. ตารางวาละ 60,000 บาท
บริษัทวินโล จำกัด เสนอขายที่ดินเนื้อที่ 9 ไร่ 1 งาน 42 ตารางวา แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กทม. ราคาตารางวาละ 65,000 บาท ต่อมานายชวน ผอ.เขตบางซื่อ มีหนังสือสอบถามราคาประเมินที่ดินของนายสุพจน์เพียงรายเดียว รวม 15 โฉนด ไปยังสำนักงานที่ดินกทม. ที่ตีราคาประเมินที่ดินดังกล่าวตารางวาละ 42,000 บาท ขณะที่ธนาคารอาคารสงเคราะห์(ธอส.) ตีราคาประเมินตารางวาละ 60,000 บาท
นอกจากนี้ ที่ดินนั้นก็ไม่ปรากฏว่าทางเข้า-ออกมีการจดทะเบียนโอนเป็นทางสาธารณประโยชน์ แต่ทางเข้า-ออกตกเป็นภาระจำยอมโดยการจัดซื้อที่ดินได้เสนอให้จำเลยพิจารณาอนุมัติจัดซื้อที่ดิน พร้อมสิ่งปลูกสร้างดังกล่าวโดยวิธีการพิเศษ ตามข้อบัญญัติกทม.เรื่องการพัสดุ พ.ศ. 2538 โดยมีนายสมควร รวิรัฐ ผอ.สำนักการคลัง กทม. เป็นประธานกรรมการจัดซื้อโดยวิธีพิเศษ ซึ่งขัดข้อบัญญัติกทม.เรื่องการพัสดุพ.ศ. 2538 เนื่องจากไม่ใช่พัสดุที่ต้องซื้อเร่งด่วน แต่คณะกรรมการจัดซื้อโดยวิธีพิเศษเชิญนายสุพจน์และนางสุณี มโนมัยพันธุ์ ต่อรองราคา โดยไม่พิจารณาผู้เสนอขายรายอื่นก่อนมีมติให้จัดซื้อที่ดินดังกล่าว ในราคาตารางวาละ 59,900 บาท รวมเนื้อที่ 11 ไร่ 1 งาน 76 ตารางวา ซึ่งรวมราคาหลังต่อรองลงแล้ว 270 ล้านบาท กระทั่งวันที่ 16 ก.ย.2540 จำเลยมอบอำนาจให้นายชวน ผอ.เขตบางซื่อ ทำสัญญาจัดซื้อที่ดินจากนายสุพจน์
ซึ่งศาลชั้นต้นพิพากษาเมื่อปี 2558 ว่านายสมคาด สืบตระกูล จำเลยที่ 4 กระทำผิดตามมาตรา 149 ให้จำคุก 8 ปี ส่วนนายชวน พัฒนวรานนท์ จำเลยที่ 8 กระทำผิดฐานเรียกรับทรัพย์สินฯ และเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่มิชอบฯ ตามมาตรา 149 และ 157 ซึ่งเป็นการกระทำผิดกฎหมายหลายบท ให้ลงโทษบทหนักสุด จำคุกจำเลยที่ 8 เป็นเวลา 10 ปี ต่อมาอัยการโจทก์ จำเลยที่ 4 และจำเลยที่ 8 ยื่นอุทธรณ์
โดยวันนี้นายพิจิตต จำเลยที่ 1 นายสมคาด จำเลยที่ 4 และนายชวน จำเลยที่ 8 พร้อมทนายความและบุคคลใกล้ชิดเดินทางมาศาล ศาลอุทธรณ์ตรวจสำนวนปรึกษาหารือกันแล้วคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการแรกว่า จำเลยที่ 1, 4 และ 8 มีความผิดฐานเป็นเจ้าพนักงานร่วมกันใช้อำนาจในตำแหน่งโดยทุจริตฯ และฐานร่วมกันเรียก รับ หรือยอมจะรับ ทรัพย์สินสำหรับตนเองหรือผู้อื่นโดยมิชอบฯหรือไม่ เห็นว่าคดีนี้นายสุพจน์ มโนมัยพันธุ์ ซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินจ่ายเงินจำนวน 18 ล้านบาทให้นายชูศักดิ์ ศรีประเสริฐ นายหน้าขายที่ดิน เป็นค่ามัดจำที่ดินและค่านายหน้าในการซื้อขายที่ดิน
