ไขคำตอบข้อสงสัย! พระนาม พระนเรศวรมหาราช ออกเสียงอย่างไร
วันที่ 1 ส.ค. เกิดข้อถกเถียงกันในโลกออนไลน์ เมื่อเพจ คําไทย ได้นำเสนอการออกเสียงพระนามของ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช กษัตริย์ไทยสมัยกรุงศรีอุยธยา เพจดังกล่าวระบุว่า พระนเรศวรมหาราช อ่านว่า พฺระ-นะ-เรด-วอ-ระ-มะ-หา-ราด
โดยอธิบายในช่องแสดงความคิดเห็นเพิ่มเติมว่า มาจาก สมเด็จพระนเรศวรราชาธิราช คือ พระนเรศ + วรราชาธิราช อ่านว่า สม-เด็ด-พฺระ-นะ-เรด-วอ-ระ-รา-ชา-ทิ-ราด ซึ่งคำว่า “วรราชาธิราช” นี้เป็นสร้อยพระนาม แปลว่า “พระราชาเหนือพระราชาผู้ประเสริฐ”
ที่บอกว่าเกิดเป็นข้อถกเถียงเนื่องจากการออกเสียงดังกล่าวผิดแปลกไปกับการออกเสียงของคนไทยที่เรียนมาตั้งแต่ตอนเด็ก
เรื่องนี้มีคำอธิบายเมื่อ ศิลปวัฒนธรรม ได้เผยแพร่บทความ “สมเด็จพระนเรศวร” พระนามแปลกปลอมของ “สมเด็จพระนเรศ” เขียนโดย สุทธิศักดิ์ ระบอบ สุขสุวานนท์ ให้ข้อมูลดังนี้ “สมเด็จพระนเรศวร” เป็นพระนามที่พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุทธยากลุ่มฉบับความพิสดารใช้เรียกพระราชโอรสองค์ใหญ่ในสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชเจ้า กษัตริย์กรุงศรีอยุทธยาผู้ขึ้นเสวยราชสมบัติต่อจากพระราชบิดาใน พ.ศ.2133
แต่แท้ที่จริงพระนามนี้หาใช่พระนามทางการของพระองค์ไม่
หลักฐานร่วมสมัยอย่างศิลาจารึกวัดอันโลก (รามลักษณ์) หมายเลข K 27 เรียกพระนามร่วมสมัยของพระองค์เมื่อคราวยกทัพไปตีเมืองละแวกใน พ.ศ. 2131 ว่า “พระนเรสส”
พระไอยการกระบดศึกที่ตราขึ้นในรัชกาลสมเด็จพระนเรศเอง อันเป็นพระบรมราชโองการของสมเด็จพระเอกาทศรุทรอิศวรพระอนุชาเมื่อ พ.ศ.2136 ออกพระนามพระองค์ว่า “สมเดจ์บรมบาทบงกชลักษณอัคบุริโสดมบรมหน่อนราเจ้าฟ้านเรศเชษฐาธิบดี” ตรงกับมหาราชวงศ์พงษาวดารพม่า (พงศาวดารฉบับหอแก้ว) ที่พระเจ้าอังวะจักกายแมง (พะคยีดอ) โปรดให้ราชบัณฑิตเรียบเรียงขึ้นใน พ.ศ.2372 เรียกว่า “พระนเรศ”
พงศาวดารฯ ฉบับวันวลิต (The Short History of the Kings of Siam) ของเยเรมีส ฟาน ฟลีต (Jeremias van Vlient) หัวหน้าสถานีการค้าบริษัทอินเดียตะวันออก (The East India Company) ของฮอลันดา ซึ่งเรียบเรียงขึ้นในรัชกาลพระเจ้าปราสาททองเมื่อ พ.ศ.2182 เรียกพระองค์ว่า “พระนริศ” (Prae Naerith) และ “พระนริศราชาธิราช” ตรงกับคำให้การชาวกรุงเก่า (โยธยา ยาสะเวง)
จากการสอบปากคำเชลยศึกชาวศรีอยุทธยาเมื่อครั้งเสียกรุงใน พ.ศ.2310 เรียกพระองค์ว่า “พระนริศ” และคัมภีร์สังคีติยวงศ์ของสมเด็จพระพนรัตน์วัดพระเชตุพน (สมัยที่ยังดำรงสมณศักดิ์พระพิมลธรรม) ซึ่งรจนาเป็นภาษาบาลีใน พ.ศ.2332 เรียกพระองค์ว่า “พระนริสสราช” (นริสฺสราชา) อันมีความหมายเช่นเดียวกับพระนามว่า “สมเด็จพระนเรศ”
ข้อมูลที่ข้าพเจ้ายกมาทั้งหมดนี้ย่อมแสดงให้เห็นว่า กษัตริย์ศรีอยุทธยาผู้นี้มีพระนามร่วมสมัยว่า “พระนเรศ” หรือ “พระนริศ” (นร + อีศฺ) แปลว่า “พระราชา” แต่ภายหลังผู้ชำระพระราชพงศาวดารฯ กลุ่มฉบับความพิสดาร อันมีพระราชพงศาวดารฉบับพระจักรพรรดิพงศ์ (จาด) เป็นพิมพ์เขียนต้นฉบับ (สันนิษฐานว่าเรียบเรียงขึ้นในรัชกาลพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ) จดพระนามผิดเพี้ยนเป็น “สมเด็จพระนเรศวร” (นร + อีศวร) หลังจากล่วงรัชกาลพระองค์มาแล้ว 100 กว่าปี
อันเป็นผลมาจากการที่อาลักษณ์ผู้เรียบเรียงขาดแคลนเอกสารร่วมสมัยในการสอบชำระ จึงเข้าใจผิดว่า “ราชาธิราช” เป็นสร้อยพระนามห้อยท้ายเหมือนกษัตริย์ศรีอโยทธยา (พ.ศ.1893-2112) และกษัตริย์ศรีอยุทธยา (พ.ศ.2112-2310) องค์อื่นจึงอ่านพระนาม “สมเด็จพระนเรศวรราชาธิราช” เป็น “สมเดดพระนะเรสวนราชาทิราด”
ไพล่เข้าใจไปว่า “สมเด็จพระนเรศวร” เป็นพระนามร่วมสมัยของพระองค์แท้ที่จริงแล้วควรอ่านว่า “สมเดดพระนะเรดวอระราชาทิราด” ซึ่งคำว่า “วรราชาธิราช” นี้เป็นสร้อยพระนาม แปลว่า “พระราชาเหนือพระราชาผู้ประเสริฐ”
ที่มา คําไทย ศิลปวัฒนธรรม