นายสุพจน์เจ้าของที่ดินได้เขียนเช็ค 2-3 ครั้ง จำนวน 18 ล้านบาทให้นายชูศักดิ์ ศรีประเสริฐ นายหน้าขายที่ดินซึ่งอ้างว่าเพื่อจ่ายค่านายหน้าและค่าธรรมเนียมที่ดิน แต่ปรากฏว่าภายหลังมีการนำแคชเชียร์เช็คเข้าบัญชีเงินฝากของจำเลยที่ 4 และจำเลยที่ 8 ในช่วงเวลาที่ต่อเนื่องหลังจากการซื้อขายที่ดิน จึงเชื่อว่าเป็นเงินที่เกี่ยวข้องกับการซื้อขายที่ดินของกทม. และมีการโอนเงินเข้าบัญชีของนายพิจิตต จำเลยที่ 1 โดยที่ไม่ได้มีการยื่นแสดงบัญชีทรัพย์สิน และไม่ได้ยื่นแบบภาษีเงินได้ที่มีเงินเข้าภายหลังจากกทม.ซื้อที่ดินของนายสุพจน์เพียงไม่กี่วัน
ชี้ชัดว่าเป็นเงินที่เกี่ยวข้องการขายที่ดินของนายสุพจน์ให้แก่กทม. ฟังได้ว่าจำเลยที่ 8 และพวกเรียกรับเงินจากนายสุพจน์เป็นการตอบแทนที่จำเลยที่ 8 กับพวกช่วยดำเนินการให้กทม.ซื้อที่ดิน และจำเลยที่ 8 ทราบดีว่า ที่ดินดังกล่าวมีสิ่งปลูกสร้าง แม้นายสุพจน์จะยกสิ่งปลูกสร้างให้กับกทม. แต่จำเลยที่ 8 ในฐานะผู้รับมอบอำนาจจากกทม.ไม่จดทะเบียนสิทธิ์นิติกรรมที่ต้องแจ้งต่อเจ้าพนักงานที่ดินให้ตรงตามความเป็นจริงว่ามีสิ่งปลูกสร้าง การที่จำเลยที่ 8 ไม่แจ้งต่อเจ้าพนักงานที่ดินก็เพื่อช่วยเหลือนายสุพจน์ไม่ให้ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะจากการขายที่ดินและค่าธรรมเนียมจดทะเบียน จำเลยที่ 8 จึงมีความผิด ตามมาตรา 149 และ 157
ขณะที่นายสมคาด จำเลยที่ 4 เป็นคณะ กรรมการตซช. มีหน้าที่พิจารณาและตรวจสอบทำเลที่ดินที่กทม.ดำเนินการจัดซื้อ ซึ่งจำเลยที่ 4 มีความเกี่ยวข้องกับจำเลยที่ 8 ในการซื้อขายที่ดิน และจำเลยที่ 8 ไม่มีเหตุโกรธเคืองหรือปรักปรำจำเลยที่ 4 การที่จำเลยที่ 8 ซื้อแคชเชียร์เช็ค จำนวน 3 ล้านบาท สั่งจ่ายให้จำเลยที่ 4 แสดงว่าจำเลยที่ 8 ประสงค์จะแบ่งเงินให้จำเลยที่ 4 ที่จำเลยที่ 4 อ้างว่าไม่ทราบเรื่องที่จำเลยที่ 8 สั่งซื้อแคชเชียร์เช็คให้กับตัวเองนั้นเป็นการกล่าวอ้างลอยๆ และพยานที่เบิกความก็เป็นทีมงานของจำเลยที่ 4 จึงเชื่อว่าเป็นการเบิกความเพื่อช่วยเหลือจำเลยที่ 4 มากกว่า
ส่วนเงินฝาก 1 ล้านบาทในบัญชีธนาคารกสิกรไทย สาขานนทบุรี ของจำเลยที่ 4 ที่อ้างว่าเป็นเงินมรดกที่ได้รับจากมารดาจึงนำมาเข้าบัญชีตนเองนั้น เห็นว่าจำเลยที่ 4 อยู่บ้านเดียวกับมารดาตลอดและทราบดีว่าการเก็บเงินสดไว้กับตนเองจำนวนมากจะไม่ปลอดภัย หากมารดาเก็บเงินได้มากขนาดนี้จำเลยที่ 4 จะต้องนำเข้าฝากไว้กับธนาคารนานแล้ว และที่อ้างว่าเป็นทรัพย์มรดกเป็นข้อต่อสู้ที่ไม่อาจรับฟังได้ ที่สำคัญคือจำเลยที่ 4 ไม่สามารถนำสืบแหล่งที่มาของเงินจำนวน 1 ล้านบาทได้ ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ว่า จำเลย 4 ได้รับเงินจากจำเลยที่ 8 ที่เรียกค่าตอบแทนการดำเนินจัดซื้อที่ดินจากนายสุพจน์
นอกจากนี้ จำเลยที่ 8 ได้ถอนเงินจำนวน 5 ล้านบาทและนำเงินฝากเข้าบัญชีกระแสรายวันธนาคารเอเชีย สาขาสาทร และนำเงินเข้าธนาคารไทยทนุ สาขาชิดลมอีกจำนวน 5 ล้านบาท ของนายพิจิตต และเมื่อพิจารณาความสัมพันธ์ของนายพิจิตต จำเลยที่ 1 นายสุพจน์ และเงินที่ จำเลยที่ 8 ฝากเข้าบัญชีของจำเลยที่ 1 แล้วก็เป็นเงินส่วนหนึ่งที่นายสุพจน์ได้จากการขายที่ดินให้กับกทม.
แม้โจทก์ไม่สามารถที่จะหาหลักฐานเชื่อมโยงเงินจำนวนดังกล่าวได้ชัดเจน แต่ก็เป็นหน้าที่จำเลยที่ 1 จะต้องนำสืบข้อเท็จจริงถึงเงินจำนวนดังกล่าว โดยจำเลยที่ 1 เบิกความว่า เงินจำนวน 10 ล้านบาทเป็นเงินที่มีอยู่เดิมและได้แจ้งต่อป.ป.ช.ตั้งแต่วันที่เข้ารับตำแหน่ง เห็นว่าในสำเนารายการแสดงบัญชีทรัพย์สินจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดทำเอง ซึ่งการแสดงรายการสินทรัพย์เป็นเงินสดไม่มีอะไรเป็นหลักฐานที่พิสูจน์ได้ว่ามีเงินสดจำนวนดังกล่าวอยู่จริง ทั้งนี้ หากจำนวนเงินสดที่แจ้งไว้มีมากถึง 13 ล้านบาท ย่อมจะเป็นหลักฐานที่ยืนยันที่มาของเงินได้ไม่ยาก
แต่จำเลยที่ 1 ไม่มีหลักฐานมาแสดงจำนวนเงินสดที่จำเลยที่ 1 แจ้งไว้ในรายการทรัพย์สิน จึงไม่น่าเชื่อถือ นอกจากนี้ จำเลยที่ 1 ย่อมประกอบธุรกิจและใช้บัญชีธนาคาร ต้องทราบดีว่าหากเก็บเงินสดไว้จะไม่ปลอดภัยและขาดประโยชน์ที่จะได้จากดอกเบี้ย เมื่อตรวจสอบบัญชีของจำเลยที่ 1 ทั้งสองธนาคาร ทราบว่ามีการเบิกเงินเกินบัญชี มียอดหนี้ธนาคารมาตลอดทั้งสองบัญชี ซึ่งสภาพการเงินเป็นหนี้ 10 ล้านบาท ต้องเสียดอกเบี้ยให้กับธนาคาร 2 แห่ง แห่งแรก 7 หมื่น แห่งที่สอง 8 หมื่นบาท จึงยังฟังไม่ได้ว่าเหตุใดที่จำเลยที่ 1 ต้องเก็บเงินสดไว้กับตัวเอง ยอมเสียดอกเบี้ยให้กับธนาคาร
พยานหลักฐานจำเลยที่ 1 ไม่อาจหักล้างพยานโจทก์ได้ ฟังได้ว่าจำเลยที่ 1, 4 และ 8 ร่วมกันเรียก รับ หรือยอมจะรับ ทรัพย์สินสำหรับตนเองหรือผู้อื่นโดยมิชอบฯ จึงมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 149 ส่วนที่จำเลยที่ 4 และจำเลยที่ 8 อ้างว่ากทม.ไม่ได้รับความเสียหายและโทษที่ศาลชั้นต้นพิพากษามา นั้นเกินสมควร
เห็นว่าแม้จำเลย 4 และ 8 จะเรียกรับเงิน แต่ศาลปกครองได้มีคำวินิจฉัยว่าพฤติการณ์ไม่ทำให้กทม.ได้รับความเสียหาย ที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำคุกจำเลยที่ 4 เป็นเวลา 8 ปี และจำคุกจำเลยที่ 8 เป็นเวลา 10 ปีนั้น ศาลอุทธรณ์เห็นว่าหนักเกินไป จึงพิพากษาแก้โทษให้เหมาะกับพฤติการณ์แห่งคดี จึงพิพากษาแก้โทษเป็นจำคุก จำเลยที่ 1 และ 4 ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา คนละ 5 ปี และให้จำคุกจำเลยที่ 8 ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 149 เป็นเวลา 7 ปี นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น
ภายหลังทนายความจำเลยได้ยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวจำเลยที่ 1, 4 และ 8 ระหว่างฎีกาสู้คดี พร้อมนำหลักทรัพย์เป็นโฉนดที่ดินให้ศาลพิจารณา ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างรอผลการพิจารณาของศาลว่าจะอนุญาตให้ประกันตัวชั่วคราวหรือไม่
ต่อมาเวลา 16.30 น. ศาลพิจารณาคำร้องพร้อมหลักทรัพย์ แล้วอนุญาตปล่อยชั่วคราว ตีราคาประกันนายพิจิตต จำเลยที่ 1 และนายสมคาด จำเลยที่ 4 คนละ 8 แสนบาท โดยไม่ได้กำหนดเงื่อนไข ส่วนนายชวน จำเลยที่ 8 ตีราคาประกัน 1 ล้านบาท พร้อมกำหนดเงื่อนไขห้ามเดินทางออกนอกประเทศเว้นได้รับอนุญาตจากศาล
นายพิจิตตกล่าวภายหลังด้วยสีหน้าไม่สู้ดีว่า ขณะนี้ทำงานอยู่องค์กรระหว่างประเทศ ทุกวันนี้ก็เอาใจช่วยผู้ว่าฯกทม.ทุกคนอยู่ ส่วนเรื่องการสู้คดีในชั้นฎีกาให้เป็นเรื่องของทนายความ ก็ไม่รู้สึกเครียด เพราะเครียดกว่านี้ก็เคยมา นายพิจิตตกล่าวพร้อมหัวเราะ
